بدری:آنچه نشریه دانشجویی را پیش میاندازد حرف حساب است
این مدرس روزنامه نگاری در گفتگو با «نسیم» با تاکید بر اینکه برگزاری جشنواره نشریات دانشجویی حرکت موثری در ارتقا سطح این نشریات است، گفت: در حوزه نشریات دانشجویی و نشریات حرفهای رسمی خیلی اوضاع خوبی نداریم
به گزارش خبرنگار «نسیم» تا چندی دیگر جشنواره نسل چهارم به منظور رقابت بین دانشجویی برگزار خواهد شد. یکی از اثرات این جشنواره می تواند ارتباط بین نشریات حرفه ای و دانشجویی باشد. محمد حسین بدری چهره ای شناخته شده در عرصه حرفه ای روزنامه نگاری است. وی به عنوان روزنامه نگار و مدرس روزنامه نگاری، در سالهای گذشته ارتباط مستمری با دانشجویان داشته است. اما در طول گفت گو با وی فهمیدیم او اصلا از شرایط فعلی نشریات دانشجویی راضی نیست. انتقادهای وی به سطحی نگری و عدم نگاه صحیح دانشجویان برمی گردد. متن کامل گفتگوی «نسیم» با محمد حسین بدری در ادامه آمده است.
- نسبت اثرپذیری و اثرگذاری نشریات دانشجویی و فضای حرفه ای رسانه چیست؟
قبلاً گفته میشد که اگر کسی در دوره دانشجویی تجربهای داشته باشد، بعداً میتواند از این تجربه استفاده کند. الآن آنقدر اوضاع بیقاعده است که اینها مصداق ندارد. یک نفر بدون هیچگونه سابقه یا سوادی بواسطه آشنایی که در رسانه دارد مدتی در رسانه مشغول میشود. معمولاً کسی نتیجه فعالیتهایش را هم که ارزیابی نمیکند. به نظر بنده فضای نشریات دانشجویی مانند بسیاری از نشریات حرفهای خیلی نامناسب است. برخلاف سالیان گذشته که در میان نشریات دانشجویی نمونههای موفقی وجود داشت که میتوانستند تأثیر خوبی بر محیط دانشگاه بگذارند، در حال حاضر نشریات دانشجویی تقریباً هیچ کار خاصی انجام نمیدهند. الآن مانند همه کارهای دیگری که در دانشگاه انجام میشود، کارهای نشریات نیز سطحی و کمتوان هستند. به هرحال من در دانشگاه درس دادهام میبینم که سطح دانشجویان از جهت مطالعه و سابقه ذهنی، ادبی و رسانهای روز به روز کمتر میشود. به نظرم خود نشریات دانشجویی چیز قابل عرضی نیست که بخواهد بر نشریات بیرون از دانشگاه اثرگذار باشد.
- فعالیت در نشریات دانشجویی چگونه می تواند پلی برای ورود به فضای حرفه ای رسانه باشد؟
چقدر فضا را فراهم شد که فعالان نشریات دانشجویی با فضای حرفه ای رسانه ارتباط بگیرند و آنها به این عرصه وارد شوند؟
در اندک دفعات هم معمولاً از این کار به نتیجه مطلوبی نرسیدیم. خصوصاً در سالهای اخیر این افراد در محیط حرفهای خیلی حوصله نداشتهاند و کار را سرگرمی میپندارند. حدود 10 سال قبل بیشتر از این موارد داشتیم ولی الآن به رغم اینکه ما تلاشی که ما برای جذب دانشجویان فعال داشتهایم نتیجه مطلوب حاصل نشدهاست. البته افراد با استعدادی هم شناسایی و جذب شدهاند اما به نسبت بسیار اندکند و میتوان گفت در رویه اصلی استثنا بهشمار میروند.
- دانشجویان چطور میتوانند وارد فضای نشریات حرفهای بشوند؟ و چگونه نشریات دانشجویی میتوانند اثرگذار باشند؟
عموماً نمیتوانند. به دلیل بضاعت ناچیزی که دانشجویان دارند. علاوه بر این شاهد اتفاق خاصی در نشریات نیستیم. ممکن است معدود نشریات موفقی هم باشند اما این تعداد به کل نشریات خیلی کم است. بنده از تعداد کل نشریات اطلاع ندارم. یک زمانی دو، سه هزار نشریه دانشجویی وجود داشت، اگر هنوز هم همین رقم باشد ما نمیتوانیم ملاک را سه نشریه بگیریم. میخواهم این را بگویم که اصلاً بضاعتی وجود ندارد که دانشجویان با هر روش و مسلکی، بتوانند اثرگذار باشند. دستههای مختلف دانشجویان در حوزههای مختلف به مسائل نه چندان مهم فکر میکنند. به دنبال یادگیری بیشتر و ارتقای توانمندیهایشان نیستند و میخواهند با یک تقلب اداری، با یک ارتباط سیاسی رشد کنند. بیشتر فعالین نشریات دانشجویی حتی بخشی از بدنه نشریات حرفهای اعم از نشریات مکتوب، خبرگزاری، سایتها -بیشتر اعضای جوان مدنظرم هست- کارشان را شغل و حرفه خود نمیدانند و به چشم یک سکوی پرش به آن مینگرند. میخواهند در آینده مدیرفرهنگی یا مثلاً نماینده مجلس شوند. این کار ار شغل مهمی نمیدانند، کاری نمیدانند که قرار است 20 سال، 30 سال در آن مشغول باشد، به همین خاطر برایش زحمت نمیکشند. کسی که کار در مطبوعات را کار اثرگذار و جدی نمیداند فکر میکند چند ماه در اینجا کار میکنم بعد میروم در یک مجموعه بزرگتر مدیر میشوم، بعد هم به مجلس میروم و رئیس جمهور میشوم، طبیعیست که برای یادگرفتن چیزهای جدید تلاشی نمیکند.
- آیا در شیوه تعامل نشریات حرفه ای و نشریات دانشجویی، جایی برای آموزش دانشجویان دیده شده است؟
ببینید این اتفاق دارد میافتد. در مجموعه های مختلف با رویکردهای سیاسی- اجتماعی مختلف. ولی سعی میشود از بضاعت جوانان استفاده کنند به این دلیل که الآن تعداد رسانهها زیاد است و فرصتهایی که در آنها برای کار خوب ایجاد شدهاست کم نیست، خیلی زیاد است. اگر کسی اندکی کار بلد باشد از او استقبال میشود. در هر محیطی با یک کیفیتی سعی میکنند از او استفاده کنند. منتها نظام سازمانیافته ندارد. معمولا به این ترتیب است که یک جایی یک دورههایی برگزار میکند. سعی میکند از بیرون یک سری را آموزش دهد و به توان فعلیش استفاده کند. منتها محیط فعلی به تنبلی اهمیت میدهد. یعنی شما حتی اگر آدمهای با استعدادی را پیدا کنید و اگر به آنها آموزش دهید. البته معلوم نیست چقدر بتوانید چنین فردی را پیدا کنید و آموزش دهید.
بچههای ما از آموزش فرار میکنند. خود بنده مرتب دارم درس میدهم. دائماً در کلاسها خودم و دوستان دیگری که کار میکنند، کلاس دارند و درس میدهند. وقتی سر کلاس میروم و میبینم که بچهها قصدشان یادگرفتن نیست، ناامید برمیگردم. میگویم فلان فیلم را باید ببینید، فلان کتاب را تا هفته آینده بخوانید، بچهها با همان روشی که در مدرسه و دانشگاه از زیر بار درسخواندن شانه خالی کردهاند به همین نحو از یادگرفتن هرچیز دیگری فرار میکنند. وقتی یاد نمیگیرند توانمندی و مهارت هم ندارند. البته آن کسی که آشنایی دارد در تحریریه هم میتواند مشغول به کار شود. مثلاً فرض کنید گاهی اوقات از بیاستعدادترین بچههایی که سر کلاسها بودهاست مثلاً به خاطر این که پسر فلانی بودهاست انتخاب شدهاند، دبیر یکجا شدهاند، سردبیر یک سایتی شدهاند.
وقتی که چیزی بلد نیست بهخاطر این که خواهرزاده کسی بوده این موقعیت را در اختیار گرفته ما چه توقعی داریم، تصور میکنید چه کاری از او بر میآید؟ به نظرم اوضاع خیلی بدتر از آن چیزیست که شما میگویید.
- برگزاری جشنواره های سالانه مانند نمایشگاه های سالانه مطبوعات، چه قدر می تواند موجب رشد نشریات دانشجویی شود ؟
این به نحوه برخورد ما بستگی دارد. فرض بفرمایید شما جشنوارهای بین نشریات دانشجویی برگزار میکنید. کارها را برایتان میآورند. شما داورانی خواهید داشت، اگر داوران شما افراد باسوادی باشند، که احتمالاً هستند با کارهایی مواجه میشوند که خیلی سطحشان پایین است و در سطح جایزههای شما نیست.
خب چه کار میکنند ناچار میگویند شما جایزه نفرات اول، دوم و سوم را در هر رشتهای بدهید. یعنی مجبور میشوند براساس آنچه وجود دارد خود را تطبیق دهند. میگویید خیلی خب مجبوریم جایزه دهیم و بهخاطر اینکه باید حتماً جایزه داد به سه نفر جایزه میدهند. آنها هم جایزه را میگیرند و فکر میکنند واقعاً کارشان خوب بودهاست. یعنی بهجای اثر خوبی که به طور طبیعی توقع داشتیم، دچار یکسری آسیبهای دیگر میشویم که بهدنبال اینها میآید. البته اگر ملاحظههای دیگری وجود نداشته باشد. بلأخره ما مجبوریم از بین این پانزده نشریه به سه تا جایزه دهیم درحالی که واقعاً ممکن است قابل جایزهدادن نباشد. ما توقعمان را پایین میآوریم. میگوییم چه کنیم، بچهها جوانند، عیبی ندارد حالا دانشجویند ان شاءالله رشد میکنند. شما جایزه میدهید به امید اینکه یعداً رشد کنند اما هچوقت هم رشد نخواهند کرد.
گرفتاری یکی، دوتا نیست. الآن باید اینطور صحبت کرد: بله امیدوراریم ان شاءالله بچهها رشد کنند. منتها آن چیزی که درواقعیت اتفاق میافتد. یک چیز دیگریست.
- شما وضعیت فعلی نشریات دانشجویی را چگونه می بینید؟
من فکر میکنم در حوزه نشریات دانشجویی و نشریات حرفهای رسمی خیلی اوضاع خوبی نداریم. بهخاطر همین در دانشگاهی که 5هزار دانشجو دارد، صدتا از نشریه دانشجویی شما هم فروش نمیرود. رایگان هم بگذارید ممکن است تعداد زیادی از بچهها از آن استقبال نکنند. در بعضی دانشگاهها پیشآمده دیدهام مجانی هم بوده ولی بچهها نشریه را برنمیدارد ببرند مطالعه کنند. دلیلش این است که نشریات خوب نیستند نمیتوان گفت همه تقصیر با مخاطب است.
- اگر ممکن است بیشتر در این باره توضیح دهید.
فکر میکنید پرتیرازترین نشریه دانشگاه تهران که سیاسی و پر سروصدا هم هست، چند نسخه چاپ میشود؟ در حالی که باید حداقل 5هزار نسخه چاپ شود و فروش رود، 200 نسخه هم فروش ندارد. منظور از فروش پول و درآمد نیست، منظور این است که مورد توجه 200 نفر قرار بگیرد. دلیل اصلی این عدم استقبال این است که کار ضعیف است.
خیلی از نشریات دانشجویی وضعیت محفلی دارند. 5، 6 نفر دانشجویی که دور هم جمعاند و دارند کار میکنند با هم دوستند، یک محیط دوستانه دارند و فکر میکنند مینوانند در این محیط دوستانه بنویسند. نه نگاه صحیحی به صنف نشریات دانشجویی دارند، نه نگاهشان به حوزه سیاست و علاقه عمومی دقیق است. بسته به گرایش سیاسیشان سعی کیکنند یک کپی دسته چندم از روزنامههای آن گرایش سیاسی تولید کنند. این کار اصلاً فایدهای ندارد چرا که اگر کسی بخواهد آن روزنامهها را بخرد از دکه روزنامهفروشی میخرد. نشریه دانشجویی که در دانشگاه است و یک کپی درجه 3 از آن روزنامه با همان تیترها و عکسها منتشر میکند چه فایدهای دارد. اقتضا و ویژگی نشریه دانشجویی این است که عموماً با امکانات کمتری منتشر میشود. شرایط فنی اش قدری معمولیتر است.
- چه چیزی باعث می شود که نشریه دانشجویی بتواند اثرگذار باشد؟
آن چیزی که نشریه دانشجویی را پیش میاندازد حرف حساب است، جرئت طرح مسئله است، زاویه دید و نگاه درون دانشگاهی به موضوعاتی است که اتفاق می افتد. من گمان میکنم محیط عمده دانشگاهها نه محیط علمی است، به این معنا که ما در آن محیط ببینیم گروههایی از دانشجویان دارند واقعاً تحصیل میکنند، علم به دست میآورندو پیشرفت علمی میکنند. نه محیط سیاسی- اجتماعی است که بگوییم دستههایی از دانشجویان هستند که صاحب فهم دقیقی هستند. چشمشان به دهان شخصیتهای درجه 2 و 3 سیاسی بیرون از دانشگاه است که ببینند مثلآ در مجلس چه کسی دیگری را هل داد. چه کسی به دیگری کف گرگی زد. بعد براساس آن بیایند بگویند آفرین یا چرا این کار را انجام دادی؟ با این وضعیت که کسی رشد نمیکند.
آن چیزی که از سالهای قبل به عنوان جنبش دانشجویی شناخته میشده الآن در چه وضعیتی است. همینطور در رویکردهای مختلف اصلاً نگاهم سیاسی نیست. اگر کسی در بیرون از دانشگاه جرئت نداشته به سفر نیکسون به ایران اعتراض کند، در دانشگاه دانشجویان به سفر رئیس جمهور آمریکا، در واقع به استثمار جامعه ایرانی و آن ذلتی که بهدنبال آن به جامعه تحمیل میشد اعتراض کردند و بهخاطر آن حتی جانشان را فدا کردند. این به این معناست که یک نگاه اضافهتر از بدنه جامعه وجود داشته است.
الآن محیط دانشگاه چگونه اسنت؟ در دانشگاه دانشجویان درس میخوانند؟ واقعاً در دانشگاه چقدر درس میخوانند؟ دانشجویان چه کار میکنند؟ گوشی گران قیمت دستشان گرفتهاند بدون اینکه تا حالا یک روز کار کرده باشند، بدون اینکه تا به حال مسئولیتی پذیرفته باشند و زحمتی کشیده باشند در بیشتر موارد. عمدتاً خانوادههایشان تلاش میکنند حداکثر امکانات را برایشان فراهم کنند. طبیعی است که در چنین شرایطی بهدنبال تلاش کردن و فکر کردن نیستند. جرا باید درس بخوانند وقتی که با درس نخواندن هم دوره تحصیلیشان تمام میشود. چرا باید فهم سیاسی داشته باشند در حالی که میتوانند با پارتیبازی رشد کنند؟ چرا باید مطالعه کنند؟ الآن کتابی وجود دارد که بگوییم دانشجویان این را بیشتر میخوانند؟ نوعاً و ر بیشتر موارد چهها در دانشگاه چیزی میخوانند؟ در این محیط ما انتظار داریم که کار اثربخشی هم انجام دهند و نشریه مهمی هم انتشار دهند. باید فکر کنند تا چیزی بنویسند. باید سواد دشته باشند تا فکر کنند. اینها متأسفانه به هم متصل است و خیلی هم اتفاقی نمیفتد.
در نسلهای مختلف دانشگاهی هم بچهها دیدهاند که فردی بدون سواد و عقبه فکری- سیاسی در دولت مثلاً آقای خاتمی یا احمدینژاد روحانی یا وارد شده است، یعنی بدون اینکه این دولتها با هم تفاوت کند. بدون کسب سواد و توان، بدون کسب اطلاعات معرفتی با مطالعه، با مشاهده بدون مواجهه با بدنه زندگی مردم نمیتوان محتوای جدیدی تولید کرد. من یادم هست سابق بر این گروههای دانشجویی از بدنه مردم جدا نبودند. الآن هم کارهایی میشود، مثلاً اردوی جهادی میروند، یک هفته در روستایی میروتد یک جایی مسجدی، حمامی میسازند که آنها استفاده کنند. این کار حداقل است دیگر، بهصورت یک مد اتفاق میفتد، بچهها بهدنبال هم میروند آجری هم میچینند. دستشان هم درد نکند ولی این همه کار نیست، مثلاً در 5 روزی که آنجا هستند زحمت میکشند ولی همان بچهها در 360 روز دیگر سال چه کار میکنند؟ دائم مشغول کارهای سطحی هستند، در نرمافزارهای موبایل چرخهای الکی میزنند ، حرفهای بیفایده میزنند. به نظر بنده با این روند اتفاقی نمیافتد.