خواهرخواندگی؛ قرارداد کاغذی یا پیمان موثر شهری؟
گزارش «نسیم» از پیمانهای خواهرخواندگی تهران با شهرهای بزرگ دنیا و دستاوردهای این قراردادها و ظرفیتهای مغفول در این حوزه
گروه اجتماعی خبرگزاری «نسیم»، الهه ابراهیمی: مسئولان شهری تهران میگویند که در حوزه دیپلماسی شهری فعالیت جدی دارند، گواه حرفشان را هم پیمانهای خواهرخواندگی با ۳۰ شهر دنیا میدانند. اگرچه برخیها پیشگامی شهرداری تهران در ارائه طرح مجموع شهرداران آسیایی را یک حرکت مهم در حوزه دیپلماسی عمومی میدانند اما معاون شهردار تهران هم بر این باور است که به دلیل نبود شرایط بین المللی پیمانهای خواهرخواندگیها موثر نبوده است. اما یک عضو شورای شهر این را تنها بهانه میداند و این پیمانها را صوری و تشریفاتی قلمداد میکند.
خواهرخواندگی چیست و چگونه میتواند عملیاتی شود؟
خواهرخواندگی قراردادی است بین سران مملکتی یا سران دو شهر که برای ایجاد همبستگی و اتحاد بیشتر انسانی و فرهنگی بسته میشود. خواهرخواندگی اصطلاحی است که از ادبیات اروپا وارد دیگر کشورها شده و برای نخستین بار در سال ۱۹۲۰ بعد از جنگ جهانی اول این قرارداد بین یک شهر در انگلیس و یک شهر در فرانسه منعقد شد و تا سال ۱۹۸۶ ادامه داشت. هدف از این قرارداد پیوند و اتحاد بین شهروندان دو شهری است که دارای منافع مشترک هستند. مفاد این قراردادها موضوعات فرهنگی اقتصادی و بازرگانی و اخیرا ورزشی را شامل میشود در ادبیات اروپایی خواهرخواندگی به شهرهای دوقلو یا همسان هم گفته میشوند، اما در کشورهای آسیایی و امریکایی اصطلاح خواهر خواندگی رواج بیشتر دارد.
معمولا دو شهر برای خواهر خواندگی باید دارای تشابهاتی باشند مثلا دو شهر تاریخی، دو شهر علمی یا دانشگاهی و یا دو بندر و یا حتی دو سمبل مشترک داشته باشند که این انگیزه را ایجاد کند. رونق و رواج گردشگری بین دو شهر خواهرخوانده و نامگذاری متقابل نام خیابانهایی به نام شهر خواهر خوانده از جمله نتایج اعلام خواهرخواندگی شهرها است. نخستین خواهر خواندگی تهران با سئول پایتخت کره جنوبی در سال ۱۹۶۳ رخ داد که به مناسبت این اقدام دو خیابان به نامهای تهران و سئول در این دو شهر نامگذاری شد. بعداز انقلاب اسلامی نیز در سال ۱۳۷۳ برای نخستین بار تهران با بیشکک پایتخت قرقیزستان خواهر خوانده اعلام شد.
از انعقاد نخستین خواهرخواندگی تهران بعد از انقلاب تاکنون سالها میگذرد و در این میان شهرداری تهران با شهرهای مهمی همچون پکن، هاوانا، پرتوریا، مسکو، کاراکاس، مینسک، اسلامبول، صنعا، خارطوم، برازیلیا، دوشنبه، مانیل، آنکارا، بوداپست وتفلیس داشته است.
گشتاسب مظفری، معاون بین الملل مرکز ارتباطات و امور بین الملل شهرداری تهران در خصوص فعالیتهای مدیریت شهری در این حوزه میگوید: اعتقاد داریم که ما در حوزه دیپلماسی شهری با وجود گذشت ۵ دهه از ارائه این مفهوم، همچنان جوان هستیم و راه درازی را تا پیشرفت در این زمینه داریم.
وی ادامه میدهد: در تهران با وجود محدودیتها و موانع موجود، اتفاقات خوبی در این زمینه رخ داده است، به طوری که شهرداری تهران توانسته است با بیش از ۳۰ شهر دنیا از تمامی قارههای جهان تفاهم نامه خواهرخواندگی امضا کند.
قراردادهایی برای روی کاغذ
با وجود تلاشهایی که صورت گرفته است اما جز نامگذاری خیابانها، بهره دیگری از خواهرخواندگیها به چشم نمیخورد. ناصر امانی معاون شهردار و معاون برنامهریزی، توسعه شهری و امور شورای شهرداری تهران درباره به سرانجام رسیدن آثار مثبت و اهداف مورد نظر خواهرخواندگیهای تهران در طول مدیریت قالیباف به خبرنگار «نسیم» میگوید: «خواهر خواندگی عرف میان پاییختهای کشورها از قدیم در روابط مدیریت شهری مرسوم بوده است و درواقع آغاز حرکت روابط میان مدیران شهری در دوکلان شهر از طریق انعقاد خواهرخواندگی انجام میشود و هدف اصلی استفاده از تجربیات مدیران در این عرصه است.
وی میافزاید: اعزام مدیران و کارشناسان شهری به منظور تبادل و کسب تجربه بوده است و میزان موفقیت آن به این مهم بستگی دارد که دو طرف چقدر به تبادل تجربه تمایل داشته باشند.
معاون شهردار در پاسخ به اینکه چقدر به اهداف مورد نیاز در انعقاد قراردادهای خواهر خواندگی دست یافتهاید، میگوید: میزان آن متفاوت است و این موضوع تابع شرایط بین الملل است در نظر بگیرید به دلیل اعمال تحریمها و کاهش روابط میان ایران با سایر کشورها این مساله با کندی مواجه شده و به تازگی با بهبود روابط بین الملل گشایشی ایجاد شده و پیمان خواهرخواندگی بهتر شده است.
اما در این میان رحمت الله حافظی رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری درباره پیمانهای خواهرخواندگی به نخستین پیمان میان دو شهر تهران و سئول اشاره میکند و به «نسیم» میگوید: خواهر خواندگی وقتی معنا مییابد که منجر به تبادل تجربیات شود. خواهرخواندگیهای اخیر بیشتر جنبه صوری و تشریفاتی دارد و تنها خروجی آن، سفرهای متعدد عدهای از مدیران شهرداری تهران به این شهرهاست.
وی با بیان اینکه اثرات مورد انتظار از این پیمان نامهها و سفرها را در مدیریت شهری شاهد نیستیم، میافزاید: نمیتوان پذیرفت که تنها به دلیل مساعد نبودن فضای بین المللی توفیقات مورد نظر از خواهر خواندگی ایجاد نشده است، اگر شرایط مهیا نبود نباید این پیمانها نیز مبادله میشد. تعلل و کوتاهی شده صورت گرفته است.
به گفته این عضو شورای شهر تهران بسیاری از مسئولان شهرداری تهران در ردههای مختلف و حتی اعضای شورای شهر سفرهای مختلفی به شهرهای مختلف داشتهاند اما نحوه خدمات دهی مدیریت شهری بهبود نیافته است و سوال اینجاست که چرا با وجود مشاهده و کسب تجربه از سفرهای مختلف حاصل از خواهرخواندگی نتایج آن در شهر دیده نمیشود؟
رفع تحریم شرایط را تغییر میدهد
اما مختاباد عضو کمیسیون فرهنگی شورای شهر تهران نظر متفاوتی دارد و با نگاه سیاسی به موضوع دیپلماسی بین المللی دولت گذشته به خبرنگار «نسیم» میگوید: خواهرخواندگیهای شهرداری تهران با سایر شهرها اثرات مثبتی دارد اما به دلیل اینکه ایران هشت سال به دلیل ناکارآمدی عدهای در تحریم بود، شهرداری نیز موفق نشده از این فضا استفاده کند.
وی میافزاید: باید منتظر ماند و دید که حالا که فضای بین المللی تا حدودی تغییرکرده است آیا شهرداری تهران میتواند از پیمانهای خواهرخواندگی برای بهبود مدیریت خوداستفاده کند یا نه؟