اخبار آرشیوی
مروری نقادانه بر فیلم تلویزیونی "پنجره"// اثری که لااقل چند ساعت پس از دیده شدنش مخاطب را درگیر میکند، به فکر فرو میبرد و به چالش میکشد/ کاش جسارت این اثر در وجود دیگر برنامهسازان رسانه نیز حلول کند که برای دانایی و تفکر مخاطب خود احترام قائل باشند
خبرگزاری «نسیم»: در تعطیلات نوروز، در میان آثار پخش شده از رسانه ی ملی، اثری با عنوان "پنجره" به کارگردانی رهبر قنبری و تهیه کنندگی علی مهام و نویسندگی مشترک رهبر قنبری و بابک نبی زاده پخش شد که از چند جهت قابل توجه، تعمق و گاه تعجب بود. از همین رو برآن شدم تا پس از مدتها فاصله از فضای پرحاشیه ی نقد باز سکوت را بشکنم و بنویسم. امیدوارم دلایل این نوشتن در طول عرایضم آشکار شود. اینکه گفتم (یا نوشتم) قابل "تعمق و توجه" ، از حیث قابلیت ها و متفاوت بودن این اثر نسبت به سایر آثار رهبر قنبری است. اما اینکه گفتم تعجب ... تعجبم اساساً از پخش چنین اثر جسورانه ای از قاب تلویزیون است. از آنجا که گاهی اینگونه به نظر می رسد که تلویزیون و مدیرانش در سالهای اخیر تنها از آثاری استقبال می کنند که تنها به جنبه سرگرمی مخاطب ولو با روی آوردن به رویکردهای سطحی و گاه سبک سری می پردازند، تهیه و در نهایت پخش چنین آثاری، یک نوع شوریدگی و در واقع جسارتی آگاهانه و قابل توجه را می طلبد. در دورانی که برخی از برنامه سازان به هر قیمتی می خواهند فقط لحظه ای خنده بر لبان مخاطب بنشانند، (آنچنانکه در برنامه ای فرهنگ نامه لغات لُمپنی و اراذل
مأبانه توسط بازیگری برای بازیگر دیگری دیکته می شود و چندین و چند بار واژگان بی اصل و نسب که تکرارشان تنها حاصلی جز شرمندگی مخاطب ندارد، رد و بدل می شود یا در اثر دیگری بازیگرانش تن به هرگونه ادا و اطوار و گاه لودگی می دهند که فقط مخاطب را سرگرم کنند، فارغ ازاین که این هجویات خنده آور ممکن است چه آثار جبران نا پذیری در خانواده ها و بخصوص قشر نوجوان و جوان بگذارد.) پخش چنین آثاری موجب امیدواری است. این انتقادات مقدمه ای بود برای رسیدن به اصل منظور بنده که نقد اثری است که چندی پیش در ایام تعطیلات نوروز از شبکه دو تلویزیون پخش شد. اثری به نام "پنجره" که با توسل به تصاویر واقعی و زیبای طبیعت نشان داد که کارگردانش به راستی عنصر اصلی روایت در هنرهای بصری و نمایشی را می شناسد و به مدد کاربریِ مناسب در لحظات حساس، معانی عمیقی را از این تصاویر ارایه می دهد. اثری که لااقل چند ساعت پس از دیده شدنش مخاطب را درگیر می کند، به فکر فرو می برد و به چالش می کشد که در فلان جا منظور چه بود و جای دیگر چرا چنین شد. نه اینکه چونان آثار سرگرم کننده ی رایج، نه تنها لقمه را برای مخاطب آماده می کنند، بلکه پیشتر جسارتاً یکبار هم برای او
هضمش می کنند تا نکند چیزی از قلم بیفتد. برای یادآوری و نیز برای تسلط بیشتر خوانندگان محترم لازم دیدم خلاصه ای از داستان این اثر را در ابتدای این نقد بیاورم: داستان به زندگی دو خانواده غیر بومی وکارگر راه آهن می پردازد. کارگرانی که برای ریل گذاری راه آهن بین دو شهر بزرگ که معمولاً فاصله ی هر پنجاه تا شصت کیلومتر ریل گذاری را در حدود هشت ماه کار فشرده به انجام می رسانند. نرگس دختر بچه ی معلولی است که با خانواده اش در روستای زیبایی از سرزمین شمالی کشور، ساکن شده و بر خلاف بچه های دیگر که نقاط مختلف و دیدنی منطقه ی خود را می بینند به خاطر معلولیت جسمی اش از این سفر های کوتاه و گاه آموزنده محروم است. همین مسأله موجب نوعی گوشه نشینی و انزوا طلبی در روحیات نرگس گردید و از همین رو پدر و مادرش به شدت نگرانند. علی نوجوانی که خود نیز همراه خانواده اش مدتی است در روستای جدید ساکن شده اند، از آنجا که همزمان با تحصیل در مدرسه در زمانهای فراغت به نزد پیرمرد نقاشی می رود و از او نقاشی می آموزد با توصیه های استاد خود و برای اینکه از توانایی خود بهره ای هم به دیگران برساند تصمیم جالبی می گیرد. او به نقاط مختلف می رود و تمام
مناظر دیدنی از طبیعت و مردم روستا را نقاشی می کند و در مقابل پنجره ی اتاق نرگس می گذارد و از این طریق با نقاشی هایش نرگس را به سفری جدید و دل انگیز می برد. تا پایان اقامت این دو خانواده علی از استادِ نقاش چیزهای بسیاری می آموزد و اما پیرمرد نقاش به جای دستمزد از او فقط یک چیز می خواهد، تکمیل کردن یک نقاشی نیمه کاره که سالها پیش پسرش از یکی از مناطق اطراف نقاشی کرده و انگار با این نقاشی پیامی برای پدر داشته. پسری که در دوران دفاع به شهادت رسیده و از آن پس پدر به روستای زادگاه خود برگشته و به تنهایی زندگی می کند. با نگاهی به خلاصه ی این فیلم نامه که نوشته ی مشترکی از رهبر قنبری و بابک نبی زاده است، می بینیم که این اثر نیز چونان دیگر آثار قنبری از لحظات تعلیق و شدت و ضعف و بازی های پر رنگ، خالیست و قنبری در کارگردانی اثر هم چندان الزامی به هیجان زده کردن مخاطب ندارد. او با روایتی ساده و واقعی و به کارگیری از بازیگران نا شناخته که از ریسکهای همیشگی قنبری است و شاید همین ماجرا موجب جذابیت آثارش شده، سعی در انتقال مفاهیم ارزشی اثرش دارد. البته در میان حدود دوازده نقش محوری از این قصه حضور دو بازیگر شناخته شده که
انها نیز از دل تئاتر بیرون آمده اند ( قربان نجفی و نسرین نکیسا ) حائز اهمیت است. این بازیها نیز آنقدر روان و عادی و بی ادعاست که بخوبی با سایر بازیها هماهنگ شده. رهبر قنبری با تسلط و روایتی دور از هرگونه ادعا و درشت نمایی توانسته تقریباً تمامی عناصر یک فیلم از جمله: نورپردازی، کادربندی، دکوپاژ، موسیقی، صدابرداری و صداگذاری، میزانسنها و هدایت بازیگرانی که اکثراً محلی هستند را در راستای پیشبرد روایت داستانِ "پنجره" قرار دهد. اما با تمام این نکات مثبت و آگاهانه، اشاره می کنم به مواردی که به نظر میرسد با توجه و تمرکز بیشتر روی آنها می شد تأثیرگذاریِ عمیقتری از این اثر بر مخاطب متوفع بود. نکاتی که برخی از آنها مربوط به چیدمان قطعات یا پلانهای ضبط شده توسط تدوینگر است. مثل معرفی نرگس (دختر بچه ی بیمار) که در حال حاضر کمی دیر به نظر می رسد. و شاید با جلوتر آوردن تصاویری از نرگس که پشت پنجره نشسته و به فضای بیرون نگاه می کند او زودتر معرفی می شد. یا انگیزه ی پیرمرد نقاش از جستجوی مکان گمشده ای که فرزند شهیدش (علی) برایش به یادگار گذاشته. تفهیم این نکته که علی نوجوان قصه در واقع کاشف آرامگاه یک شهید گمنام در کنار
تکدرختی است که استاد نقاش مدتها در جستجویش بوده و در واقع یادآور این نکته است که درخت زندگی آدمهای معاصر از برکت حضور و مقاومت جوانان آشنا و گمنامی است که باید مواظب بود در سایه فراموشی قرار نگیرند، از نقاط قوت و قابل بحثی است که شاید در پایان داستان به زودی از مرکز توجه خارج می شود. و بنظر می رسد که این نکته نیز توضیح و تشریح مفصلی را می طلبید. موارد یاد شده، از جمله مواردی است که شاید با یک بازنگری دوباره در تایم و چیدمان پلانها در قسمتهای یاد شده، جهت تکامل روایت به اثر یاری برساند. اشاره ی دیگر به طراحی صحنه این اثر است. همانطور که می بینیم داستان، خود در بستری شکل می گیرد که مخاطب نا خواسته مجبور است با تنوع رنگها روبرو شود. و به خاطر ماجرای طرح های نقاشیِ نوجوان قصه مرتب با بوم نقاشی و رنگهای متنوع سروکار دارد، این سوأل پیش می آید که چرا در فضای داخلیِ خانه ها ی افراد روستا از رنگهای تند و شاد استفاده شده؟ و آیا در واقعیت جاری ممکن است یک روستایی از رنگهای ترکیبی و مدرن برای رنگ آمیزی خانه اش استفاده کند؟ این ماجرا کمی با واقعیت داستان فاصله دارد. یا برای مثال استفاده از رنگ بنفش در کلاس و رنگ بندی
لباس دانش آموزان، علامت سوالهایی را در ذهن ایجاد می کند که پاسخ به آنها کمی سخت به نظر می رسد. با اینحال نباید فراموش کرد که ذکر نکات یاد شده چیزی از ارزشهای این اثر مفهومی و روایت دقیق و لطیف رهبر قنبری به عنوان کارگردان اثر نمی کاهد. اثری لطیف و شاعرانه که ضمن پرداخت و آموزش رابطه ای صحیح بین دو نوجوان از زاویه ای تازه به موضوع مهمی چون حکایت غرورآفرین دفاع مقدس می پردازد و آموزه هایی تازه از این واقعه را در ارتباط پیرمرد نقاش و نوجوان اصلی داستان ارایه می کند. و کاش شهامت و جسارت علی مهام به عنوان تهیه کننده این اثر در وجود دیگر برنامه سازان و تهیه کنندگان محترم رسانه نیز حلول کند که برای دانایی و تفکر مخاطب خود احترام قایل باشند نه با حوصله ی تماشاگر و نگرانی از نخندیدن او. باشد تا با استقبال از چنین متونی، کاری کنیم که هنر زنده بماند، طبیعت زنده بماند و انسان زنده بماند. *تهیه و تولید مطلب: حدیثه کرمی