گفتگوی تفصیلی «نسیم آنلاین» با عوامل فیلم "هنگامه":

دور نگه داشتن فیلمسازان از میدان جنگ باعث کم‌کاری در حوزه مدافعان حرم شده است

کدخبر: 2044754

یکی دیگر از دلایل کم‌کاری در حوزه ساخت آثار با موضوع مدافعان حرم دور نگه داشتن فیلمسازان از میدان جنگ و به اصطلاح زمین‌بازی است که قطعا مدیران فرهنگی در این زمینه نقش مهمی دارد.

گروه فرهنگی « نسیم آنلاین »؛ زهرا علی رمضانی- چند سالی می شود که بحث مدافعان حرم در کشور مطرح شده و مستندهای زیادی نیز در این زمینه ساخته شده است؛ اما فیلمسازان کمی جرات ساخت فیلم داستانی با موضوع مدافعان حرم را داشته اند؛ جسارتی که بخشی از آن بهمدیریت فرهنگی بر می گردد؛ با این حال مدرسه سینمایی عمار به سراغ ساخت اولین فیلم داستانی با موضوع به اسم «هنگامه» رفت؛ فیلمی که با وجود همه اشکالاتش صدر اخبار رسانه ها قرار گرفته بود.

« نسیم آنلاین »، با امیر داسارگر ، کارگردان و حامد بامروت نژاد، تهیه کننده «هنگامه» به گفتگو نشست که متن کامل آن به شرح زیر است:

« نسیم آنلاین »، از مطرح شدن بحث شهدای مدافع حرم در کشور چند سالی می گذرد، چرا اینقدر دیر به سراغ ساخت فیلم درباره این شهدا رفتید؟

بامروت نژاد: 5 یا 6 سال است که ما شهدای مدافع حرم را در کشور داریم و شاید به 2 سال است به طور جدی درباره این شهدا کارهایی ساخته می شود و در رسانه ها به این مسئله پرداخته می شود. یکی از دلایلی که الان به سراغ ساخت «هنگامه» رفتیم این بود که برای ما در مدرسه سینمایی عمار مهم بود آثاری که می سازیم با مکان و زمان خودش ارتباط داشته باشد، از این رو همیشه از این منظر به طرح هایی که به دستمان می رسد نگاه می کردم که آنها چه ارتباطی با مکان و زمان الان ما دارند .

بحث مدافعان حرم و جنگ سوریه و عراق در ایام ساخت فیلم «هنگامه» شدت بیشتری گرفته بود و حتی بخش ویژه در جشنواره فیلم عمار هم مربوط به تقدیر از شهدای مدافع حرم بود؛ از رو این فیلم هر چند دیر ساخته شد ولی با زمانه خودش ارتباط داشت و قطعا باید زودتر از این فیلمی با موضوع شهدای مدافع حرم ساخته می شد. البته مستندهایی با این موضوع ساخته شده است؛ چرا که مستند به خاطر جنسی که دارد جلوتر از فیلم داستانی در این زمینه ها عمل می کند .

از سوی دیگر طرح از طرف داسارگر به مدرسه سینمای عمار فرستاده و آنجا درباره این طرح بحث شد و چون اتفاقات فیلم «هنگامه» برای بسیاری از خانواده های شهدا افتاده بود و قاعدتا برای یک کارگردان اتفاقاتی که در خانواده های اطرافش می افتاد خودش یک ذخیره دراماتیک به شمار می رفت که در نهایت باعث شکل گرفتن ایده اولیه هنگامه شد .

باید از مسئولان و فیلمسازان سوال شود که چراغ اینقدر دیر به سراغ سوژه مدافعان حرم رفتند

موضوع مدافعان حرم یک بحث به روز است که باید سوال شود چرا اینقدر دیر به سراغ ساخت آثار درباره آنها رفتیم و شاید باید هنرمندان و مدیران زیادی باید به این سوال پاسخ دهند که بعد از 5 یا 6 سال که اتفاقات زیادی افتاده و بسیاری از سوژه ها از دست رفته است و حتی بسیاری از فرصت های ما به تهدید تبدیل شده، تازه به سراغ این سوژه رفته ایم؛ حتی به برخی ها هم گفتیم که اولین فیلم مدافع حرم به جای اینکه بار مثبت داشته باشد، بیشتر بار منفی خواهد داشت .

« نسیم آنلاین »، دست اندرکاران جشنواره عمار که بیش از این از شهدای مدافع حرم تقدیر کرده بودند، چرا اینقدر دیر به سراغ ساخت این اثر رفتند؟

بامروت نژاد: این اتفاق دلایل متفاوت دارد، یکی از دلایل آن این است که ما هم شبیه فعالان دیگر این حوزه. در حقیقت سیستم واکنشی و تدافعی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران که در بسیاری از نهادها وجود دارد و دیگر به ذائقه مسئولان تبدیل شده، باعث تاخیر در کارهای فرهنگی می شود. چرا که اول باید اتفاقی رخ دهد، بعد از زمان آن اتفاق هم بگذرد و به یک تهدید تبدیل شود تا جایی که دیگر نتوان به این تهدید به شیوه های امنیتی و ژورنالیستی پاسخ داد، بعد فرهنگ وارد میدان شود. به عبارت دیگر یکی از دلایل تاخیر ساخت اثار با موضوع شهدای مدافع حرم به ذائقه فرهنگی ما بر می گردد که عموما واکنشی است و حتما باید یک مسئله تبدیل به تهدید شود تا به سراغ آن برویم .

یک دلیل دیگر این است که به خاطر حالت تدافعی که داریم و دلایل مختلف دیگر، حرف از شهدای مدافع حرم تا 2 سال پیش کار بسیار سختی بود و تقریبا 2 سال است که حرف زدن از این شهدا شروع شده است، با این حال ما باید بسیار زودتر از این بحث شهدای مدافع حرم را تبدیل به فرصت می کردیم .

« نسیم آنلاین »، درباره ایده اولیه «هنگامه» توضیح دهید و اینکه چرا از چنین زاویه ای به مسئله نگاه شده است؟

داسارگر: مدرسه سینمایی عمار اولین جایی بود که طرحم را آنجا ارائه دادم، البته فیلم قبلی ام را با مدرسه سینمایی عمار کار کرده بودم و از همان زمان این بحث مطرح بود که بعد از ساخت آن فیلم، بلافاصله کار دیگری را با همکاری همین مدرسه شروع کنم. البته یکی _ دو طرح پیش از ایده هنگامه مطرح شد که در نهایت در اردیبهشت سال گذشته یاد طرحی افتادم که از 2 یا 3 سال پیش آن را نوشته بودم و کمی آن را تغییر و پرورش دادم تا اینکه به طرح اولیه «هنگامه» تبدیل شد .

«هنگامه» همان زاویه‌ای است که با خانواده‌های مدافعان حرم آشنا شدم

اینکه چرا از این زاویه به شهدای مدافع حرم پرداخته ایم به این دلیل است که شخصا از این زاویه با موضوع این شهدا روبه رو شدم و تجربه حضور در خطوط نبرد را نداشته ام و آنچه در 4 یا 5 سال گذشته دیده ام، پشت صحنه زندگی افرادی بود که به عنوان مدافعان حرم به سوریه و عراق رفته اند و آنچه در «هنگامه» درباره آن حرف زدم، همان مسائلی بود که آن را دیده بودم و در مدتی که فیلم اکران می شد، بهترین بازخوردها را از خانواده های مدافعان حرم گرفتم؛ چرا که این فیلم بخشی از دل مشغولی ها و دغدغه های این خانواده ها را به تصویر می کشد .

«هنگامه» وا گرفته از زندگی روزمره خانواده های مدافعان حرم است و به همین دلیل بهترین بازخورد را از نیز این خانواده ها گرفته ام .

« نسیم آنلاین »: نسخه اصلی «هنگامه» که برای اکران عمومی در نظر گرفته شده، دچار تغییراتی شده بود یا خیر؟

داسارگر: خیر. فیلم هیچگونه تغییری نداشته است؛ البته پروسه تدوین ما نیز چندان طولانی نبود و تنها 2 هفته طول کشید و ما به خاطر کمبود وقت مجبور شدیم تدوین را سریع انجام دهیم؛ البته نسخه ای که در 19 اردیبهشت سال گذشته (جاری درسته) رونمایی شد با نسخه ای 10 دی ماه در جشنواره عمار پخش شد هیچ تفاوتی نداشت و تنها در پخش موسیقی با یکدیگر فرق داشتند. حتی ما فیلم را برای جشنواره مقاومت ارسال کردیم، اصرارمان این بود که تغییری در فیلم اعمال نمی کنیم و نسخه کامل فیلم در جشنواره پخش شد .

« نسیم آنلاین »: درباره نحوه انتخاب بازیگران توضیح دهید؟

داسارگر: انتخاب بازیگر مهمترین مرحله ساخت یک فیلم است و بعد از داشتن فیلمنامه، همه چی به انتخاب درست بازیگر بر می گردد؛ چرا که بازیگر می تواند بهترین فیلمنامه را نابود کند و یا برعکس .

حضور امین ایمانی و سوگل طهماسبی در «هنگامه» لطف خدا بوده است

برای ما یک زاویه دیگری هم وجود داشت؛ چرا که ما به فیلمسازی صرفا به عنوان یک شغل نگاه نمی کنیم، بلکه موضوعاتی که تا حال من و بسیاری دیگر از دوستان رو آن دست گذاشته ایم، موضوعاتی است که جنبه کاملا اعتقادی و جهادی دارد و وقتی قرار است چنین کاری را با چنین نگاهی بسازیم، طبیعتا کارها سخت تر می شود؛ مخصوصا اگر بخواهیم از بازیگری استفاده کنیم که چهره هم باشد، کار بسیار سخت تر خواهد شد .

امین ایمانی و سوگل طهماسبی به نظرم لطف خدا بودند؛ چرا که ما خیلی دیر به این بازیگران رسیدیم و گزینه اول ما نبودند .

احساس می کردم «هنگامه» فیلم سختی است، اول اینکه فیلمنامه برای من، فیلمنامه سختی بود؛ چرا که وقتی یک فیلمنامه ای داریم که اتفاق بیرونی خاصی در آن نمی افتد و بیشتر اتفاقات مربوط به حالات درونی است و باید حال و هوایی را در فیلم ایجاد کنیم که بخش عمده آن در فضاهای بسته و رد و بدل شدن نگاه ها است، قطعا برای فردی با تجربه من، کار سختی است و از سوی دیگر بازیگران هم باید بازیگرانی باشند که بتوانند موقعیت های حسی را به خوبی ایفا کنند، با این حال واقعا تلاش خودمان را کردیم و وسواس خاصی را داشتیم .

قبل از اینکه بازیگر را انتخاب کنیم، به مرحله ای رسیدیم که تصمیم گرفتیم کار را به طور کامل تعطیل کنیم که خوشبختانه فراتر از تصورم بازی بازیگران توانسته رضایت مردم را جلب کند .

« نسیم آنلاین »: این اتفاق برایتان افتاد که در مرحله انتخاب بازیگر، به کسی پیشنهاد دهید ولی حاضر نشود به خاطر موضوع فیلم، در «هنگامه» بازی کند؟

داسارگر: شخصا با بازیگران مذاکره مستقیم نداشتم ولی آنچه می دانم این بود که یکی و دو نفری بودند که گفتند فیلمنامه را دوست ندارند، البته از طرف دیگر هم بازیگرانی بودند که فقط به خاطر اینکه چون برنامه کاری شان با ما هماهنگ نبود، نتوانستند در فیلم بازی کنند. البته همیشه این بحث در سینما وجود دارد که وقتی می خواهیم وارد فضای ارزشی شویم به خصوصا فضای انقلابی و حزب اللهی مشکلاتی برای انتخاب بازیگر ایجاد می شود، البته باید به بازیگران حق داد؛ چرا که دیکتاتوری در سینما وجود دارد که بازیگران را با مشکل مواجه می کند .

« نسیم آنلاین »: مانند اتفاقی که برای علیرام نورایی به خاطر بازی در قلاده های طلا افتاد .

داسارگر: بازیگران زیادی بودند که چنین بلایی سرشان آمد. در دهه 60 چنین اتفاقی برای محمد کاسبی هم رخ داد و 10 تا 15 سال وی با مشکل روبه رو بود، تا اینکه در چندین سریال بازی کرد و افراد دیگری هم وجود دارد .

بازیگرانی که بخواهند در چنین فیلم‌هایی بازی کنند، رسما از سوی جناح مقابل در سینما تهدید می‌شوند

البته الان به برکت قدرتی که رسانه های مجازی به بازیگران در جناح مخالف داده اند و همچنین به خاطر ذائقه ای که در بین بخشی از جامعه ایجاد شده، بازیگرانی را که بخواهند در چنین فیلم هایی بازی کردند، رسما تهدید می کنند. سال گذشته در جریان مسابقه استندآپ کمدی خندوانه هنرمندی پستی را در اینستاگرامش می گذارد که به نظرم این کار را اگر هر هنرمند دیگری در هر کشوری انجام می داد، حتما زندانی می شد و وقتی چنین فضایی در سینمای ما وجود دارد، طبیعتا بازیگران از بازی در برخی فیلم ها هراس دارند .

در «هنگامه» نیز بازیگرانی را داشتیم که ابتدا قبول کردند در فیلم ما بازی کنند ولی بعد از گذشت چند روز از حضور در فیلم انصراف دادند .

« نسیم آنلاین »: «هنگامه» با وجود اینکه در جشنواره عمار اکران شد، ولی آنگونه که باید دیده نشد، در این زمینه توضیح دهید که چرا فیلم هایی که با موضوع مدافعان حرم ساخته شده اند، مانند فیلم «جشن تولد» آنگونه که باید مورد توجه قرار نمی گیرند؟

بامروت نژاد: «هنگامه» وقتی در جشنواره عمار پخش شد، جزو سانس های پربیننده جشنواره عمار بود، در حقیقت مخاطب ما به این حوزه ها اشراف دارد و حاضر است برای تماشای فیلم های این حوزه هزینه دهد، بلکه مسئله این است که شاید ما نتوانستیم فیلم را به خوبی عرضه کنیم و حتی خوب آن را بسازیم که این مسئله هم دلیل دارد؛ چرا که در این حوزه متاسفانه اجازه سعی و خطا به کسی را نمی دهند. به عبارت دیگر دوستان همفکر ما و حتی خودمان تصور می کنیم اگر بخواهیم کاری را با چنین موضوعی بسازیم حتما باید بهترین کار ساخته شود و مخالفان نیز تنها منتظر هستند که در چنین حوزه هایی کسی کمی خطا داشته باشد؛ از این رو به دلیل حساسیتی که به اشتباه و به اغراق درباره چنین حوزه هایی وجود دارد، فضایی ایجاد شده که امکان سعی و خطا در آن وجود ندارد؛ در حالی که در سوژه های اجتماعی و فضاهای دیگر به راحتی می توان سعی و خطا کرد و از ایده های مختلف الگوهای متفاوتی وجود دارد و حتی می توان از تجربه های دیگران استفاده کرد .

این مجموعه دلایل وجود دارد که باعث می شود فیلم «جشن تولد» به سختی و با امکانات بسیار کم و در شرایط جنگی ساخته شود و با وجود اینکه با سختی های تولیدی همراه است، با حساسیت های رسانه ها نیز مواجه می شود که اگر فیلم کوچک ترین ایرادی داشته باشد، رسانه ها حاضر نیستند از آن حمایت کنند و توجه رسانه ها از آن کم می شود و به تبع مخاطب آن را نخواهد دید .

چندی پیش یک استاد دانشگاه فرانسه به ایران آمده بود که روی سینمای جنگ دنیا مطالعه کرده است، وی می گفت که سینمای جنگ ایران، یکی از معدود سینماهایی است که در دوران جنگ وجود داشته است، در حالی که در بسیاری از کشورها بعد از پایان جنگ، سینمای جنگ شان فعال می شود؛ با این حال چون موضوع شهدای مدافع حرم موضوع حساسی است و رسانه ها توقع دارند کاری که در این حوزه ساخته می شود، بهترین کار باشد و فکر نمی کنند که کار خوب از بین آثار متوسط بیرون می آید. به عبارت دیگر وقتی فضای روشنفکری یک فیلم اجتماعی خوب می سازد، ما فقط همان اثر را می بینیم و دیگر به تجربه هایی که منتهی به ساخت این اثر خوب شده است توجه نمی کنیم .

ما هیچگاه یک فیلم را ماحاصل تجربه جمعی یک جبهه نمی بینیم بلکه تصور می کنیم یک فرد باید به تنهایی یک اثر خوب بسازد، در حالی که اگر ماحاصل تجربه یک جبهه را ببینیم سعی و خطا جزئی از این تجربه خواهد بود .

زیرساخت‌های سینمایی در کشور ما به طور یکسان وجود ندارد

درباره استقبال از «هنگامه» اگر بخواهیم درباره مردم صحبت کنیم باید قبول کنیم زیرساخت های سینما ما پراکنده است و ما در دو استان کشور اصلا سینما نداریم، در حالی که دور میدان انقلاب تهران به اندازه استان کرمان سینما دارد و قطعا پراکندگی سینما باعث می شود که تعداد زیادی از مردم ما اصلا نتوانند سینما بروند. به عبارت دیگر وقتی میزان فروش فیلم ها را نگاه می بینیم متوجه ذائقه مردم می شویم و می بینیم که چه کسانی رفته اند سینما و چه ذائقه ای دارند، در حالی که این مولفه عادلانه ای برای سنجش ذائقه کل مردم نیست؛ چرا که همه مردم دسترسی به سینما ندارند و افراد زیادی به دلایل مختلف هنوز سینما در سبد فرهنگی شان نیست و از سوی دیگر هنوز سینما نتوانسته اعتماد بخشی از مردم را جلب کند .

اتفاقی که در اکران هنگامه افتاد این بود که این فیلم تلاش می کند که مخاطب جدیدی رابا یک ساز و کار جدیدی به سینماها بیاورد و برخلاف سازوکارهای گذشته برای اکران مردمی آثار، در اکران «هنگامه» بلیط فروخته می شد؛ یعنی از این طریق علاوه بر اینکه آمار مخاطبان را خواهیم داشت بلکه ذائقه و میزان رضایت مندی مردم را هم متوجه خواهیم شد؛ چرا که ما در اکران این فیلم، اول هنگامه را به نمایش می گذاریم بعد به مردم می گوییم به هر اندازه که از فیلم رضایت داشته اند، بلیط تهیه کنند .

مخاطبی که تا الان در جشنواره عمار تحت عنوان مخاطب فرهنگی و مخاطب سینما شناخته می شد، الان به مشتری تبدیل می شود، ولی این کار با شیوه ای که به جنس جشنواره عمار نزدیک است، انجام می شود. از سوی دیگر مردم بعد از تماشای فیلم بهترین نقدها را نسبت به فیلم انجام می دهند، در حالی که اگر یک منتقد کار را نقد کند، می توان با منتقد وارد چالش شد، ولی وقتی مردم اثر را نقد می کنند دیگر نمی توان با آنها وارد چالش شد و تنها باید دید که آیا توانسته ایم تاثیر نهایی که می خواستیم روی مردم بگذاریم، بگذاریم .

« نسیم آنلاین »: ریتم روایی «هنگامه» کند است، در اکران های مردمی هم چنین نقدی وارد بود؟

داسارگر: در جمع منتقدین و جمع های تخصصی یکی از انتقاداتی که به فیلم وارد می شد، بحث کند بودن ریتم فیلم بود، ولی در اکران های مردمی این نقد وارد نمی شد؛ البته شاید فیلم انتظارات را برآورد نکند، ولی نقدی درباره کند بودن ریتم را نشنیدم .

مطالبه مردمی برای ساخت اینگونه آثار وجود دارد، ولی انگیزه‌ای برای ساخت آنها نیست

در فیلم یک ریتم ظاهری و یک ریتم درونی است، شاید ظاهر فیلم ریتم کندی داشته باشد، ولی ریتم درون فیلم پرالتهاب و پرهیجان باشد، ریتم درونی فیلم، ریتم مناسبی است .

بامروت نژاد: در بازخوردهای مردمی نکاتی شنیدم که جالب بود و معتقدم این نکات کاملا از از درون مخاطب عام بیرون می آید؛ یکی از نکاتی که مردم در اکران ها می گفتند، این بود که توقع نداشتند، سکانس پایانی فیلم اینگونه باشد و فکر می کردند بعد از سکانس پایانی باز هم فیلم ادامه خواهد داشت، ولی ما تصورمان این بود که نقطه اوج تحمل مخاطب همان سکانس پایانی بود و تعداد بالایی از مخاطبان می گفتند که تصور نمی کردند فیلم آنجا تمام شود و دوست داشتند، رفتن حامد به سوریه هم به تصویر کشیده شود .

اگر چندین جلسه هم جلسه می گذاشتیم و بحث می کردیم شاید به نکاتی که مخاطبان عنوان می کردند، نمی رسیدیم؛ از این رو باید بگوییم که سینمای مان را از اظهارنظر طیفی از مخاطبان محروم کردند و حداقل فیلمسازان جوانان مان را از شنیدن نظرات طیف زیادی از مخاطبان عام و بدنه مردم محروم کردیم و با یک واسطه خودآگاه نظرات را می شنویم. البته اصلا بحثم بر سر خوب یا بد بودن نقد نیست، بلکه حرفم روی یک نوع دیگر از جنس نقد است، مخاطبی که با مولفه های دیگری فیلم را می بیند و نقد می کند و این مخاطب شاید فیلم را تخصصی نقد نکند، ولی حسی که از فیلم گرفته است را به راحتی بیان می کند و این حس بر روی فیلمسازان و تهیه کنندگان خیلی تاثیرذار است .

داسارگر: ریتم فیلم متناسب با فیلمنامه ما بود، البته ممکن است عده ای این مسئله را نپسندند ولی در همین حد برایم کافی است؛ چرا که از مردم این بازخورد را ندیدم که بگویند ریتم فیلم خیلی کند بود، البته بازخوردهای مردم مبنی بر اینکه چرا سکانس پایانی فیلم اینگونه بود و یا چرا تنهایی همسر حامد را نشان ندادیم، به این معنی است که هر کدام از این سوژه ها می تواند به یک فیلم تبدیل شود. به عبارت دیگر چون فیلمی در این حوزه ساخته نشده، مردم می خواهند در یک فیلم همه آنچه را که می خواهند، ببینند .

مطالبه مردمی برای ساخت چنین آثاری وجود دارد، ولی انگیزه ساخت این آثار وجود ندارد؛ شاید یک دلیل آن کم کاری مدیریت فرهنگی ما باشد و از سوی دیگر مدیریت فرهنگی سیستم نظامی نیز با حضور فیلمسازان مخالف هستند و اگر فیلمساز ایرانی به مناطق جنگی سوریه و عراق می رود، از کانال های غیررسمی بوده است. به عبارت دیگر این فرصت برای فیلمسازان ما از سوی مدیریت فرهنگی سیستم نظامی فراهم نمی شود که در دل ماجرا قرار بگیرند و اتفاقات را از نزدیک ببینند؛ چرا که وقتی جرقه یک اثر هنری زده می شود که یک هنرمند ماجرا را ببیند و تحت تاثیر قرار بگیرد .

به طور مثال مستند «ملازمان حرم» جرقه اش در بین مستندسازان زده شده، در حالی که تا یک سال پیش مستندهای کمی در این زمینه ساخته شده بود؛ البته شنیده ام که سپاه پاسداران یک سال پیش یا کمی هم بیشتر جمعی از مستندسازان را به عسلویه می برد تا آنها از نزدیک اتفاقات این منطقه را ببینند، طبیعتا شبیه چنین اتفاقی هم باید در حوزه های دیگر بیفتد. به عبارت دیگر هر جایی که جمهوری اسلامی حضور دارد، چه حضور فرهنگی و چه حضور نظامی، باید عده ای اتفاقات را از نزدیک ببینند تا بتوانند درباره آن فیلم بسازد .

باید فرصت حضور فیلمسازان در مناطق جنگی سوریه و عراق فراهم شوند

به من پیشنهاد ساخت در سوریه شده است و وقتی من یک بار این شهرها را از نزدیک ندیده ام چه توقعی وجود دارد که بتواند فیلمنامه ای بنویسم که داستان آن در دمشق یا حمص رخ دهد. معتقدم باید فرصت حضور فیلمسازان در این مناطق فراهم شود و از طرف دیگر از فیلمسازان نیز در این زمینه مطالبه کنند .

بامروت نژاد: درست است که کارهای زیادی داستانی در حوزه مدافعان حرم ساخته نشده، ولی همین میزان و همچنین فیلمنامه هایی که تا الان خوانده ام، بیشتر از شهر به جبهه نگاه می کنند و اکثرا به لحظه وداع، تنهایی همسر مدافعان حرم و تصمیم گیری مرد برای رفتن می پردازند و مطمئنا این نوع نگاه تصویر کاملی از پازل جنگ نیست؛ چرا که وقتی مخاطبان می شنیدند که «هنگامه» فیلمی درباره مدافعان حرم است تصورشان این بود که باید فیلم جنگی ببینند. البته یکی از دلایل این نوع پرداخت به موضوع مدافعان حرم این است که فیلمساز ما درکی از فضای جنگ سوریه ندارد و نمی داند که چه اتفاقاتی برای مدافعان رخ می دهد .

طبیعتا تکمیل شدن پازل فیلمسازی برای مدافعان حرم که یک نوع فیلمسازی درباره جنگ است، الان دیگر باید درباره خود جنگ و اتفاقات جنگ باشد و قطعا باید از سوی مدیریت فرهنگی این بستر فراهم شود که فیلمسازان به این مناطق بروند و بتوانند روایتی از خود جنگ را به تصویر بکشند .

« نسیم آنلاین »: اینکه گفته می شود یک اثر خوب ماحصل تجربه یک تفکر است، بحث درستی خواهد بود؛ ولی فیلمسازان ما قبل از مدافعان حرم با هشت سال دفاع مقدس آشنا بودند، چرا با تجربه هایی که در این حوزه کسب کرده ایم نمی توانیم فیلم درخوری با موضوع مدافعان حرم بسازیم؟

داسارگر: ما در حوزه هشت سال دفاع مقدس هم ضعیف عمل کردیم و کسانی که آن زمان فیلم می ساختند، تازه وارد این حوزه شده بودند و باید گفت که قاطبه سینما آن زمان هم در دفاع مقدس غایب بوده است و تنها چند فیلم بودند که در سال های ابتدایی جنگ با موضوع جنگ ساخته شدند. در حقیقت یک دوره 4 یا 5 ساله طول کشید که توانستیم اولین آثار درخور توجه را درباره جنگ در آن زمان بسازیم که مستقیم از فرهنگ دفاع مقدس الگوبرداری کرده بود. علاوه بر آن تکلیف ما با جنگ مان مشخص بود و افرادی هم در این زمینه فیلم ساختند که خودشان رزمنده بودند .

علاوه بر اینها طی یکی و دو سال اخیر اتفاقی افتاده که دیگر فیلمسازان علاقه ای به ساخت فیلم جنگی ندارند؛ چرا که ساخت فیلم در این حوزه به شدت کار وحشتناک و ریسک بزرگی است. چند روز پیش شنیدم که یک نهاد رسمی فیلمسازی در کشور که حداقل 2 دهه در حوزه تولید فیلم فعالیت کرده، به یک فیلمسازی فیلمنامه ای را ارائه داده و آن هم فیلم را ساخته است. البته مدت این فیلم 15 دقیقه است که هزینه 17 میلیونی داشته و لوکیشن آن هم سوسنگرد بوده است، در حالی که 6 سال پیش هم با چنین پولی نمی شد فیلم جنگی ساخت .

دور نگه داشتن فیلمسازان از میدان جنگ، باعث کم‌کاری در حوزه مدافعان حرم شده است

امکانات برای ساخت فیلم جنگی وجود ندارد و به راحتی در اختیار فیلمسازان قرار نمی گیرد؛ چرا که شخصا دو فیلم اولی که ساختم، در ژانر جنگ بود و تجربه کار در شهرک دفاع مقدس را دارم و به خوبی می دانم که چه در این شهرک چه خبر است .

یکی دیگر از دلایل کم کاری در حوزه مدافعان حرم هم همان بحثی است که قبلا مطرح شد؛ یعنی دور نگه داشتن فیلمسازان از میدان جنگ و به اصطلاح زمین بازی قطعا مدیران فرهنگی در این زمینه نقش مهمی دارد.

از سوی دیگر باید مستندسازان را هم جزو فیلمسازان تلقی کرد؛ چرا که تا الان ده ها مستند درباره مدافعان حرم و مناطق جنگی در سوریه و عراق ساخته شده است .

« نسیم آنلاین »: وقتی «هنگامه» به عنوان اولین فیلم داستانی درباره مدافعان حرم رسانه ای شد، تصور اکثر افراد این بود که در این فیلم صحنه هایی از نبرد و حضور در مناطق جنگی وجود دارد که به هیچ وجه اینگونه نبود، در این زمینه توضیح دهید؟

داسارگر: قطعا می توانستیم از صدها زاویه دیگر به بحث مدافعان حرم در این فیلم نگاه کنیم و سینمای جنگ در همه کشورها یا به جبهه و یا به پشت جبهه می پردازد و «هنگامه» از آن فیلم هایی است که به پشت جبهه پرداخته است و قطعا اهمیت پشت جبهه نیز اگر از جبهه بیشتر نباشد، کمتر نیست؛ البته در دوران هشت سال دفاع مقدس ما کمتر فیلمی را می بینیم که درباره پشت جبهه باشد و امروز در خصوص سوریه و مدافعان حرم از پشت جبهه به جبهه حرکت می کنیم، البته حتما باید به جبهه و اتفاقاتی که برای مدافعان حرم در مناطق جنگی رخ می دهد هم پرداخته شود، ولی واقعا این کار نیازمند ساخت ده ها فیلم است .

« نسیم آنلاین »: می توان گفت که «هنگامه» به نوعی در حوزه ساخت آثار با موضوع مدافعان حرم خط شکن بوده است؟

داسارگر: واقعا به این مسائل فکر نکردیم، ولی می توانم بگویم که خیلی زودتر از اینها در فکرمان ساخت اثری درباره مدافعان حرم بود و نیت و انگیزه ساخت فیلم های دیگر نیز در میان سایر فیلمسازان وجود دارد که باید شرایط و امکانات آن فراهم شود .

بامروت نژاد: بارها گفته ام که ساخت اولین اثر اصلا فضل نیست و هر جا هم رفتم از «جشن تولد» عباس لاجوردی هم صحبت کردم و قطعا ساخت اولین اثر برتری نسبت به سایر دوستان نیست که بگوییم ما اولین اثر را ساخته ایم و یا دیگران این را بگویند؛ البته امیرعباس ربیعی هم فیلمی را درباره مدافعان حرم ساخته که هنوز پخش نشده است و اینکه گفتیم اولین فیلم درباره مدافعان حرم اصلا بحث مان این نبود که ما اولین اثر را ساختیم، بلکه قصدمان این بود که می خواستیم فیلم دیده شود .

درباره این مسئله که فیلمسازی یک فرآیند است تا یک نقطه زنی باید بیشتر حرف بزنیم؛ چرا که این بحث را هم می توان درباره یک کارگردان مطرح کرد، هم درباره یک جریان فکری همسان در حوزه فیلمسازی و هم درباره کل فضای فیلمسازی که درباره تجربه زیسته یک کارگردان است و وقتی این 3 رده را نگاه می کنیم، باید بگوییم که ساخت یک فیلم خوب در این فضا یک فرآیند جمعی است و نمی توان گفت که ساخت یک فیلم خوب محصول تکی مشخص است و تجربه ما در حوزه های مختلف هنری و فرهنگی نشان داده که در طول یک سال تنها چند کار شاخص داریم و مابقی آثاری که در طول یک سال تولید می شود، در حقیقت دامنه های آن اثری است که در قله قرار دارد .

«هنگامه» در دامنه این حوزه است و باید این قبیل کارها ساخته شود تا بتوانیم یک قدم بالاتر برویم، البته اگر ابراهیم حاتمی کیا وارد این حوزه می شد، قطعا ما توقع مان بسیار بیشتر از داسارگر که یک فیلمساز جوان است، بود؛ چرا که «هنگامه» بلندترین کار این کارگردان است و از این رو باید گفت که فیلمسازی یک کار فرآیندی است. البته این بدان معنی نیست که ما اشکالات مان را نبینیم بلکه باید از جایگاه اثر آگاه باشیم و بدانیم که در کجای پازل فیلمسازی کارگردان ما، جبهه ما و سینمای ما قرار دارد .

مطمئنا سینمای دفاع مقدس و سینمای پشت جبهه برای ساخت آثار در حوزه مدافعان حرم به ما ایده می‌دهد

«هنگامه» و بسیاری از آثاری که در حال ساخت هستند شاید در یک دوره ای در قله و در یک دوره ای نیز در دامنه قرار داشته باشند، ولی باید کارها ساخته شود تا هر سال بتوانیم یک قدم به قله نزدیک تر شویم؛ از این رو احساس می کنم وقتی دارم با یک اثر و کارگردانی مواجه می شویم این پروژه بودن و فرآیند بودن را درک کنم که الزاما هر کاری که ساخته می شود نباید شاهکار باشد و این مهم در سینمای روشنفکری هم وجود دارد .

مطمئنا سینمای جنگ و سینمای پشت جبهه دفاع مقدس به ما ایده می دهد ولی مشکلات خودش را هم دارد، چرا که بعضی نگاه ها نسبت به سینمای جنگ را قبول نداریم و می خواهیم تجربیات جدید داشته باشیم؛ با این حال حوزه مدافعان حرم از آن حوزه هایی است که مخاطب با آن همذات پنداری می کند، به گونه ای که شاید اگر «هنگامه» را درباره دفاع مقدس می ساختیم سختی های کمتری داشت؛ چرا که آن موقع نشان دادن جامعه و زندگی معمولی مدافعان حرم که همه ما نسبت به آن هم ذات پنداری داریم کار سخت تری است تا اینکه بخواهیم فیلمی بسازیم که مخاطب هیچ تصور پیرامونی از محیط و اطراف آن جامعه نداشته باشد و فقط شخصیت فیلم را می بیند .

« نسیم آنلاین »: با توجه به نقدهایی که به سکانس پایانی «هنگامه» بود، از همان ابتدا این پایان را برای فیلم در نظر گرفته بودید یا در طول فیلمبرداری به این سکانس رسیدید؟

داسارگر: همیشه اینگونه است که وقتی فیلمی تمام می شود و فرصت حرف زدن درباره آن ایجاد می شود، ایده های جدیدی برای پایان فیلم شکل بگیرد و الان شخصا شاید بتوانم 10 پایان دیگر برای «هنگامه» بنویسم، ولی در طول فیلمبرداری و حتی در طول 6 ماهی که فیلمنامه را می نوشتیم هیچ پایان دیگری نتوانستیم برای فیلم در نظر بگیریم، البته در یکی - دو نسخه اول پایان فیلم در یک اتاق در نظر گرفته شده بود، ولی بعد از آن تصمیم گرفتیم سکانس پایانی جلوی درب خانه شهید انجام شود و به نظرم نقطه اوج فیلم همان جایی است که هنگامه که قبل از آن بهانه گیری می کرد به یک باره به رفتن حامد رضایت می دهد .

ما در «هنگامه» فیلمنامه‌ای مانند «آژانس شیشه‌ای» ننوشته بودیم

با این حال از اینکه تعداد زیادی از مخاطبان می گویند باید فیلم ادامه پیدا می کرد، نشان دهنده حس خوبی است که فیلم به مخاطب داده است؛ البته شاید فیلم از لحاظ اقناعی و عقلی اشکالاتی داشته باشد و قطعا ما در حال تجربه هستیم و حتی در برخی سکانس ها می ترسیدیم که مخاطب خنده اش بگیرد، ولی خوشبختانه تا الان کسی در فیلم های ما نخندیده است و تمام تلاش مان در «هنگامه» این بود که بتوانیم تاثیری روی مخاطب داشته باشیم .

از همان ابتدا می دانستیم که فیلمنامه، فیلمنامه پیچیده ای نیست و در حقیقت ما برای مثال «آژانس شیشه ای» ننوشته بودیم؛ با این حال بر روی اینکه فیلم چگونه می تواند موفق باشد هم فکر کردیم. یک بار به آقای بامروت نژاد گفتم با ساخت این فیلم ریسک می کنم چرا که اگر کاری ضعیفی بسازیم به راحتی حذف می شویم، از این رو به وی گفتم که باید همه چی در حد ایده آل و خوب ساخته شود و اگر اینگونه نشود همگی نابود خواهیم شد .

بعضی از ایده هایی که در فیلمنامه ها نوشته می شود بیشتر از یک روز نیاز دارد که بتوانیم آن را فیلمبرداری کنیم و به غیر از بخش هایی از فیلمنامه که نیازمند کارهای خاص بود، از بقیه فیلمنامه نگذشتیم و همه آنها را به تصویر کشیدیم .

« نسیم آنلاین »: برنامه ای برای پخش «هنگامه» از رسانه ملی دارید؟

بامروت نژاد: مطمئنا به فکر عرضه و پخش فیلم از رسانه ملی و حتی فروش اینترنتی فیلم هستیم .

« نسیم آنلاین »: از بازخوردهای خانواده های شهدای مدافعان حرم صحبت کنید؟ قبل از ساخت اثر، فیلمنامه را به چند تن از خانواده‌های مدافعان حرم ارائه داده بودیم

داسارگر: جواب دادن به این سوال کار سختی است؛ چرا که ممکن است این سوءتفاهم را ایجاد کند که فیلمساز پشت خانواده شهدا پنهان می شود، البته 7 یا 8 نظر مستقیم را از خانواده های شهدا در حین نوشتن فیلمنامه و ساخت فیلم گرفتیم و چند تن از خانواده شهدا بعد از تماشای فیلم گفتند که حس فیلم بسیار واقعی است .

ما قبل از ساخت اثر فیلمنامه را به چند تن از مدافعان حرم و همسران آنها برای خواندن دادیم و بعد از آن دلمان قرص شد که شاید در فیلم همه حرف را نزنیم ولی بیراهه هم نمی رویم. همچنین شب اول اکران فیلم نیز بازخوردهای خوبی از خانواده های شهدا گرفتیم.

یکی از خاطراتی که از بازخورد خانواده های شهدا دارم این است که با پسران شهید سیاح طاهری دوستی قدیمی دارم و پسر دوم این شهید به همراه همسرش به تماشای فیلم نشستن بعد از اینکه از سالن خارج شدند، عروس این خانواده به من گفت که حالمان بد بود، بدترش کردید و یک هفته بعد از آن شهید طاهری به شهادت رسید و قبل از شهادت یکی از پسرهای شهید به مادرش گفته بود که برویم فیلمی که امیر داسارگر ساخته را بینیم که مادرش می گوید من از شهید سیاح طاهری گذشتم شما به همراه همسرانتان بروید و فیلم را ببینید .

در اکران فیلم در خبرگزاری فارس نیز همسر شهید قربانی بعد از تماشای فیلم گفت که برایشان عجیب است که چقدر حامد به روح الله قربانی شبیه است و ما این مسئله را جز کار خدا نمی دانیم و به نظرم «هنگامه» تا حدی توانسته رضایت خانواده های شهدا را جلب کند .

« نسیم آنلاین »: قرار است در آینده باز هم در این حوزه کار کنید؟

داسارگر: فیلمنامه ای دیگری هم دارم ولی فعلا قصد ساخت آن را ندارم و امیدوارم تا پایان سال بتوانم یک کار دیگر بسازیم، البته نه اینکه این فیلم صرفا در حوزه مدافعان حرم باشد .

ارسال نظر: