بازخوانی زندگی شهید محمد مهدوی اصل در جریان واقعه گوهرشاد
۷۵ سال گریه حاج صالح بر پدر
قیام گوهر شاد که اعتراضی بود بر علیه اقدام سخیف رضاشاه جهت برداشت حجاب زنان ایرانی، شهدای فراونی را تقدیم ملت ایران کردهاست. شهدایی که بعضا خیلی کم یا اصلا از آنها یاد نمی شود.
گروه فرهنگی « نسیم آنلاین » ، اسماعیل شرفی- حاج آقا خدابیامرز در خیابان طبرسی یک مغازه موتور و دوچرخه سازی داشت. گاهی که میخواستیم از مغازه به خانه برویم، از طرف خیابان پنج راه میرفتیم. به پارک وحدت که میرسیدیم موتور را نگه میداشت؛ رو به پارک میایستاد و فاتحه میخواند. به من هم میگفت پسرم برای پدربزرگت حمد و قل هو الله بخوان. کشتههای مسجد گوهرشاد، همه را آوردند اینجا دفن کردند؛ پدربزرگ تو هم یکی از آنها بود. نمیدانست دقیقا کجا دفن شده، فقط میدانست پدرش آنجاست.
روزی که برای مصاحبه به مسجد المهدی خیابان هاشمینژاد رفته بودیم، در جریان یکی از مصاحبهها، آقای حسن تقوی بعد از آنکه خاطرات و شنیدههایش از دوران کشف حجاب را برایمان تعریف کرد گفت که پدر یکی از دوستانش به نام مرحوم آقا صالح مهدوی در قیام مسجد گوهرشاد شهید شدهاست. میگفت حاج صالح در خیابان طبرسی مغازه داشت و هر وقت او را میدید گریه میکرد و میگفت که ما بعد از مرگ پدرم یتیم شدیم و زندگی سختی داشتیم. برای پیدا کردن خانواده صالح مهدوی اصل اما، نیاز به اطلاعات بیشتری بود. به همین دلیل چند روز بعد دوباره به مسجد المهدی رفتم.
بعد از نماز، آقای تقوی اذکار نماز را بلند بلند میخواند و دیگران هم با او همراهی میکردند. بعد از آن هم چون ایام محرم بود حاج آقا رفت پشت میکروفون و برنامههای مسجد را اعلام کرد. نماز که تمام شد حاج حسن در پی راست و ریس کردن کارهای مسجد بود. منتظر ماندم تا سرش خلوت شد، جلو رفتم تا اگر بشود بتوانم آدرسی از حاج صالح پیدا کنم. حاج حسن بعد از اینکه صحبتش با یکی از اهالی مسجد تمام شد، رو به من کرد و گفت کاری دارید؟ موضوع را برایش گفتم و خواستم که کمیراهنمایی مان کند تا بتوانیم خانواده شهید را پیدا کنیم. اطلاعات زیادی نداشت فقط گفت که حاج صالح زمانی که زنده بود در محله امامت مشهد زندگی میکرد. البته این را هم گفت که او قبلا خادم کشیک دوم حرم امام رضا (ع) بوده است.
به حرم مطهر رفتم و با مسئول کشیک دوم صحبت کردم تا شاید سرنخی پیدا شود. اما رفتن به کشیک خانه حرم و صحبت با دوستان قدیم حاج آقا هم سودی نبخشید. 5 سال از فوت ایشان گذشته بود و کسی دیگر آدرس و شماره ای از او نداشت. یادم آمد که حاج حسن تقوی گفته بود که آقا صالح در زمان حیاتش در محله امامت زندگی میکرد. بعد از کمیپیگیری از اطلاعات 118 بالاخره شماره ای در آن منطقه به نام مهدوی اصل پیدا کردم. تماس که گرفتم، خانمیتلفن را جواب داد. بعد از اینکه موضوع را برایش گفتم با تعجب گفت: بعد از گذشت این همه سال از فوت حاج آقا، چطور پیدایمان کردید؟! قرار شد مصاحبه در روزی هماهنگ شود که دو پسر حاج صالح هم حضور داشته باشند.
صبح یک روز پاییزی به حضور خانواده مهدوی اصل میرسیم تا با همسر و فرزندان حاج صالح در مورد محمد مهدوی اصل، شهید واقعه مسجد گوهرشاد گفتگو کنیم. خود حاج صالح پدرش را ندیده چه برسد به همسر و فرزندانش، ولی همان اطلاعات اندکی هم که در مورد شهید محمد مهدوی اصل سینه به سینه نقل شده نیز میتواند ارزشمند باشد.
همسر حاج صالح، خانم زهرا عبدالملکی است که الان هفتاد و پنج سال دارد. در حالی که چادر رنگی اش را سفت گرفته روی صندلی که کنار گلدانی بزرگ قرار دارد مینشیند و گفتگو را شروع میکنیم. از قدیم میگوید، از زمانی که مادر حاج صالح به خواستگاری آمد: ما با هم همسایه بودیم. آن وقت ها خانهشان کوچه جوادیه بود. وقتی مادر و خواهرزاده اش به خواستگاری من آمدند گفتند که پدرش در شلوغیهای مسجد گوهرشاد کشته شده است. مادرم تا اندازه ای مخالفت میکرد، میگفت خانواده اینها مشخص نیست، پدر او معلوم نیست چطور فوت کرده است. باز چند مرتبه آمدند و رفتند. به هر حال قسمت شد و جواب دادیم. بعد از عقد بود که از حاج صالح در مورد پدرش سوال کردم گفت موقع کشف حجاب کشته شده است. گفتم برویم سر مزارش، گفت نمیدانم مزارش کجاست و فقط به آن طرف که میگفتند دفن شده، از همان جا برایش فاتحه میخوانم.
پسرهای خانواده، امیر و محمد مهدوی اصل هم حضور دارند و گاهی که چیزی به ذهنشان میرسد میگویند. آنطور که از حرفها بر میآید مثل اینکه حاج صالح آن زمان که پدرش در مسجد شهید شده یکی دوسال بیشتر نداشته است. وقتی کمی بزرگتر میشود از اطرافیان جویای پدر میشود و از این طرف و آن طرف و آنهایی که در شب واقعه بودند اطلاعات جمع میکند و متوجه میشود که پدرش به خاطر اعتراض به مسئله کشف حجاب و متحدالشکل کردن البسه در مسجد گوهرشاد کشته میشود. حاج خانم میگوید: مادر ایشان موقعی که به خواستگاری آمدند، مریض بودند، بعد من هنوز در عقد بودم که به رحمت خدا رفتند. چون صالح پدر نداشت میخواست که خیلی زود او را سر و سامان بدهد و خاطرش جمع باشد. میگفت من مریضم. سرطان ریه داشت و بعد از دو سال که نامزد و عقد بودیم عمرش را به شما بخشید.
حاج صالح همین که سالهای سال خادم علی بن موسی الرضا بوده، نشان میدهد که مثل پدر شهیدش به ائمه اطهار تقید و ارادت داشته است و همین که در دوران انقلاب در صحنه بود و هیچ وقت گوشه نشینی را انتخاب نکرد نشان میدهد که مانند پدر دغدغه مبارزه برای باورهایش را داشت. امیر پسر بزرگ خانواده، که درصدی هم جانبازی دارد، کم سنوسال که بوده در مغازه دوچرخه و موتورسازی پدر کمک دست بوده و بالطبع بیشتر دم خور پدر بودهاست. از پدرش میگوید از اینکه همیشه درد یتیم بودن را با خود داشته و در تمام جوانب زندگیاش نیز تاثیر داشتهاست. او پدرش را میگوید حاج آقا، و هرچند بار که بگوید حاج آقا، لفظ خدابیامرز را از قلم نمیاندازد. میگوید: خانه ما قبلا در بلوار فرودگاه بود، 30متری فرعی، مغازهمان هم در خیابان طبرسی بود. بعضی وقتها که از مغازه میخواستیم به خانه برویم از سمت پنج راه میرفتیم، حاج آقا خدابیامرز روبروی پارکی که الان به آن پارک وحدت میگویند موتور را نگه میداشت و میایستاد و فاتحه میخواند. به من هم میگفت برای بابابزرگت حمد و قل هو الله بخوان. گفتم کجاست؟ گفت در همین پارک دفن شده. ولی اینکه دقیقا کجاست نمیدانست. با توجه به کنکاشهایی که کرده بود فهمیده بود که بابایش آنجا با بقیه خاک شده است. جایی که به آن گودال خشت مالها میگفتند.
پسرش امیر میگوید حاج آقا خدابیامرز از بهلول به خوبی یاد میکرد: یک روز در مغازه بودیم گفت بیا نگاه کن، این بنده خدا که دارد رد میشود، این شیخ بهلول است. البته بهلول را یک طور دیگری تلفظ میکرد. میگفت این کسی بوده که در جریان مسجد گوهرشاد که بابایم کشته شد، حضور داشت، ولی او توانست فرار کند.
حاج صالح به یاد پدرش اسم محمد را بر روی کوچکترین پسرش گذاشته است. فرزندان کوچک خانه معمولا روابط عاطفی عمیق تری هم با والدین دارند. از محمد میخواهم تا آنچه میداند برایمان بگوید: گفتنی ها را مادر و برادر بزرگم گفتند فقط اینکه این اواخر که حاج آقا زنده بود چندین بار در همان محدوده پارک وحدت از من خواستند که ماشین را نگه دارم و برای پدرشان فاتحه بخوانیم. من فکر میکنم حاج آقا خیلی پدرش را دوست داشت، من بارها دیده بودم آب که به درخت میداد به نیت میداد. به ما هم میگفت حتی آب که به درخت میدهید به نیت بدهید، به نیت پدر، پدربزرگ. حتی صدقه هم که میداد همینطور بود.
از فرزندان جویای عکسی از پدربزرگشان در آلبوم خانوادگی میشویم که جواب میشنویم هیچ سندی در اختیار ندارند. البته برادرزادههای حاج صالح در یزد هستند و ممکن است آنها چیزی داشته باشند.
با این حسرت که کاش شش سال پیش، زمانی که حاج صالح در حیات بود نام و نشان شهید را مییافتیم و داستان زندگی یتیمیاش را از زبان خودش میشنیدیم جلسه مصاحبه را به پایان میبریم.