مجلس "کفرگویی" یا "ضربت زدن"؟
اجرای نمایش «مجلس ضربت زدن» در سالن اصلی تئاتر شهر را میتوان به دو گونه تفسیر کرد. در تفسیر اول اینکه وزارت ارشاد اصلاً متوجه منظور و مفهوم این نمایش نبوده و با اجرای «مجلس ضربت زدن» یک خودزنی حسابی کرده است...
به گزارش « نسیم آنلاین »، روزنامه جوان نوشت:
اجرای نمایش «مجلس ضربت زدن» در سالن اصلی تئاتر شهر را میتوان به دو گونه تفسیر کرد. در تفسیر اول اینکه وزارت ارشاد اصلاً متوجه منظور و مفهوم این نمایش نبوده و با اجرای «مجلس ضربت زدن» یک خودزنی حسابی کرده است و در تفسیر دوم وزارت ارشاد آنقدر سعهصدر دارد که حتی تشبیه نظام جمهوری اسلامی به عقاید کفرآمیز و تروریستی ابنملجم را قبول میکند و میگذارد چند هزار نفر این نمایش را ببینند و فراموش کنند! «مجلس ضربت زدن» بر اساس نمایشنامه نوشته بهرام بیضایی کار شده است. بیضایی سال 79 بعد از جریان قتلهای زنجیرهای این نمایشنامه را نگاشت، اما خودش هیچ وقت آن را روی صحنه نبرد؛ از طرف دیگر متن آن چندین بار منتشر شده است. محمد رحمانیان این نمایشنامه را دو سال پیش نمایشنامهخوانی کرده است. رحمانیان بعد از جلب موافقت بیضایی این نمایشنامه را از ماه رمضان روی صحنه برد و آخرین اجرای آن چهارشنبه هفته گذشته بود. از روزهای اول اجرای این نمایش به دلیل استقبال مخاطبان تئاتر، اجرای آن دو سانس در روز شد. بهرام بیضایی از جمله نمایشنامهنویسهایی است که روایتهای خاص خود را از تاریخ دارد؛ روایتهایی که گرچه به تاریخ استناد دارند، اما نویسنده بنابر سلیقه و نوع جهانبینی خود تغییراتی را در تاریخ ایجاد کرده است. «مرگ یزدگرد»، «طومار شیخ شرزین»، «شب هزار و یکم» و «روز واقعه» از جمله این روایتهای شبه تاریخی هستند. این نویسنده در «مجلس ضربت زدن» نیز سراغی از روایتی تاریخی به سبک خود رفته است. نمایش «مجلس ضربت زدن» داستان یک گروه نمایشی را بیان میکند که قرار است تئاتری را درباره ضربت خوردن حضرت علی(ع) و چگونگی تحریک ابنملجم برای قتل امیر المؤمنین(ع) روی صحنه ببرند. حین انجام تمرین، نویسنده نمایشنامه دچار مشکلات و تضادهایی میشود، از جمله اینکه وی اصرار دارد حتماً باید حضرت در نمایش تجسم شود، موضوعی که با مخالفت کارگردان و بحث ممیزی روبهرو میشود. یا اینکه از نظر نویسنده حضرت علی(ع) روشنفکری بوده است که به خاطر مخالفت با سیستم حاکم طی یک برنامهریزی حذف میشود! نویسنده در طول نمایش احساس همذاتپنداری با شخصیت امیر(ع) میکند و از این میترسد که وی را نیز ترور کنند!(در نمایشنامه نویسنده مرد است و در نمایشی که رحمانیان روی صحنه برده کاراکتر نویسنده زن است.) در این نمایش یک آبدارچی وجود دارد که نبودش مانند ارائه خدمات عمومی به شهروندان باعث فشل شدن اوضاع میشود و حتی در آخر نمایش آبدارچی پیغام میدهد که به کسانی که در «راهپیمایی» حاضر نشدهاند، سرویس نمیدهد! نفس اجرای «مجلس ضربت زدن» نقیصه آن چیزی است که نمایش بر اساس آن ساخته شده است، یعنی محدود کردن فضای روشنفکری توسط ابنملجمهای زمانه (بخوانید حاکمیت) که نمیگذارند فضای جامعه از خفقان خارج شود، در صورتی که نمایش حدود یک ماه و هر روز دو سانس روی صحنه بودهاست! در طول نمایش بارها و بارها شرایط اعراب جاهلی و حکومتهای قبایلی صدر اسلام با جمهوری اسلامی قیاس میشود و روشنفکرها که غالباً اپوزیسیون نظام هستند، در جایگاهی قرار میگیرند که علی(ع) قرار داشت و هر دو به دلیل پیشرو بودن در افکار به قتل میرسند. آنچه از شهادت حضرت علی(ع) در تاریخ نقل شده به دلیل جایگاه تاریخی و مذهبی امیرالمؤمنین بارها و بارها تکرار شده و کمتر کسی را میتوان پیدا کرد که از چند و چون زندگی و شهادت حضرت بیخبر باشد. با وجود این بیضایی کار خود را کرده است. سال گذشته بود که حمیدرضا نعیمی متنی را که خودش نوشته بود، کارگردانی کرد و «ترور» را با موضوع شهادت حضرت علی(ع) روی صحنه برد. نعیمی هم تلاش میکرد در تئاتری که روی صحنه برده است، روایتی را متمایز با آنچه در تاریخ ثبت شده است، بازگو کند، روایتی که در آن تماشاگر با «ابن ملجم» احساس همذاتپنداری و حس ترحم پیدا میکند. بهرام بیضایی در «مجلس ضربت خوردن» دقیقاً همین نگاه ترحمآمیز به ابنملجم را زیر سؤال برده، ولی دلیل آن را در اجازه ندادن نمایش چهره ائمه در نمایشها عنوان میکند و تقصیر را بر گردن ممیزی میاندازد که از سوی نهادهای دولتی (حاکمیتی) بر تئاترها اعمال میشود. بیضایی و به تبع وی، محمد رحمانیان در «مجلس ضربتزدن» اینگونه القا میکنند که اگر چهره حضرت علی(ع) نشان داده میشد، مردم به علی(ع) نزدیکتر میشوند و این با چیزی که حاکمیت میخواهد متفاوت است، زیرا آنها تلاش میکنند تا با نام علی(ع) به منافع خود برسند و به مردم ظلم کنند! علت انتخاب این نمایشنامه از سوی رحمانیان نیز با توجه به علائق فکری و سیاسیاش همین تم فکری نمایشنامه «مجلس ضربتزدن» است که بیضایی تحت تأثیر فضای بعد از قتلهای زنجیرهای آن را نگاشته است. «مجلس ضربتزدن» در ادامه «روز حسین» و کارهای اخیر رحمانیان در پی همانندسازی دشمنان اهل بیت با جمهوری اسلامی است. رحمانیان یک بار خودش دست به قلم شد و «روز حسین» را درباره امام حسین(ع) نوشت که نتیجهاش توقیف نمایش و نمایشنامه بود، گویا فهم این نویسنده از موضوعات دینی با آنچه سایرین درک میکنند، متفاوت است و«مجلس ضربت زدن» نیز مصداق همین زاویه داشتن نگاه عموم به نگاه شخصی است. آنچه باعث میشود «مجلس ضربت زدن» از نظر محتوایی با ایرادات متعددی روبهرو شود، همان روایت متفاوتی است که بیضایی و رحمانیان به دنبال آن بودهاند. در این روایت علی(ع) از جایگاه مرد دین و شیر خدا به جایگاه یک دگراندیش مذهبی تغییر جایگاه پیدا میکند که اگر حضور فیزیکیاش را از نمایش کم کنیم به راحتی اشقیا توانایی این را پیدا میکنند که جایگاه وی را تسخیر کنند. از سوی دیگر قضیه قتل امیرالمؤمنین به دست ابنملجم مرادی در توهین آشکار به مقام امامت با قتلهای زنجیرهای دهه 70 یکسان جلوه داده شده است. در حالی که حتی ماهیت شهادت حضرت علی(ع) در مسجد کوفه و قتلهایی که حدود 20سال پیش رخ داد، از اساس متفاوت است. دیالوگی در نمایش «مجلس ضربتزدن» میان کارگردان و نویسنده است که در آن کارگردان خطاب به نویسنده میگوید: تو نیمه خالی لیوان را میبینی و من نیمه پر و نویسنده میگوید: «من نیمه پری را میبینم که به سرعت خالی میشه!» رحمانیان تلاش کرده است تا نیمه پر معصومیت حضرت علی(ع) و قداست وی را به سرعت به جنبههای زمینی نزدیک کند. تجسم صحنههای حدف امیرالمؤمنین از وقایع تاریخی چون «جنگ خندق» و «لیلهالمبیت» حس تمسخر حرمت تمثیلسازی انبیا را به دنبال دارد. در صورتی که مصطفی عقاد، کارگردان مشهور سوری در فیلم «محمدرسولالله(ص)» بدون آنکه پیامبر(ص) و علی(ع) را به نمایش بگذارد، بیشترین تأثیرگذاری را بر مخاطب فیلمش داشته است. جالب اینجا است که مدیران تئاتر شهر و اداره کل هنرهای نمایشی وزارت ارشاد نسبت به آنچه در نمایش«مجلس ضربت زدن» میگذرد، بیتفاوت عبور کرده و نخواسته و یا نتوانستهاند جلوی هجو نظام سیاسی کشور و سیستم مدیریتی کشور را که رحمانیان آنها را با قاتل حضرت علی(ع) یکسان میداند، برخورد کنند. اجرای «مجلس ضربت زدن» به پایان رسیده است و میشود گفت در کنار تلاش رحمانیان برای بازی با متن بیضایی و بیان دیدگاههای سیاسی، این نمایش سود خوبی از نظر مالی داشته است. رحمانیان این روزها در حال اجرای نمایش«آدامس خوانی» در تئاتر ایرانشهر است و شنیده شده که مدیران تئاتر ایرانشهر روی اجرای این نمایش حساس و خواستار بازنگری در آن شدهاند.