مروری بر آنچه بر سر گلزار شهدای وادی رحمت تبریز میآید:
از فرهنگستان تا سنگستان!
آنچه اتفاق افتاده بود، تسطیحِ و تخریب تمام برجستگیها، امتیازات، نمادها و نشانههای گویا و پرمغز مجموعهی مزارها بود. سنگها را به همراه نوشتههای ارجمندشان حذف کردند. حجلهها را با آن دنیایِ رنگارنگ و دوستداشتنیاش بریدند و بردند.
به گزارش « نسیم آنلاین »، صبح نو نوشت:
تابستان سال 1387 بود که خبری بهتآور، در فضای تبریز پیچید. تصاویرِ جدیدِ منتسب به «گلزار شهدای وادی رحمت» این بهت را به اندوهی عمیق پیوند میداد. اندوهِ از دست دادن یک فرهنگستانِ بیمثال و تکرارناپذیر، که با بهانهی مبهمِ «ساماندهی» بهکلی دگرگون شده بود.
اینجا را آیتاللهِ شهید قاضی طباطبایی، «وادی رحمت» نام نهاده بود. و الحق که رحمت، از این مزارستانِ متبرک به پیکر مطهر شهدای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، به پیرشهرِ تبریز جاری بوده همواره. تبریزیها در همهی سالهای بعد از انقلاب، چشمشان را دوخته بودند به پرچمهای برافراشتهی سر برآورده بر مزار 2500 شهیدِ آرمیده در وادی رحمت و از وزش این پرچمها، نبض حیاتشان را تنظیم میکردند.
آنچه اتفاق افتاده بود، تسطیحِ و تخریب تمام برجستگیها، امتیازات، نمادها و نشانههای گویا و پرمغز مجموعهی مزارها بود. سنگها را به همراه نوشتههای ارجمندشان حذف کردند. حجلهها را با آن دنیایِ رنگارنگ و دوستداشتنیاش بریدند و بردند. پرچمها هم به سرنوشت حجلهها دچار شد. حالا وقتی به قطعهی پایینِ وادی رحمت نگاه میکردی، جز سنگهای یکدستِ تیرهی چسبیده به سطح زمین، چیزی نمیدیدی.
واکنشهای فعالان فرهنگی و رسانهای تبریز، بالا گرفت. بنیاد شهید آذربایجانشرقی، جوابیهای منتشر کرده و تصویری از غایت طرح را عرضه کرد تا مثلاً بگوید که منتقدان زود قضاوت کردهاند. اما همین طرحِ معمارانهی بنیاد، غصهها را مضاعف کرد. چراکه اصرار بر راه ناصوابِ خود را کارشناسانه خوانده بود.
انتقادها کارساز نشد و قطعهی اول وادی رحمت، مطابق طرحِ بنیاد شهید، یکسان شد!
اگرچه حجم و تنوع و عمق انتقادات چنان بود که متولیان امر را برای ادامهی یکسانسازی در قطعهی دوم، به تردید انداخت. این تردید تا سال 1390 پابرجا بود تا اینکه در این سال، پارچه نوشتهای خطاب به خانوادهی معظم شهدا در محوطهی وادی رحمت نصب شد که در آن با لحنی نامحترمانه، از خانوادهها خواسته شده بود که با توجه به نزدیک بودن عملیات یکسانسازی در قطعهی دوم، اشیا و محتوای موجود در حجلهها را تخلیه کنند!
این پارچه نوشته، نقطهی شروعِ انتقاداتِ دورهی جدید شد. این بار، فعالان فرهنگی، رزمندهها و کارشناسان، با تدبیر بیشتری، اقدام به طرح نظرات خود پیرامون موضوع یکسانسازی مزار شهدا کردند. تشکلهای دانشجویی نیز به جمع منتقدان پیوستند. انعکاس انتقادها در رسانههای سراسری، مسئولان ارشد کشور را نسبت به موضوع، حساس کرد. آنچنانکه عملاً ادامهی طرح مذکور در تبریز متوقف شد. رئیس وقت بنیاد شهید و امور ایثارگران در دولت دهم در آبان سال 1391، طی بخشنامهای، رویکردها و سیاستهای جدید مربوط به ساماندهی گلزارهای شهدا را به استانها ابلاغ نمود.
این بخشنامه، که به شکلی نسبی و متوسط، انتقادها را مورد توجه قرار داده بود، فصل جدیدی از فعالیتهای مربوط به ساماندهی مزارها را گشود.
در تبریز، اما انگیزهها برای ادامهی کار همچنان بالا بود. شهرداری این شهر، بهعنوان سرمایهگذار اصلی طرح، همواره بر آمادگی خود جهت آغاز پروژه تأکید میکرد. بنیاد شهید تبریز هم به دنبال رفع موانع و دستیابی به طرحِ اقناعکنندهی منتقدان!
این فراز و نشیبها ادامه داشت تا اینکه اواخر سال 1394، دوباره عزمها برای ادامهی کار جزم شد. این بار، اما به شکلی تدریجی و بیسروصدا. بدون اینکه طرحِ مصوب و موردنظر بنیاد شهید، منتشر و در منظر عموم قرار گیرد، عملیات شروع شد. نخست، با مسقف سازی و بتونریزی دیوارههای قطعهی دوم. سپس با قطع درختان و خلوت کردن محیط. اینها همه نشانهی ارادهی قاطع متولیان امر برای یکسانسازی مزارهای باقیمانده بود.
درحالیکه بر اساس بخشنامههای بنیاد شهید، متولیان موظف به ارائهی نقشه و دورنمای طرح و مهیا کردن بستر فرهنگی کار شدهاند، بااینهمه، خبری از نقشه و طرح نیست.
در این میان، اعمال فشار به منتقدان و کشاندن آنها به محکمه با بهانههای محکمهناپسند، در دستور کار متولیان قرار گرفته است. در آن سوی ماجرا، منتقدان با تولید مستند «راز مزار» کوشیدند تا روشی ایجابی و اقناعی در پیش گرفته و فضا را هرچه بیشتر فکری و فرهنگی نمایند. همچنین، تعدادی از کارشناسان جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی، با اعلام آمادگی برای مناظره با متولیان و مدافعان یکسانسازی مزار شهدا، همچنان بر مدار تبیین ایستادهاند.
حالا یک تبریز است و یک قطعهی باقیمانده از گلزار شهدای وادی رحمت. اینجا تنها نشانهی برجایمانده از شکوهِ گلزارهای شهیدِ تبریز است که با سیاست تخریبیِ در پیش گرفته شده، به سرنوشتِ قطعهی اول و مزارهای محلی دیگر، دچار خواهد شد.