جشنواره تئاتر خیابانی مریوان - ۶

تکرارهای بی‌پایان

کدخبر: 2116984

جشنواره‌های تئاتر خیابانی در ایران تک‌بعدی شده‌اند. آنها محصول اولویت‌هایی هستند که هنرمند را مجاب می‌کند از طریق آنها درآمدزایی کنند. با این حال به واسطه فضای کمیک این آثار آنها فرهنگ‌ساز نیستند، تئاتر خیابانی امروز یک سرگرمی است.

باشگاه خبرنگاران پویا - احسان زیورعالم

در مصاحبه ای که با سامان خلیلیان، مدیر دفتر تئاتر خیابانی کشور ترتیب داده ام و به زودی منتشر خواهد شد به این نکته رسیدیم که در جهان تعداد اندکی جشنواره تئاتر مختص به تئاتر خیابانی وجود دارد و در ایران این تعداد بسیار است. در واقع تئاتر خیابانی همواره بخشی از جشنواره های بزرگ بوده و این فرصت در کنار اجراهای صحنه ای به هنرمند خیابانی داده می شود. چیزی همانند جشنواره فجر که در چند دوره اخیر با ورود عناوینی چون محیطی، تعاملی و آلترناتیو به درون عنوان خیابانی، نشان داد در تئاتر خیابانی گونه های تئاتری بسیار است.

همین مسئله به همراه فقدان محدودیت های اجرا، می تواند هر فعال تئاتری را به خود جذب کند تا شاهد عرصه های چون تئاتر هپنینگ، انواع پرفورمنس آرت ها، برخی گونه های تئاتر آلترناتیو، گروه تئاتر نان و عروسک پیتر شومان، سیرک ها، کارناوال ها، سیلورمن ها، تئاتر شورایی و ... باشیم.

اما در چنین وضعیتی در جشنواره تئاتر خیابانی مریوان به سختی می توان دو گونه متفاوت تئاتری را مشاهده کرد. آنچه در مریوان اجرا می شود تئاتری مبتنی بر دیالوگ هایی است که یک قالب کمیک اجرا می شود. کمدی آن نیز در سطحی ترین شکل خود پیش می رود. گروه های نمایشی با ژست های اغراق شده و لحن های مضحک و اداهای کلیشه ای از آدم ها ناموجود سعی بر جذاب بودن و هدف قرار دادن مخاطب می کنند. گاهی اوقات نیز الفاظ به سمتی می رود که بی شباهت به تئاتر آزاد نیست.

در چنین شرایطی برخی از اراکان مهم تئاتر خیابانی محو می شود. همواره این تصور وجود داشته که در تئاتر خیابانی مخاطب بخشی از صحنه نمایش است که به واسطه حضورش عامل شکل گیری صحنه اثر می شود. در هر جایی جز ایران هزینه و درآمد هنرمند خیابانی به واسطه حضور مخاطب شکل می گیرد. هنرمند خیابانی همانند مردمان معرکه گیر یا موزیسین های خیابانی، مخاطب را مجاب به پرداخت پول می کنند. همان چیزی که هیچگاه در مریوان قابل رویت نیست. مخاطب از گعده ای به گعده ای دیگر می رود. این سفر نیز همراه با دعوت است، نه براساس رویداد و اتفاق. در چنین وضعیتی بازیگران نمایش چندان تمایلی به مشارکت دادن مخاطب نشان نمی دهند.

در سال های اخیر با این جمله که تئاتر خیابانی تئاتری است که نیازمند سالن نیست، مخالفت هایی شده است؛ اما نمی توان نادیده گرفت که تئاتر خیابانی واجد مؤلفه هایی است که آن را از یک اجرا محدود در سالن مجزا می کند. با کمی تأمل بر آثار به این نکته می رسیم که عمده آثار شرکت کننده جاماندگان تئاتر صحنه ای هستند و فارغ از نگاه فوق، این یک خطر به حساب می آید.

در نهایت تلاش برای رسیدن به یک اثر در کنار دیگر آثار بیشتر به یک رپرتوار از یک گونه نمایشی مبدل می شود. یعنی به راحتی می توان با عنوان جشنواره نمایش های داستانی در خیابان، این برنامه را برگزار کرد. مسئله درباره نمایش هایی با عنوان آیینی نیز تکرارشدنی است. اصولاً این نمایش ها از بستر اصلی خود جدا شده و در فضای منهای زمینه (Context) خود اجرا می شوند. در چنین وضعیتی صرفاً به یک اثر موزه ای بدل می شوند.

مهمتر آنکه عموم کارهای آیینی به سبب نگرش ضدبدعت تکراری می شوند. تمایلی به تغییر داستان ها نیست و اصولاً به سمتی پیش نمی روند که داستانی نو دراندازند. در این میان شگفت انگیز است چرا گونه های نمایشی خیابانی پسند در جشنواره ای چون مریوان دیده نمی شود. برای مثال تخت حوضی که اساساً برآمده از محیط است یا سیاه بازی که در آن مخاطب عنصری پویاست.

اگرچه خلیلیان در مصاحبه با نگارنده می گوید در اروپا برخلاف ایران، تئاتر خیابانی درگیر تعاریف نیست و با ایسم ها کار ندارد؛ بلکه هنرمند سعی به بیان خلاقانه هنری دارد، اما بیماری مسری در تئاتر خیابانی ایران محتوازدگی صرف است. محتوازدگی که از دل اولویت های جشنواره می آید. گروه های نمایشی ترجیح می دهند با انتخاب یک موضوع اجتماعی یا برآمده از اتفاقات روز فرصت برای شرکت در چند جشنواره و البته جلب حمایت نهادها و سازمان ها، به درآمدزایی دست پیدا کنند. برخلاف آنچه خلیلیان کاسه گردی می نامد، تلاش هنرمند برای درآمدزایی از جانب مردم، امری که به نظر برای هنرمند ایرانی مذموم است یا آنکه قدرتش را ندارد.

در یادداشت بعدی نمونه ای از عدم موفقیت جشنواره های محتوایی در اثرگذاری را باز خواهیم کرد.

منبع: تسنیم

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

ارسال نظر: