گزارشی درباره وضعیت زبان فارسی در اتریش
کمتوجهی والدین ایرانی برای آموزش زبان فارسی به فرزندان خود در اتریش
نگاهی به وضعیت زبان فارسی در اتریش نشان میدهد که دانشگاههای اتریش فاقد کرسی زبان فارسی هستند و متأسفانه ایرانیان ساکن اتریش در آموزش زبان فارسی به فرزندان خود کوتاهی میکنند.
به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، روابط سیاسی، فرهنگی و بازرگانی بین ایران و اتریش به زمان صفویان باز می گردد که در آن زمان شماری از ایرانیان در اتریش و بسیاری از اتریشی ها در ایران به ویژه در جلفای اصفهان اقامت داشتند. شهر وین که به عنوان پل ارتباطی بین دنیای شرق و غرب درآمده بود، از قرن شانزدهم میلادی به بعد ارتباطات فرهنگی خود را با جهان شرق به ویژه با ایران گسترش بخشید. سال 1754 میلادی نقطه عطف ورود و نفوذ زبان فارسی به غرب محسوب می شود، چراکه در آن سال، آموزش زبانهای شرقی از جمله فارسی در آکادمی شرق به دستور ملکه ترزا شروع شد. در این زمان، کتابی به عنوان « گلچین ادبی ایران» به کوشش "فن اشترومر" انتشار یافت و به ملکه ماریا ترزا تقدیم شد. در مقدمه آن کتاب نوشته شده بود " ... تا در امپراطوری تو کسی نباشد که نتواند به زبانهای شرق از جمله فارسی صحبت کند." آثار دیگر زبان فارسی که در این سالها یعنی از اواسط قرن 17 به چاپ رسیدند ترجمه کتاب " تاریخ ملوک" از خواند میر تحت عنوان " تاریخ اولین پادشاه ایران" اثر برنارد فون یتیش ( در سال 1782)، ترجمه شاهنامه فارسی، ترجمه اشعار حافظ (توسط بارون رویچسکی) و ترجمعه اشعار مولانا (در سال 1799 توسط یاکوپ و الن برگ) بودند.
پس از این سالها ستاره ای در آسمان ادبیات ایران و آلمان شروع به درخشش کرد. "یوزف فون هامر پورگشتال " که بعدها به پدر شرق شناسی و ایرانشناسی شهرت یافت و از علاقمندان پرشور ادب و فرهنگ ایران بود. وی از نخستین فارغ التحصیلان مرکز شرق شناسی سلطنتی اتریش به حساب می آید. از قرن 18 میلادی خاندان هایسبورگها که به ترویج فرهنگ بین المللی علاقه وافری داشتند، بنا بر پیشنهاد همسر هامرپورگشتال که در دربار سلطنتی نفوذ داشت، فرهنگستان شرقی امپراطوری را که بعدها به نام مؤسسه شرقی هامرپورگشتال مطرح شد، بنیاد نهاد. هامر پورگشتال اولین فرهنگ لغت ایرانی آلمانی را نگاشت که هم اکنون در دانشکده شرقشناسی دانشگاه وین، نسخه ای از آن موجود است. او بین سالهای 1809 تا 1818 میلادی، مجله ای به نام "مخزن الکنوز الشرقیه" را به منظور ترجمه و چاپ مهمترین آثار ادبیات شرق در وین منتشر ساخت که بدون شک می توان آن را نخستین نشریه خاورشناسی در اروپا دانست. آشنایی وی با ادبیات عرفانی او را بر آن داشت که به ترجمه گلشن راز اثر محمود شبستری بپردازد. تذکرة الشعرای دولتشاه سمرقندی و تاریخ وصاف از دیگر آثار ترجمه شده او به حساب می آید. احاطه او به ادبیات ایران وی را خالق اثری به نام گلچین اشعار 200 شاعر ایرانی ساخت.
او در این اثر بسیاری از سخنسرایان ایرانی را به اروپاییان شناساند. ترجمه خسرو و شیرین و و دیوان حافظ از دیگر آثار اوست. مطالعه اثر مذکور بود که منبع الهام گوته شاعر معروف آلمانی در سرودن دیوان شرقی و غربی شد.در نهایت گوته این اثر را در سالهای 1812 تا 1814 در دو جلد منتشر ساخت و این نخستین بار بود که ادبیات آلمان متأثر از ادبیات فارسی شد. فردریش روکرت یکی دیگر از از ایران شناسان و پژوهشگرانی بود که به ترجمه و چاپ آثار فارسی اقدام کرد. ترجمۀ 44 غزل از دیوان شمس، شعرهای حافظ، شاهنامۀ فردوسی، شعرهایی از سعدی و جامی، و کتاب «هفت قلم» از کارهای او است.کتاب «چهلستون» که پیتر بدیک به زبان لاتین نوشت و به سال 1678م در وین به چاپ رسید، از نخستین سفرنامه هایی است که در اتریش به زبان فارسی منتشر شده است و از نسخه های نادر موجود در کتابخانۀ ملی اتریش است. از دیگر کتاب های چاپ شده در اتریش، یکی هم کتاب «شیوۀ معماری ایرانی» اثر فیشر فن ارلاخ است. در اتریش آثاری فراوان از زبان فارسی، به ویژه متن های پهلوی ترجمه و چاپ شده است که ذکر آن ها در این گفتار نمی گنجد.
کتابخانه عمومی شهر وین حدود 400 هزار جلد کتاب دارد و در آن کتب ادبی به 30 زبان دنیا موجود است. بخش ادبیات و زبان فارسی کتابخانه، همیشه مورد توجه ویژه مراجعه کنندگان بوده است. در این کتابخانه حدود 600 جلد کتاب فارسی موجود است که سالانه 1500 بار به امانت گرفته می شود. حدود 100 جلد کتاب به زبان فارسی در زمینه های مختلف از سوی رایزنی فرهنگی ایران و 80 جلد هم از طرف بنیاد سعدی به این کتابخانه عمومی اهدا شده است.
کتاب های زیادی از آثار ادبی ایران در مراکز اسناد خطی و کتابخانه های اتریش موجود است که مهم ترین آن ها کتاب «الابنیه عن حقایق الادویه» اثر ابومنصور موفق هروی به خط اسدی توسی (نوشته شده به سال 447 ق.) است که از آن به عنوان قدیم ترین نسخۀ فارسی موجود یاد کرده اند. این کتاب در کتابخانه ملی اتریش نگه داری می شود؛ می گویند در کتابخانۀ دانشگاه وین، چهل هزار نسخۀ خطی فارسی از آثار شاعران و دانشمندان ایرانی وجود دارد.
با این مقدمه، می توان دریافت اتریش جزو کشورهایی است که محققان آن در ابتدا به صورت فردی و بر مبنای علائق شخصی جذب فرهنگ و تمدن ایران شدند و پس از آشنایی با عرفان اسلامی، از طریق الهام از آثار بزرگان و مفاخر ایران با خلق آثار ماندگار نام خود را در ادبیات کشورشان جاویدان ساختند. نکته مهم اینکه پس از انتشار آثار آنان بود که به بنیاد نهادن مراکز تحقیقاتی و ایرانشناسی روی آوردند و افرادی مانند هامرپورگشتال، پدر شرق شناسی در اتریش و هانری کربن در فرانسه، از بانیان اصلی ترویج شرق شناسی در اروپا محسوب شدند.
زبان فارسی و ایرانشناسی در مراکز تحقیقاتی و آموزشی :
دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی
-
مؤسسه شرقشناسی دانشگاه وین : این مؤسسه در سال 1900 میلادی تأسیس شد و در بخش مربوط به زبانهای باستانی ایران، تحقیقات فراوانی را به انجام رسانیده است. این مؤسسه دارای کتابخانه بسیار غنی از نظر کمی و کیفی است. رشته زبان فارسی در این مؤسسه به عنوان رشته فرعی در گرایش های اسلام شناسی و ایران شناسی تدریس می شود.
در دانشگاههای زیر نیز ، زبان فارسی به صورت پراکنده تدریس میشود:
-
مؤسسه اسلام شناسی دانشکده خاورشناسی دانشگاه وین
-
انستیتو مطالعات ایران وابسته به آکادمی علوم اتریش : انستیتو ایرانشناسی یک مؤسسۀ مطالعاتی، پژوهشی و تحقیقاتی وابسته به آکادمی علوم اتریش است که در زمینه های مطالعات فرهنگ شناختی ، جامعه شناسی،زبانشناسی(شاخه زبان ایرانی)، هنرهای اسلامی، علوم ادبی و تاریخی فعالیت می کند. از جمله کارهای باارزش این انستیتو، اثر 11 جلدی " نامنامه ایرانی" است.
-
مؤسسه واژه شناسی هند و ایرانی دانشکده کارل فرانسیس دانشگاه شهر گراتس:این مؤسسه در سال 1891 میلادی به نام بخش آریایی مؤسسه خاورشناسی دانشگاه گراتس تأسیس شد. و در سال 1926 با مؤسسه هند و ژرمنی دانشگاه گراتس ادغام شد و از مجموعه آنها مؤسسه علمی تطبیقی زبان ها به وجود آمد. همایش هایی با عنوان "فرهنگ و ادب ایران" و ایران، دیروز، امروز و فردا در این دانشگاه و با حضور محققان اروپایی برگزار شده است.
-
دانشکده فلسفه دانشگاه وین
-
دانشکده فلسفه دانشگاه اینسبورک
-
دانشکده مردم شناسی دانشگاه وین
-
دانشکده مردم شناسی دانشگاه اینسبورک
مدارس
-
آموزش زبان فارسی در 5 مدرسه دولتی اتریش: مدت چند سال است که از طرف آموزش و پرورش اتریش در پنج مدرسه دولتی وین که در شش منطقه این شهر، واقع شده اند، کلاسهای زبان فارسی دائر است. زمان تشکیل کلاسها بعد از ساعت دو و به مدت 19 ساعت در هفته است و تمامی مخارج آن (ثبت نام، کتاب و شهریه) به عهده دولت اتریش می باشد. در واقع این کلاسها در راستای قانون سازمان ملل ایجاد شده است که این اختیار را به کشورها داده که تمام بچه ها، زبان مادری خود را یاد بگیرند و این آموزش به عنوان زبان دوم یا سوم در کارنامه آموزشی آنان ثبت شود. زبان خارجی سوم هم برای کسانی است که مادر اتریشی داشته باشند.
داتش آموزان مقطع ابتدایی از کلاس اول تا چهارم، از سنین 7 تا ده ساله هستند و دانش آموزان دبیرستانی نیز از سن 11 سالگی به بعد را شامل می شوند. بچههای ابتدایی در مدارس ابتدایی و دبیرستانی نیز در دبیرستانها آموزش میبینند و کلاسهای این دو گروه هم به لحاظ سن و هم به لحاظ امنیت جسمی و روحی و روانی جداگانه است. برای آموزش بچه ها از فیلم و سی دی استفاده می شود و همه امکانات مربوط به تکنولوژی آموزشی اعم از لپ تاب و غیره در اختیار دانش آموزان قرار دارد. منابع آموزشی این کلاسها کتاب «میخواهم فارسی یاد بگیرم»(دوره 6 جلدی) نوشته حسین توکلی است. همچنین کتابها و متنهای دیگری نیز توسط معلم، گزینش می شود. از مقطع ششم به بعد نیز از منابع کلیله و دمنه، گلستان و بوستان سعدی استفاده می شود. در سال 1393 شمسی، تعداد 210 دانش آموز برای زبان فارسی ثبت نام کردند.
-
مجتمع آموزشی فارابی: ا ین مجتمع که وابسته به آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران است، در روزهای پایانی هر هفته، کلاس آموزش زبان فارسی برای سنین کودک و نوجوان و در پنج پایه آموزشی تشکیل می دهد . این دانش آموزان مقاطع تحصیلی عادی خود را در مدارس آلمانی زبان می گذرانند و در آخر هفته در این کلاسها حاضر می شوند. در سال 1395 تعداد هشتاد نفر در پنج پایه از این مدرسه، فارغ التحصیل شدند.
-
بنیاد فرهنگی نونهالان: این مدرسه به صورت مستقل و خصوصی از سال 1986 مشغول به کار شد و در 8 سال اخیر تحت شرایط متفاوت با نام " بنیاد فرهنگی نونهالان" از شاگردان سنین 5 سال به بالا در مقاطع مختلف دانش آموز داشته و همچنین کلاسهایی برای بزرگسالان علاقه مند به زبان و فرهنگ ایران (اتریشی،ایرانی) برگزار میک ند. این مدرسه سعی دارد در کنار آموزش زبان فارسی به فرهنگ و سنن ایران (جشنهای نوروز ، مهرگان، سده) هم توجه داشته باشد. به همین دلیل همه ساله با شرکت و همکاری دانش آموزان ، والدین و آموزگاران جشنها و مراسمی ویژه برگزار می کند.
مقاطع تحصیلی این مدرسه، عبارتند از:
-
دوره آمادگی از 4تا 6 سال آموزش فارسی با استفاده از جدیدترین متد همراه با نقاشی و شعر خوانی
-
دوره پیش دبستانی از 6تا 7 سال آماده شدن برای کلاس اول
-
آموزش زبان فارسی از 8 سال اول و دوم وسوم وچهارم و پنجم و راهنمائی
-
کلاس بزرگسالان ایرانی و اتریشی پایه و میانه و پیشرفته کلاس نقاشی
-
آموزشگاه پروین اعتصامی: وابسته به جامعه زنان ایرانی مقیم اتریش بوده و کلاس های مختلف نگارش فارسی، دستور زبان فارسی، خواندن متن های مختلف(کتاب، مجله،...) آموزش شعر و ادبیات فارسی بویژه اشعار حافظ، همچنین متن های ادبی و شعر آزاد همراه با بحث و گفتگو نیز برگزار می کند. آموزش زبان فارسی در آن از سال 1366 آغاز شده و حدود 40 نفر در مقاطع پیش دبستانی، ابتدایی و راهنمایی در آن به تحصیل می پردازند.
دوره های آزاد
-
دوره های زبان فارسی در مؤسسه خاورشناسی هامر پورگشتال
-
کلاس فارسی آموزی شهر سالزبورگ
-
مرکز زبان آموزی دکترانگلهارت
-
کلاس های آموزش زبان فارسی رایزنی فرهنگی
-
کلاس فارسی آموزی ویژۀ بزرگسالان و آموزش الفبای فارسی ویژۀ کودکان
-
کلاس های آموزش شعر و ادبیات فارسی
-
دوره آموزش زبان فارسی با همکاری پژوهشگاه ایرانشناسی برای دانشجویان شرقشناسی دانشگاه وین
آسیب شناسی زبان فارسی:
-
عدم تدوین کتاب جامع زبان فارسی بر اساس روش های نوین آموزش زبان
-
کم توجهی والدین ایرانی برای آموزش زبان فارسی به فرزندان خود
-
فقدان کرسی زبان فارسی در دانشگاه های اتریش( با توجه به تدریس رشته زبان آلمانی در دانشگاههای ایران)
راهکارها:
-
تخصصی و روزآمد شدن محتوای کتب و مواد آموزش زبان فارسی
-
رعایت جذابیت های بصری و محتوایی مبتنی بر اصول زبان شناسی
-
سطح بندی آموزش زبان فارسی
-
تولید فیلم های آموزش زبان فارسی
-
تولید سرگرمی های آموزشی بویژه برای گروه سنی کودک توسط متخصصین روانشناسی و امور تربیتی و زبان شناس
-
برگزاری همایش ها و نشست های منطقه ای برای مربیان و استادان زبان فارسی
-
برگزاری کارگاههای مهارت افزایی برای مربیان و معلمان زبان فارسی
-
آموزش غیر مستقیم نکات تربیتی و اخلاقی در قالب شعر و داستان
-
چاپ کتب به صورت چهار رنگ به ویژه برای سطوح مقدماتی و متوسطه
-
آموزش زبان فارسی از طریق شبکه جهانی جام جم صدا و سیما
-
اعزام پژوهشگران و ایرانشناسان برای دوره های آموزش زبان فارسی به ایران
-
انجام طرح های مشترک مثل « گردآوری نسخه های خطی فارسی در کتابخانه ها و مراکز فرهنگی اتریش (به غیر از کتابخانۀ ملی و آرشیو دولتی)
-
خرید آثار منتشر شدۀ انستیتو ایرانشناسی جهت کتابخانۀ ملی ایران، کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، بنیاد ایرانشناسی
-
اعطای بورسیه به دانشجویان ایرانی از طرف فرهنگستان علوم اتریش به انستیتو ایرانشناسی در وین و متقابلاً از طرف فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران به دانشجویان اتریشی
-
ایجاد کرسی زبان فارسی در دانشگاه وین.
-
حمایت های مالی و معنوی از مراکز و انجمن های ایران شناسی
-
افزایش مبادلۀ استاد و دانشجو
-
مشارکت در ترجمه و چاپ آثار ارزشمند مشاهیر زبان و ادب فارسی در اتریش
-
حمایت از انجمن دوستی و تشویق و استفاده از نفوذ و قدرت این انجمن ها برای احیای کرسی های تعطیل شدۀ زبان فارسی در اتریش
-
برپایی نمایشگاه های کتاب از آثار مکتوب ایران شناسان و استادان زبان فارسی به زبان آلمانی
-
گسترش و تقویت ارتباط با جامعۀ گستردۀ ایرانیان اتریش واستفاده از ظرفیت ایشان برای گسترش زبان فارسی
-
تقویت تدریس زبان فارسی به عنوان پایۀ اصلی ایران شناسی
-
تأسیس اتاق های ایران جهت آموزش زبان فارسی
-
حمایت از برگزاری دوره های آموزش زبان فارسی در مدارس ،استفاده از طرح اجباری کردن زبان مادری
منبع: تسنیم
مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاعرسانی خود را در این رابطه انجام میدهد.