یادداشت مهمان/
بازتولید درامی معقول و بدور از احساس در نمایش «دوازده خشمگین»
بازی های در هم تنیده و ناگسستی دانشجویان جوان در نمایش «دوازده خشمگین» که اغلب برای نخستین بار صحنه تئاتر را تجربه میکنند، برای مخاطب جالب توجه بوده و تمام تلاش بازیگران برای رسیدن به یک تم رئال به خوبی در صحنه محسوس است.
خبرگزاری فارس ـ نمایش «دوازده خمشگین» به کارگردانی بهرام برخورداری مدتی است در تماشاخانه استاد مشایخی به صحنه می رود. متن این یادداشت از امین کردبچه چنگی درباره نمایش دوازده خشمگین منتشر می شود.
متون ماندگاری که پتانسیل تبدیل به آثار نمایشی را در خود داشته اند، در ادبیات جهان کم نبوده و نیستند و بی شک، متن فاخر «دوازده مرد خشمگین» اثر «رجینالد رز» که ساختۀ فخرآور «سیدنی لومت» توانست آن را در ردۀ هشتم برترین آثار تولید شدۀ سینمای جهان قرار دهد، از این دسته است.
باید پذیرفت که گرچه ساختۀ سینمائی این اثر در سال 1957 آن چنان که باید با اقبال عموم مردم در ایالات متحدۀ امریکا مواجه نشد، اما ماندگاری این اثر در تاریخ سینمای جهان به واسطۀ حضور ستارگانی چون «هنری فوندا» و «لی جی. کاب» برای مخاطبان امروز سینما انکار ناپذیر است.
به یقین دست زدن به باز تولید درامی به این عظمت، آن هم در یک گروه دانشجویی جسارتی درخور توجه را نیازمند است که به یقین در وجود بهرام برخورداری دیده می شود. حال این سؤال مطرح است که بازتولید این اثر و به نمایش گذاشته شدن دوبارۀ آن برای مخاطب، چه چیز به اصل آن خواهد افزود و یا چه چیز از آن خواهد کاست و این دقیقاً سؤالی است که ذهن مخاطبی که پیش تر «12 مرد خشمگین» اثر «سیدنی لومت» را به نظاره نشسته باشد، درگیر خواهد کرد.
در پلۀ نخست، شاید مخاطبی که با ذهنیتی از پیش تعیین شده به تماشای این اثر می رود، انتظار دیدن «دوازده مرد خشمگین» را روی صحنۀ داشته باشد، اما حضور پنج بازیگر زن در این اثر، شوکی است که اگر از نامی که با نگاهی نه چندان حرفه ای برای نمایش انتخاب شده است، به مخاطب منتقل نشود، در پردۀ نخست می توان بازتاب آن را در نگاه مخاطبانی که پیش تر آشنایی مختصری با این اثر داشته اند، دید.
گر چه، شاید مخاطبان با این تصور مواجه کند که یک زن نمی تواند در نقشی که با بازی یک مرد در ذهن مخاطب جا افتاده است، خوش بدرخشد، اما به یقین، پس از تماشای این اثر، نگاهی مثبت تر و معقول تر به حضور زنان در این نمایش خواهد داشت، چرا که جنسیت بازیگران، تنها موردی بود که به هیچ عنوان نمی توانست ذهن مخاطب را با خود درگیر کند.
مخاطب «دوازده خشمگین» در بدو ورود به صحنه با یک فرد به دار آویخته در وسط صحنه مواجه می شود که شاید او را به سمت نتیجه گیری و قضاوت پیرامون عمل و شخصیت کودکی که بناست در روند داستان نمایش مورد قضاوت قرار گیرد، سوق دهد و به یقین هیچ شباهتی با آن چه که امروز از آن به عنوان ژانر وحشت در سینما و تئاتر یاد می شود، نداشته و ندارد و در پایان نیز مخاطب با چرایی این اثر مواجه خواهد بود.
استفاده از یک بازیگر به عنوان قاضی دادگاه آن هم نشسته بر روی یک ویلچر، بی ارتباط به فیلم اصلی نیست و شاید اگر مخاطب این اثر، با اندکی دقت و تأمل بیشتر بدان نگاه کند دلیل نشستن او را برای روی یک ویلچر و همراه یک فرد با او دریابد؛ حال شاید به زعم نگارنده استفاده از شخصی که توانایی راه رفتن ندارد، در مسند تصمیم گیری در خصوص عدالت، منطقی ترین دلیل تکیه بر سیستم حقوقی ایالت متحده برای حضور هیئات منصفه در سیستم قضائی باشد.
بازی های در هم تنیده و ناگسستنی و ستودنی دانشجویان جوانی که اغلب برای نخستین بار، حضور روی صحنۀ تئاتر را تجربه می کنند، زمان اندیشیدن به موضوعاتی غیر از موضوعات جاری در نمایش را به مخاطب نمی دهد و تمام تلاش بازیگران برای رسیدن به یک تم رئال، به خوبی بر روی صحنه، حتی برای کسانی که مخاطب حرفه ای تئاتر نیستند محسوس است، حال آن که شاید در برهه هایی از نمایش، چهرۀ حقیقی بازیگر به عنوان انتقال دهندۀ پیامی به مخاطب در ذهن او متصور شود.
طراحی میزانسن های «دوازده خشمگین» به گونه ای شکل گرفته است مخاطب، ضرباهنگ توازن و تعادل را میان تمام صحنه ها به وضوح حس می کند و به یقین پس از تماشای آن، از «دوازده خشمگین» با عنوان اثری اتو کشیده و تمیز یاد خواهد کرد، شاید این اندازه نظم و انسجام بصری در اثری که به لحاظ موضوع و محتوا دچار تسلسل در تفکر و عدم ثبات در آراست، قابل تأمل و درنگ باشد و همچنین میزانسن هایی دارای ضرباهنگ خاص که چشم مخاطب را با خود بر روی صحنه می گرداند، قابل توجه است.
عدم تکیه به سمبل در اثر کاملاً ستودنی است و به کار گیری چمدان هایی که از آن ها گاهی به عنوان صندلی و در بخش های دیگری از نمایش به عنوان بخشی ازآکسسواری که دیوارهایی را تشکیل می دهد، تنها نقطۀ بارز جلوه های بصری است که چشمان مخاطب دوازده را به یقین خواهد نواخت، اما به یقین ذهن مخاطب، پس از پایان نمایش، با این سؤال که «چرا چمدان؟» و «چمدان نماد چه چیزی در این نمایش بود؟»، درگیر خواهد بود، حال آن که استفادۀ صحیح و منطقی از این چمدان ها، فارغ از نگاه سمبلیک به موضوع، به عنوان جلوه های بصری در صحنه کاملاً دقیق و حساب شده بود، استفاده ای منطقی که در روند شکل گیری داستان، هر بازیگر با تکیه بر کمترین تلاش ممکن ابزار را در اختیار می گیرد.
در لحظات ابتدایی ریتم نمایش بسیار تند به نظر می رسد، اما شکل گیری داستان در ذهن مخاطب، این سرعت را تعدیل می کند، اما به یقین، آکسان گذاری های غلط بازیگران در دیالوگ گوئی موضوعی نیست که از دید عموم مخاطبان به دور مانده باشد.
به هر روی باید گفت «دوازده خشمگین» نمایشی است که علاوه بر داستان قدرتمند خود، در حین اجرا فرصت پلک زدن و خمیازه کشیدن را به مخاطب خود نخواهد داد، اما باید پذیرفت که این اثر، اثری کاملاً معقول و متفکر و به دور از احساس است که حتی از ریز نکته های جاری در نسخۀ اصلی فیلم به سادگی رد نشده است.
منبع: فارس
مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاعرسانی خود را در این رابطه انجام میدهد.