گفتوگوی فارس با عوامل نمایش «قند خون»
عاج: در قید و بند تعاریف و ژانرها نیستم/ شعبانی: فریادهای بیصدای اهالی تئاتر را بشنوید
کارگردان نمایش «قند خون» گفت: این نمایش، یک اثر رئالیستی است و این انتخاب شخصیتهای نمایش است و آنها به من میگویند که برای اجرای نمایش چه بستری مناسب است.
خبرگزاری فارس_ گروه سینما و تئاتر_ علی دهبان: یکی از آثار نمایشی که طی یک سال گذشته روی صحنه رفت و مورد توجه مخاطبان قرار گرفت، نمایش «قند خون» به کارگردانی لیلی عاج بود. در این نمایش الهام شعبانی نیز که از بازیگران و طراحان لباس شناخته شده در این حرفه است نیز ایفای نقش داشته که توانست در پرداخت کاراکترش موفق عمل کند.
«قند خون» نمایشی از زندگی کارگران بیکار شده ای است که روی باریکه مو راه میروند، قدم میزنند، میایستند، اما نمیافتند و سقوط نمیکنند. نمایش «قند خون» امروز سه شنبه در تالار سایه مجموعه تئاتر شهر ساعت 16 تا 18:30 روی صحنه میرود. به همین منظور با کارگردان و بازیگر نقش اصلی «قند خون» گفتگویی داشتیم که در پی میخوانید.
*در جشنواره تئاتر احترام به هنرمند وجود ندارد
عاج: اگر نگاهی به آخرین اختتامیه جشنواره فیلم فجر بیندازید و آن را با اختتامیه تئاتر فجر مقایسه کنید، به راحتی متوجه تفاوتها میشوید. در جشنواره تئاتر احترام برای هنرمندان وجود ندارد.
*در قید و بند تعاریف و ژانرها نیستم
ـ خانم عاج شما به عنوان کارگردان در نمایش «قند خون» تلاش کردید هم در متن و هم در اجرا فضای رئالیستی را به نمایش بگذارید. البته برخی معتقدند که نزدیک شدن به فضای رئال دیگر دستاوردی برای مخاطب ندارد؛ بلکه حتی تلاش بیهودهای است در نمایش آنچه وجود دارد؛ آن هم نه به طور کامل. نگاه خودتان به چنین تعریفها و نقدهایی که نوک پیکانش به سمت نمایش «قند خون» هم میتواند باشد چیست؟
عاج: این چیزی نیست که من بخواهم در موردش نظر قطعی بدهم. اگر نگاهی به تاریخ تئاتر از زمان «آنتونن آرتو» در قرن 19 میلادی بیندازیم تا امروز همواره این بحثها بوده است. در واقع همیشه برخی بودهاند که این نوع آثار را دوست داشتند و برخی هم نه، اما خودم را هیچ وقت در قید و بند این نگاهها و تعاریف نکردم. در هرگونه از تئاتر میتوانیم شاهد آثار موفقی باشیم. البته بیش از هر چیزی فکر میکنم این قصه نمایشنامه است که به ما میگوید چه کار باید بکنیم و برای اجرا از چه مسیری عبور کنیم. قطعاً میتوان نمایش «قند خون» را غیر از این فضای رئالیستی که من اجرایش کردم روی صحنه برد، اما شخصاً فکر میکنم این نمایش قطعاً باید به این شکل و با این شیوه اجرا میشد.
روایت من از کارخانه قند و تعطیلی آن و بیکار شدن کارگرهایش به این شکل است. فکر میکنم خیلی ژانر مهم نیست؛ مهم این است، که از یک مسیر درست وارد دنیای شخصیتها بشویم. ممکن است برای سال آینده که میخواهم نمایش «سالی که دوبار پاییز شد» را کار کنم با یک شیوه غیر رئالیستی نمایشم را اجرا کنم. باید منتظر باشم و ببینم که دنیای شخصیتهایم مرا به کدام سمت میکشاند.
ـ به نظرم نمایش «قند خون» جزو آثار قابل بحث یکسال گذشته است، اما با این حال در پلاتو اجرای تئاتر شهر اجرای موفقی دارید و در یک تماشاخانه خصوصی مانند باران میتوانید موفقیت زیادی کسب کنید، این شرایط شما را به این سمت نمیبرد که در کارهای بعدیتان به جای استفاده از اهالی تئاتر از چهرهها بهره ببرید؟
عاج: بگذارید کمی مفصلتر توضیح بدهم. در حال حاضر شاهد آثاری هستیم که در پایان آن وقتی از سالن خارج میشویم، نمیتوانیم قصه یک خطی آن را بگوییم و به طور کلی مشخص نیست این نمایش مخاطب هدفش چه کسی است. در واقع چیزی که مرا آزار میدهد حضور ستارهها نیست؛ بلکه نبود محتوا و مشخص نبودن مخاطب هدف است که به نمایشها لطمه زده است. زمانی که من در عرصه بازیگری در حوزه تئاتر نمونه وطنی خوب آن را دارم. چرا باید خارج از عرصه تئاتر به سراغ افراد دیگری بروم. فکر میکنم در عرصه تئاتر هنرمندان باسواد و خلاق آنقدر داریم که به این زودیها نیازی برای حضور ستارهها در کارهایم پیدا نمیکنم، مگر اینکه نیاز در وجود شخص باشد که من را مجاب کند.
*جامعه تئاتر به یک برنامه جنجالی نیاز دارد/ منتقد جسور میخواهیم
ـ آیا خلاء برنامه تلویزیونی جنجالی و هیجانی را در حوزه تئاتر احساس نمیکنید که در دیده شدن تئاتر و هنرمندانش در بستر عام مردم کمک کند؟
عاج: قطعاً همینطور است. به واقع نمیتوان منکر تأثیر برنامههایی این چنینی مانند برنامه «هفت» برای سینما و سینماییها شد. به هر حال این برنامه مخاطبهای زیادی را برای سینما و فیلمها میتوانست داشته باشد. برنامهای که برای تئاتر در شبکه چهار ترتیب داده شده است برنامه تخصصی و بدون هیجان و آرامی است. واقعاً بود و نبود این نوع برنامهها برای تئاتر چه تفاوتی دارد؟ در شرایط فعلی ما یک برنامه جنجالی و پرهیاهو نیاز داریم؛ برنامهای که منتقدانش آثار نمایشی را صریحا نقد کنند. ما به منتقدان جسور نیازمندیم، اما متأسفانه در فضای تئاتر باهم تعارف دارند یا رفیقند. شاید این از آنجا نشأت میگیرد که کاسه تئاتر کوچک است و همه همدیگر را میشناسند. ما هیچ نقد آتشینی نمیبینیم و نمیخواهم از مسعود فراستی از حوزه سینما تعریف کنم یا بُت بسازم، اما نمیتوان منکر هیجانی شد که او هنگام صحبت درباره فیلمها به مخاطب و مجموعه سینما منتقل میکند. ما در تئاتر هم به منتقدان بزرگ، صریح و خاص نیاز داریم.
ـ شما به عنوان یک کارگردان جوان در عرصه تئاتر مطرح هستید. نگاهتان به جوانترها در این حرفه چیست که در شرایط فعلی با ازدحام کارگردانهای جوان در صف اجراهای عموم روبرو هستیم و این موضوع در کیفیت کلی آثار تولید شده تاثیر گذاشته است.
یکی از انتقادهایم این است که چرا به یکباره این همه کارگردان در عرصه تئاتر ظهور پیدا کردند؟ این افراد از کجا آمدهاند؟ چه رزومهای دارند؟ آیا بهتر نیست برای ارائه مجوز کارگردانی به افراد در عرصه تئاتر شرایطی را لحاظ کنید؟ در سینما این اتفاق میافتد و همه افراد به یکباره نمیتوانند فیلم بلند سینمایی بسازند یا تهیهکننده شوند؛ بلکه هر کدامشان باید پیش از این کارهایی را انجام داده باشند تا به آنها مجوز کارگردانی یا تهیهکنندگی ارائه شود. آن هم در شرایطی که بنده یا امثال من با فعالیتهایی که داشتهاند باید بیایند ابتدا به سختی برادری خودشان را ثابت کنند و بعد از آن یک سالن کوچک به آنها داده شود. در واقع دوست دارم که از پیمان شریعتی تشکر کنم. او اجرای ما را دید و کمکمان کرد که در پلاتو اجرای تئاتر شهر کارمان اجرا و دیده شود.
_ خانم شعبانی! شما «طراح لباس و بازیگر» این کار هستید. خاطرم هست که در دورهای که کاندیدا بودید، بدون هیچ اطلاع و برنامهریزی در اختتامیه جشنواره تئاتر فجر، انتهای تالار وحدت نشسته بودید که این اتفاق باعث انتقاد اهالی تئاتر شد. به نظرم این همان احترامی است که خانم عاج گفتند وجود ندارد.
*همیشه فقر با اهالی تئاتر بوده است/ فریادهای بیصدای اهالی تئاتر را بشنوید
شعبانی: بله. در سالی مثلاً من به همراه چند نفر از دوستانم که کاندیدا شده بودیم در ردیفهای انتهایی تالار وحدت نشسته بودیم. مقایسهای بکنید بین جشن بازیگر و جشن خانه سینما. واقعاً برگزاری کیفی این دو باهم قابل مقایسه نیست. همیشه گویا فقری در بین اهالی تئاتر بوده است. واقعاً نمیدانم که این فقر از کجا میآید. امیدوارم بهترین اتفاق برای تئاتر و تئاتری بیفتد و دغدغههایشان بیش از گذشته دیده و شنیده شود. چقدر از تئاتریها فریاد بیصدا میزنند که کسی صدایشان را نمیشنود. امیدوارم روزی همه فریادهای اهالی تئاتر شنیده شود.
*جوایز تئاتری برای افراد موجی ایجاد نمیکند
_ البته در مورد برندگان جشنواره تئاتر فجر صحبت میشود و این نکته وجود دارد که، عموما وقتی جوایز اهدا میشود، اتفاقی برای افراد در ادامه مسیر کاریشان رخ نمیدهد. دقیقا برخلاف آنچه که در سینما وجود دارد. این موضوع، هیجان و حتی یکی از کارکردهای جشنواره و جایزه را خدشهدار کرده است.
شعبانی: به نکته درستی اشاره کردید. جایزهها در تئاتر برای هنرمندان مثلا بازیگر یا کارگردان موجی ایجاد نمیکنند. در سال گذشته در جشنواره تئاتر فجر از من تقدیر شد. آن هم برای نمایش «خواب زمستانی»، اما ذرهای در روند کاریام تأثیر نگذاشت. آیا این جایزه باعث شد من پرکارتر شوم؟ خیر. آیا دستمزدم بالاتر رفت؟ خیر. جوایز تئاتر فجر هیچ اتفاقی را رقم نمیزند.
ـ حالا کمی در مورد طراحی لباس نمایش «قند خون» صحبت کنید که با توجه به فضای رئالیستی این اثر به چه اندازه تلاش کردهاید تا طراحی لباس در همین بستر باشد؟
شعبانی: البته با توجه به اینکه در این نمایش به عنوان بازیگر هم حضور دارم و تعداد بازیگران «قند خون» هم در مجموع 3 نفر است به درخواست لیلی عاج به عنوان کارگردان این سه دست لباس را هم خودم طراحی کردم. در واقع لباسها مثل بستر نمایش، رئال است، اما بیشتر به رنگهای این لباسها دقت داشتم. البته همیشه رنگ در تمام طراحی لباسهایم تأثیر بسزایی دارد. در این نمایش از رنگهای تیره در لباس کاراکترها استفاده کردم، چرا که مدنظر کارگردان این بود که به نوعی سفیدی قند و پاک بودن آن بیشتر دیده شود. به خاطر همین در لباسهایمان از رنگهای طوسی و خاکستری استفاده کردیم.
* طراح لباسام نه لباس دوز
ـ پیش از این با لحن تندی مورد انتقاد قرار گرفته بودید که از شما به عنوان فردی لباسدوز یاد شده بود که حالا وارد دنیای بازیگری هم شده است.
شعبانی: ابتدا باید بگویم که من لباسدوز نیستم؛ بلکه طراح لباس هستم. گرچه واژه لباسدوز بسیار شرافتمند است، اما بهتر است نقدمان را با ادبیات بهتر و درستتری انجام دهیم و کمی از سابقه آدمها مطلع باشیم. من طراح لباسام نه لباس دوز. اگر اشتباه نکنم در سال 85 بود که برای اولین بار کاندیدای جشن بازیگری شدم، اما باز همچنان جسته گریخته در این حرفه حضور داشتم، ولی به عنوان طراح لباس با گروههای حرفهای زیادی همکاری میکردم و در زمانی هم که طراحی لباس انجام میدهم تلاش میکنم دغدغه بازیگری را با خودم همراه کنم و به نظرم این روحیه و نگاه شخصیام به کاری که انجام میدهم جان میدهد.
_ آیا بازیگری در طراحی لباسهایتان آنچنان تاثیرگذار بوده که به درک متقابل نسبت به بازیگرها برسی؟
شعبانی: در واقع وقتی متنی را برای طراحی لباس به من میدهند ابتدا به شخصیتها از دیدگاه یک بازیگر نگاه میکنم و برای هر کاراکتر شخصیتپردازی میکنم و در ادامه وقتی سر تمرین میروم، نگاه میکنم به بازی بازیگر و رفتار و فیزیک آن را نیز در نظر میگیرم. بعد از مجموع همه اینها به یک شکل کلی از طراحی که در نظر دارم، میرسم. چیزی که در طراحی لباس برای من بسیار مهم است روانشناسی آن است.
ـ یکی از نکتههای مهم در طراحی لباس مشورت کارگردان با طراح است، اما در مواقعی شاهدیم که کارگردان ذهنیت خود را صرفاً به طراح دیکته میکند و طراح لباس را تبدیل به یک مجری میکند.اگر با این نگاه و شرایط مواجه شوی چطور سعی میکنی همچنان امضاء خودت را داشته باشی؟
شعبانی: در واقع هیچ وقت وارد چنین فضایی نمیشوم. اگر حین کار هم متوجه چنین نگاهی بشوم، مطمئناً کار را رها میکنم. چرا که در نهایت باید امضای شخص من به عنوان طراح لباس پای کارهایم باشد.
ـ شما بیش از بازیگر به عنوان طراح لباس مطرح هستید. این در حالی است که در عرصه بازیگری هم موفق بودهاید و کارتان را هم در تئاتر با بازیگری آغاز کردید. اینکه بخش طراح بودنتان شناخته شدهتر است با توجه به دغدغهای که نسبت به بازیگری دارید، آزاردهنده نیست؟
شعبانی: درست است. اکثرا مرا به عنوان طراح لباس میشناسند و بعد بازیگر؛ در صورتی که من ابتدا با بازیگری کارم را در تئاتر آغاز کردم. از سال 1377 وارد تئاتر حرفهای تهران شدم و پیش از این در کرج مشغول به کار بودم. اولین کارم را هم با داود فتحعلیبیگی انجام دادم. گرچه تحصیلات من در حوزه طراحی لباس است، اما از سال 77 تا اواسط دهه 80 در تئاتر بازی میکردم و در همان سالها بود که در نمایشی به کارگردانی دکتر قطب الدین صادقی به عنوان طراح لباس اولین طراحی لباسم را انجام دادم. گویا همکاری با او برای اهالی تئاتر تأییدیه و امضایی بود که من را به عنوان طراح لباس بپذیرند. بعد از آن با گروههای حرفهای دیگری هم به عنوان طراح لباس همکاری داشتم. مثلاً به عنوان طراح لباس آثار آرش دادگر شناخته شدم که به طور ثابت با وی همکاری داشتهام. از زمانی که به عنوان طراح لباس مطرح شدم، تصمیم گرفتم که در عرصه بازیگری گزیده کار کنم و حالا که شاید کمی بیشتر روی صحنه به عنوان بازیگر دیده میشوم برای برخی سؤال برانگیز باشد، اما واقعیت این است که هر دو این حرفهها را دوست دارم و هیچ کدامشان را به هیچ عنوان کنار نمیگذارم.
منبع: فارس
مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاعرسانی خود را در این رابطه انجام میدهد.