معمای خانه تئاتر| مجید گیاهچی: تنها امید تغییر در هیأت مدیره مرکزی خانه تئاتر است

کدخبر: 2212793

مجید گیاهچی معتقد است خانه تئاتر نیازمند تغییر است. او فقدان شفافیت در رفتار هیئت مدیره کنونی و البته عدم توجه به جلب و جذب نیروهای تازه را ضعف این هیئت مدیره می‌داند.

به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا ، پیش از برگزاری مجمع خانه تئاتر در تاریخ 22 اردیبهشت سال جاری، خبرگزاری تسنیم با مجید گیاهچی، از منتقدان خانه تئاتر گفتگویی مفصل ترتیب می دهد. قسمت نخست این گفتگو پیش از انتخابات منتشر می شود؛ اما با تأخیر در رأی گیری و موکول کردن آن به تاریخ 12 خرداد فرصت مناسبی برای انتشار بخش دوم این گفتگو حاصل شده است. آنچه می خوانید ماحصل دو ساعت گفتگو با مجید گیاهچی است.

***

گیاهچی : یکی از مشکلاتِ عمدهٔ خانة تئاتر، عدم مقبولیت و مشروعیتش، شاید حتی بیش از همه دیگران، از سوی جامعة تئاتر است، که مانع این شده که بتواند تأثیری متناسب بگذارد. وگرنه به نظرم خانة تئاتر لازم بوده و می باید در تمام اموری که به تئاتر مربوط است. بدون استثناء دخالتِ مؤثر بکند. نمی گویم تحکمی، تقابلی یا ایجابی، ولی به شکلی کاملاً مثبت و همراهانه و مسئولانه و یاری دهنده، می تواند طرح پیشنهاد بدهد و پیگیری بکند و تا جای ممکن بر سیاستگذاری ها که بیشتر در توان و کارِ دولت و دیگر بخش هاست، اثر بگذارد. به عبارت دیگر خانة تئاتر مکلف و موظف به پیشنهادهای مناسب، مدون و دقیق با رعایت و پیش بینی تمامی ملاحظات ممکن و لازم، برای تعریف و تنظیم روابط و مناسبات مرتبط به تئاتر و در جهت حفظ و پاسداری و گسترش دفاع از حقوق هنرمندان تئاتر است، مکلف به پی گیری مداوم برای شفاف سازی امور است، مکلف به نظارت دقیق بر تمامی امور مرتبط به تئاتر است و اگر امکان چنین نظارت ها و تأثیرگذاری هایی فراهم نیست، مکلف به ایجاد زمینه و فراهم کردن امکان آن است. مثلاً الان مرکز هنرهای نمایشی یک بودجهٔ حمایتی دارد که گویا سال گذشته 5 میلیارد تومان بوده و این را به مجموعه ای از هنرمندان داده است، گذشته از آن که این مبلغ فوق العاده اندک و ناچیز است و لازم است خانه تئاتر تمام تلاش خود را از طُرق ممکن و متصور برای افزایش آن به کار ببندد، آیا کسی می داند هنرمندان برخوردار از این حمایت، چه کسانی هستند؟ کسی می داند چه درصدی به چه کسی پرداخت شده است و چه ضابطه ای در پرداخت این حمایت ها وجود داشته است؛

پول را به خانه تئاتر داده یا خودش تقسیم کرده است؟

در دوره پیشین مدیریت اداره کل هنرهای نمایشی مشروعیت و اعتباری هم برای خانة تئاتر قائل نبوده اند

نه، ابداً به خانة تئاتر نداده است؛ چون اساساً غیر از آن که چنین نقشی برای خانة تئاتر پیش بینی نشده، در دوره پیشین مدیریت اداره کل هنرهای نمایشی مشروعیت و اعتباری هم برای خانة تئاتر قائل نبوده اند. البته همان طور که گفتم لازم هم نبوده این پول را به خانة تئاتر بدهند؛ ولی ضروری و لازم بوده که ضوابط و نحوهٔ پرداخت این حمایت ها را اعلام کنند، یعنی خانة تئاتر باید چنین الزامی را یادآور شده و تا مرحلهٔ اجرای آن پی گیری می کرد یا بکند، این نوع شفافیت ها موجب سلامت سیستم و ایجاد امکان نظارت مناسب بر آن می شود و در غیر این صورت، امکان اِعمال سلیقه های شخصی و زد و بندها و به هر طریق عدم سلامت سیستم، افزایش پیدا می کند.

ردیف بودجه ای برای خانة تئاتر وجود دارد؟

دریافت این نوع کمک ها می تواند بر استقلال خانة تئاتر تأثیری منفی بگذارد

گیاهچی: خوشبختانه و از جهاتی متأسفانه امسال برای اولین بار بله. هر چند تصور نمی کنم تا این لحظه تخصیص اعتبار لازم تحقق پیدا کرده باشد؛ همان گونه که در ابتدا اشاره کردم یکی از دلایل اصرار بر فعالیت خانه ها در زیرمجموعهٔ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ممانعت از ثبت آن ها به عنوان تشکیلات صنفی یا غیردولتی، در زیرمجموعهٔ وزارت های کار و امور اجتماعی یا کشور، موجه بودن پرداخت این نوع کمک های لازم بوده که در آن دو شکل دیگر، پرداخت شان با مشکلات بیش تری روبرو می شد. هر چند دریافت این نوع کمک ها می تواند بر استقلال خانة تئاتر تأثیری منفی بگذارد و مناسب تر آن است که چنین نوع تشکیلاتی با معرفی و جستجوی منابع مالی مستقل و پایدار، بتواند بیش ترین میزان استقلال و عدم وابستگی خود را حفظ کند، اما حال که طی 18 سال حرکتی در این جهت انجام نشده و موقعیتی فراهم نیامده و از طرف دیگر مجموع کل کمک های دریافتی این خانه طی 18 سال، رقمی فوق العاده اندک است، برای استمرار و گسترش فعالیت آن، چاره ای جز پذیرش این نوع کمک ها نیست و از این منظر و با توجه به چنین شرایط نامناسبی، باید ورود خانة تئاتر در لیست بودجه های عمومی کشور را یک پیروزی محسوب نمود و حتی با اتخاذ روش هایی مناسب تا دست یابی به موقعیتی پایدار، در پارادوکسی عجیب و در عین تلاش برای استقلال و عدم وابستگی، تا جای ممکن سعی در حفظ و گسترش این وضعیت داشت.

بگذریم، در مورد بودجهِ حمایتی اداره کل، به عنوان یکی از مثال ها برای طرح نحوة عمل مورد توقع از خانة تئاتر اما می گویم خانة تئاتر می توانست امکان نظارت را جستجو و فراهم کرده و در تعریف و قانونمند کردن پرداخت آن، نقشی مؤثر ایفا کند و پیشنهاد بدهد که این بودجه با این تعاریف می تواند پرداخت شود و بعد هر فرد تئاتری در نسبتِ با آن تعریف و قانون می تواند بگوید آیا به من تعلق می گیرد و یا اعتراض بکند و بگوید این قانون اشکال و اشتباه دارد و باید تغییر کند و تلاش و مبارزه کند تا اصلاح موردنظرش محقق شود، وقتی چیزی وجود ندارد، هیچ چیزی و معضل و دشمنی روبروی شما نیست و مادیتی ندارد، شما نمی توانید با آن بجنگید، مداوماً می چرخید و انرژی هدر می دهید و سرگیجه می گیرید و از نفس می افتید، ولی چیزی نمی بینید و به دست نمی آورید جز اتلاف عمر و انرژی! اصولاً در مناسبات مرتبط به تئاتر ما باید در جستجوی تغییر نگرش از "درخواست - لطف" به "مطالبه حق - انجام وظیفه و تکلیف" باشیم.

آقای همت از این 5 میلیارد خبر دارد؟

چه اشکالی دارد شما بدانید من به شکلی قاعده مند 50 یا 100 میلیون گرفته ام؟

گیاهچی: بله. اخیراً هم من از ایشان خواهش کردم و مطلبی هم نوشته و تقاضا کردم حال که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از پرداخت کمک هزینه یا حمایت از نمایش ها، ذی نفع نیست، یعنی علی القاعده نباید باشد و عنوانش هم حمایت است، اگر زد و بند و باندبازی ای در آن نیست و منطبق با منطق و عدالت و قانون است، چرا اعلام نمی کند؟! چه اشکالی دارد شما بدانید من به شکلی قاعده مند 50 یا 100 میلیون گرفته ام؟ خوشبختانه خود شخص وزیر هم از چنین شفافیتی استقبال می کند و چند باری هم در این مورد اعلام موضع کرده که کار خانة تئاتر را برای پی گیری و به نتیجه رساندن آن راحت تر می کند.

آقای همت هیچ وقت خواستار این قضیه نشد؟

گیاهچی: حداقل رسانه ای نکرد. البته من اطلاع دقیقی ندارم، اما این ها جزء بدیهیات است، یعنی شما برای این که نقشی ایفا کنید و تأثیری بگذارید در وهلهٔ اول باید امکان شناخت، از طریق فراهم بودن امکان نظارت، و دسترسی به اطلاعات لازم و ضروری و پایه ای را داشته باشید. پس حتی اگر وظیفه یا توان خانة تئاتر سیاستگذاری به آن مفهوم نباشد.

اما علاقه اش را نشان داده است؟

نقش این خانه می تواند رایزنی و مشورتِ تخصصی باشد

گیاهچی: نمی تواند نسبت به آن بی علاقه باشد، چون سیاستگذاری تأثیری مستقیم بر تئاتر و هنرمندان تئاتر دارد و آن چیزی که خانة تئاتر مکلف به حمایت از آن است و آن حقوق و منافع جامعه تئاتر است. بنابراین به نظر من مطمئناً نقش این خانه می تواند رایزنی و مشورتِ تخصصی باشد، حتی در بخش هایی می تواند و باید وارد سیاستگذاری ها بشود، حالا اگه توان ورود مستقیم ندارد که واقعاً و ماهیتاً هم ندارد، اما یعنی تلاش کند پیشنهاددهندهٔ سیاستگذاری ها باشد و بر آن ها تأثیر بگذارد، این هاست که اهمیت اسناد و لوایح و آیین نامه ها را بیش از هر موضوع دیگری در خانة تئاتر برجسته و شاخص می کند، اتفاقی که نه در بخش دولتی و نه در خانة تئاتر، ابداً به آن توجه نشده است و هیچ سند و مدرک معتبر و قابل استنادی وجود ندارد، همه چیز خود به خودی پیش می رود و با صاحب اختیاری و میل و سلیقة فردی همراه است، در حالی که خانة تئاتر می توانست و از این پس هم می تواند در هر موضوع مرتبط به تئاتر، مطلقاً هر موضوعی، طرح و پیشنهاد مدون و دقیقاً تنظیم شده و فکرشده ای که در آن منافع جامعة تئاتر به شکلی مشخص و مطالعه شده لحاظ شده باشد، داشته باشد یا به سمت آن حرکت کند.

سرِ مساله دبیر فجر یک قصه ٔ جالبی وجود دارد. طبق قوانین جشنواره های فرهنگی ما، دولت برای برگزاری جشنواره یک وظیفه ای دارد، اینکه نمی تواند مستقیماً یک دبیری برای جشنواره تئاتر فجر انتخاب کند؛ بلکه افراد باید رزومه هایشان را بیاورد و برنامه هایشان را اعلام کنند و دولت از بین آنها یکی را انتخاب کند. اما این اتفاق نمی افتد. این اتفاق در دوره اول آقای اسدی شکل گرفت؛ این یک قانون در کشور است.

گیاهچی: تقریباً اطمینان دارم برای جشنوارة تئاتر فجر هیچ آئین نامهٔ مشخصی وجود ندارد.

این آیین نامه سراسری است؟

چرا هیچ وقت چیزی تدوین نکردند یا اگر کردند منتشر نکرده و اطلاع رسانی نکردند؟

گیاهچی: از اینکه یک آیین نامة سراسری باشد اطلاعی ندارم. شما از آقای منتظری و شفیعی صحبت کردید به عنوان دو آدمی که مورد قبول و پذیرش جامعهٔ تئاتری بودند، این ها که مستقیماً تئاتری نبودند، ما در آن مسئولیت چند نفر تئاتری هم داشتیم آقایان حسین پارسایی و حسین مسافرآستانه، حال این سوال مطرح است که چرا هیچ وقت چیزی تدوین نکردند یا اگر کردند منتشر نکرده و اطلاع رسانی نکردند؟ مثلاً اساسنامه ای، بنیانی، قانونی، قواعدی برای جشنوارة تئاتر فجر یا دیگر مناسبات تئاتری تعریف نشده است؛

شاید اصلاً نمی دانند قوانین چیست؟

گیاهچی: این نخستین وظیفه شان بوده که بدانند. ما از عدم وجود قوانین و عدم وجود شفافیت و عدم امکان نظارت، به شدت لطمه خورده و ضربه دیده ایم.

این شفافیت محصولِ پرسشگری است، آیا در خانة تئاتر پرسشگری می بینید؟ آیا اصلاً خانة تئاتر را پرسشگر می بینید؟

متاسفانه جامعهٔ تئاتر را منفعل و مایوس می بینم

گیاهچی: متاسفانه نه. جسته و گریخته حرف ها و گلایه هایی مطرح می شود، اما پرسشگری اصولی، گلایه های گاه به گاه و بدون برنامه ریزی و استمرار و اولویت بندی و پی گیری نیست ... پرسشگری زمانی درست انجام شده که به نتیجه ای منجر شود، اگر نتایج، معکوس باشد و شما به جای پیشرفت در امور، پسرفت ببینید و مدام آه و حسرت سر بدهید که آن چه به دست آمده بود و وجود داشت هم از دست رفته است، نشانهٔ این است که شما پرسشگر مناسبی نبوده اید و پرسشگری کارآمد و مؤثری انجام نداده اید، به پراکندگی و بی هدف گه گاه حرف هایی زده اید، اما گامی در جهت تحقق شان برنداشته اید و به هر دلیل عکس العملی متناسب و درخور نشان نداده اید. بعضی این نوع کنشگری موجود در خانة تئاتر را معادل حرف های خاله زنکی و بی نتیجه معرفی می کنند. متاسفانه جامعهٔ تئاتر را منفعل و مایوس می بینم که از هر تحول و بهبودی مطلقاً مأیوس و نا امید است، شاید چون هرگز هویت نمایندگی و نمایندگان درخور و شایسته و مورد انتظار و توقعی پیدا نکرد، اما از یاد نبریم که در هیچ جای دنیا و در هیچ مناسباتی اگر کسی خودش در جستجوی منافع خودش نباشد و از آن جانانه دفاع نکند، تقریباً ممکن نیست منفعتی به او برسد و حتی چون وضعیت امروز تئاتر ما منافعش را بیش از پیش از دست خواهد داد.

یکی از دلایلی که نسل من حاضر نیست وارد خانة تئاتر شود این است که می گوید من منفعتِ شخصی خودم را راحت دارم به دست می آورم؟

گیاهچی: این به خاطر بی تجربگی و عدم شناخت از وضعیت شان است.

رفتن به خانة تئاتر هم در راستای منافع شخصی می بینند؛ آقای شکرخدا گودرزی برای نمایش آخرش صد میلیون تومان کمک هزینه گرفته است، آیا برای گرفتن این کمک هزینه در جهت منفعت عموم حرکت کرده یا جهت منفعت خودش بوده است؟

حدود 5 هزار تئاتری صاحب شرایط عضویت در خانة تئاتر داریم که بسیاری از آنها دهه شصتی و هفتادی هستند

گیاهچی: نمی خواهم به این سوال پاسخ بدهم، چون مثبت یا منفی بودن پاسخ، تغییری در اصل موضوع ایجاد نمی کند. می خواهم بگویم شما الان مدعی هستید 25 هزار تئاتری داریم، حدس من این است که در حدود 5 هزار تئاتری صاحب شرایط عضویت در خانة تئاتر داریم که بسیاری از آنها دهه شصتی و هفتادی هستند، شما فکر کنید اگر اینها وارد می شدند آیا حتی بر مبنای همین اساسنامه و ساختار پوسیده و غیرقابل دفاع، نمی توانستند تغییر ایجاد کنند؟

اگر می خواستیم دهه شصتی ها را وارد آن صندوق بکنیم از آن صندوق چه چیزی بیرون می آمد؟

گیاهچی: فرآیندی در زندگی نیست که شکست در آن غیرقابل تصور باشد، عرصهٔ زندگی عرصهٔ شکست های مکرر، تلاش های مداوم و پیروزی های ممکن است، خانة تئاتر هم همینطور است، شما بالاخره می آیید یک جایی و ممکن است در ابتدا شکست بخورید، من چند دوره در خانة تئاتر حضور داشتم؛

هیچ وقت هیأت مدیره نبودید؟

گیاهچی: نه، هیأت مدیرة مرکزی نبودم. سه دوره در کانون کارگردانان بودم، یک بار نائب رئیس و سخنگو هم بودم، زمانی که محمد رحمانیان رئیس بود، دورهٔ آخر هم که ماقبل این دوره باشد بیش ترین رای همان حاضران اندک را کسب کردم، اما اذعان می کنم، شکست خوردم نه یک شکست کامل، بلکه شکستی منتج به این نتیجه که نمی توان از طریق هیأت مدیرة انجمن و کانون ها این خانه را متحول کرد، تنها امید تغییر در هیأت مدیرة مرکزی است.

ـ الان این هیأت مدیره سخنگو دارد؟

گیاهچی: بله آقای محمودرضا رحیمی سخنگوی هیأت مدیره کانون کارگردانان است، سخنگوی هیأت مدیره مرکزی هم آقای همت است.

آقای همت که مصاحبه نمی کند چطور سخنگویی است؟

مشکل اصلی و بنیادین خانة تئاتر همین سخن نگفتن و عدم گفتگو است

گیاهچی: اصلاً مشکل اصلی و بنیادین خانة تئاتر همین سخن نگفتن و عدم گفتگو است.

جالب است شکرخدا گودرزی می گوید من از زبان خودم می گویم، روابط عمومی اش می گوید من از زبانِ خودم می گویم.

نمی بینم نسل شما تلاشی کرده باشد برای اینکه بتواند تغییر و تحولی ایجاد کند

گیاهچی: نشان دهندهٔ ویرانیِ سیستم و ساختار است وقتی که شما تا این حد تردید داشته باشید و اینقدر در فشار باشید، اینقدر به شما اعتماد نباشد که شما در خانهٔ خودتان بی هراس نمایندگی کنید، آن هم به عنوان عضو هیأت مدیره یا هر سمت و پستی که دارید، این نشان دهندهٔ یک ویرانی و خرابی عظیم در داخل آن سیستم و ساختار است. می خواستم بگویم همه چیز ممکن است در ابتدا با شکست توأم باشد، من که نمی بینم نسل شما تلاشی کرده باشد برای اینکه بتواند تغییر و تحولی ایجاد کند.

می گویم علت احساس همیشگی و شاید کاذب موفقیت نسلِ جدیدتر، نسبت به نسل گذشته، در این که مثلاً تعدادشان بیشتر است یا حضور بیشتری روی صحنه دارند، نسبتی با ارتباط شان با شرایط دانشجویی و دانشگاهی و گروه ها و امکان همکاری ها دارد و به نسبت وقتی اینها از شرایط دانشجویی و آماتوری و غیرحرفه ای جدا می شوند و حرفه ای تر می شوند، در همین نسبت، اتفاقِ معکوسی می افتد و امکانِ حضور و فعالیت شان کمتر می شود، چون نسل هایی می آیند که چنین امکانی دارند، امکانی دارند که مثلاً شما با همراهی چند نفر جوان با انگیزه و مشتاق و پاک باخته، با بودجه و امکانات و توقعات به مراتب کمتر، کاری تولید کنید و به صحنه بیاورید که برای دیگران در نسبت با موقعیت حرفه ایشان، دیگر آن مناسبات و ارتباطات از بین رفته است؛ بنابراین به اینکه نسل های جدید الان تعدادشان یا وضع شان خوب است، نبالید و این شما را فریب ندهد؛ این دور و وضعیتی است که در انتظار هر نسلی خواهد بود؛

بچه های دهه شصتی تشکیلاتِ زیرزمینیِ خیلی خوبی دارند؛ چرخه ٔ افرادی مانند اشکان خیل نژاد، یوسف پاپیری، مجتبی کریمی، سمانه زندی نژاد، مرتضی میرمنتظمی، یعنی یک زنجیره ای را تشکیل دادند که یک تشکل غیررسمی است و خیلی خوب قبضه کردند. شاید درصد مهمی از تئاترهای یکسال گذشته ٔ تئاتر ایران را اینها دست گرفتند و گیشه ٔ خیلی خوبی داشتند.

ما تا ساختارها را درست نکنیم هیچ تضمینی برای اینکه منافع ما در بلندمدت حفظ بشود نیست

گیاهچی: بله. اتفاقاً من به این تشکیلات خیلی علاقه مند هستم و کارهای آنها را دنبال و تحسین می کنم؛ اما می خواهم بگویم این مصداق آن مثل چینی است که می گوید جای این که به من یک ماهی بدهی، ماهی گیری یاد بده! به نظرم تمام اینها را بتوان به نحوی با گرفتن آن ماهی مرتبط دانست و هیچ تضمینی برای ادامهٔ این وضعیت وجود ندارد، ما تا ساختارها را درست نکنیم هیچ تضمینی برای اینکه منافع ما در بلندمدت حفظ بشود نیست، همین تشکیلات حلقة تئاتر دانشگاهی به راحتی می تواند از یک تشکیلاتِ جدید دهه هفتادی متأثر شود و بسیاری از امکانات یا موقعیت های فعلی خودش را از دست بدهد، چون ساختار وجود ندارد. ما نمی توانیم مبنا را بر این بگذاریم که وضعیت فرد، فرد ما چگونه است، نمی توانیم بر مبنای منافع تنها خودمان حرکت کنیم، اگر تئاتر را رها کنیم و فکر کنیم هر کس تنها به فکر منافع شخصی خودش باشد، همانطور که این اتفاق در حال حاضر رخ داده است، تئاتر به سمت نابودی می رود، می شود همین اَترکسیون های هشتگی، بدون تمرین کافی و مهارت و بدون فکر و اندیشه، که صرفاً خودش را با حضور تماشاچی و صرفِ گردش مالی، توجیه پذیر می پندارد و دیگر اینکه ارزشِ فرهنگی آن چیست و چه کارکردِ معنوی ای دارد و مولد چه سرمایهٔ معنوی ای است و چقدر به عنوان یک پدیدهٔ فرهنگی مؤثر است، مطرح نیست. اینها همه به کنار می رود، یعنی یک پدیدهٔ سرگرمی ساز و پول ساز می شود، کما اینکه الان به نظر من علی رغم برخی مقاومت های ستودنی، حرکتِ کلی ما به این سمت است.

شما می توانید میزانِ فروش نمایش های مختلف را ببینید، شما می بینید 7، 8 تا از نمایش های روی صحنه که به 10 درصد اجراها هم نمی رسد، فروش خوبی دارند یا پُر هستند، بقیه، تقریباً بسیاری فروش ندارند همه صندلی ها و باکس های فروش خالی است، من با چند نفر از دوستان صحبت کرده ام، الان یکی از افتخارات یک کارگردان این است که من ضرر ندادم یا 4، 5 میلیون تومان ضرر کردم! یعنی هم نویسنده و هم کارگردان و گاهی طراح هم هست و هیچ چیز عایدش نشده هیچ، ناگزیر مبلغی هم از جیب پرداخته است، اینها فاجعه است یا وقتی حاکمیتِ بازیگرانِ چهره در تئاتر به وجود آمده و تمام پروسه تولید را متأثر می کند از میزان تمرینات تا تن دادن به تمام دیگر محدودیت هایی که در کار با این دسته از افراد وجود دارد و نهایتاً اینکه یک نفر بازیگر معادل کل گروه از نویسنده و کارگردان و بقیه پول دریافت کند. اینها جاهایی است که از صنف توقع کمک و ورود می رود، صنف می تواند این مناسبات را در دیگر کشورها بررسی کند و متناسب با شرایط بومی ما تلاش کند آن ها را بازتعریف و قانونمند کند و به مقابله با بی ضابطگی برود و در ممانعت از آن که حد و مرزی ندارد، کمک کند.

سر این قضیه ورود نکردند.

گیاهچی: نکردند؟ در چه قضیه ای ورود کردند؟! در هیچ قضیه ای ورود نکردند، همه چیز را رها کرده ایم. در خانة تئاتر هر از گاهی گلایه ای مطرح می کنیم، بدون اینکه عملی در جهت اصلاحِ حتی یک مورد، انجام بدهیم و حداقل یک مشکل از مشکلات پیش روی جامعة تئاتر را از جلوی پا بر داریم! هر چه مساله ایجاد و مطرح می شود روی میز است و اضافه می شود، جامعة تئاتر ما هم که نشسته اند و از آن دور می گویند، لنگش کن! این یکی بی خاصیت است! به آن یکی اعتماد نداریم! فلانی بی سواد و ناکارآمد است! و دیگری منفعت طلب و باندباز و شارلاتان و ...، منتقد همه هستیم و از همه کس و همه چیز بد می گوئیم، بی آنکه بیاندیشیم هر چیزی در زندگی نسبی است و نه آرمانی و بدون آن که هرگز اندیشیده باشیم یا پیشنهاد جایگزین بهتری ارائه کنیم. تصور می کنیم بی توجهی و کوچک شمردن موضوعات مانع تأثیرپذیری ما از آنها می شود، حال که عملکرد چنین خانه ای مستقیماً روی زندگی تک تک ما تأثیر می گذارد و روی چیزی که ویژگی و معنا و فصل مشترک این صنف و علاقه و یکی از اولویت های زندگی ماست: تئاتر!

بله در سال های اخیر از نظر کمی و بی آنکه طراحی خاص و ویژه ای وجود داشته باشد، شاهد رشدی بوده ایم، به هر شکل وضعیتِ تئاتر از نظر کمی بهبود و گسترش پیدا کرده است، اما آیا کسی طراحی ویژه ای داشت یا نقشی سازنده و اساسی ایفا کرد؟ اینها اتفاقاتی است که در دوره آقای شفیعی رخ داد و او هم همراهی کرد و مانع نبود که خودش ارزشمند و قابل قدردانی است؛ اما طراح و موسس نبود، یک خواست و فشار اجتماعی و عمومی وجود داشت، چیزی شبیه سر برآوردن کافه ها و ... یعنی شما این همه فارغ التحصیل دارید اینقدر کارگردان و نویسنده و بازیگر تازه، اینها بالاخره باید چه می کردند؟ ناگزیر بودند به این سمت بروند، چون سالن های تئاترِ محدودی بود و ابداً جوابگو نبود، اما آیا این اتفاق با پیش بینی و برنامه ریزی و هدایت پیش رفت، آیا اداره کل یا خانة تئاتر کوچک ترین طرح و برنامه ای در مورد این اتفاق داشت، یا تنها ناباورانه و اندکی با بهت نظاره گر بود، وضعیتی که کماکان ادامه دارد ... بله اگر آقای شفیعی، مدیران خانة تئاتر یا هر مدیر دیگری منجر به تأسیس یک زیرساخت اساسی در تئاتر شده باشد، عملکردش قابل دفاع است، همچنین آقای منتظری و بقیهٔ آنها، اما نمی توان رویدادهایی که خود به خودی یا با جبر زمانه اتفاق می افتد را به نام خود مصادره کرد، مثلاً اگر 4 سالن در شهرستان ها، از مسیر پی گیری های دیگری ایجاد شده هر چند باز نمی توان گفت که مدیر مستقر ابداً مؤثر نبوده، اما نمی توان آن را به حساب این یا آن مدیر، تنها به صرف ارتباطی کلی و موضوعی گذاشت.

حالا نمی دانم ایدهٔ خود آقای شفیعی بوده یا نه؟ اما در جایی مطرح کرده بودند که پی گیر آن هستند که در مرکز هر استان یا شهرهایِ بزرگ یک بلک باکس ساخته شود، این فکر می تواند یک ایدهٔ خوب و درخشان باشد و می تواند به عنوان یک راهبرد یا یک هدف مورد نظر باشد.

این ایده ٔ خودشان بود و بر اساس بوم هر استان طراحی سالن می کردند که پایلوت آنها هم استان کرمان بود که 8 سالن در 8 استان با شکل بخصوص و شبیه به هم ساخته شد.

گیاهچی: پس به آقای شفیعی باید تبریک گفت، در همین نسبت ممکن است کارهای مهم دیگری هم انجام داده باشند یا آقای منتظری و دیگر مدیران مستقر و از جمله مدیران همین خانة تئاتر مورد انتقاد که خب بخشی از گناهش به گردن خودشان می افتد که اطلاع رسانی مناسبی نکرده اند.

زمان آقای قادر آشنا هم تئاتر شهرها راه افتاد؛ ولی مشکل تئاتر شهرها این بود که یک آمفی تئاتری از قدیم وجود داشته می گفتند این تئاتر شهر شود انجمن آنجا در آن مستقر شود و در آن نمایش اجرا شود مشکل آنجا بود خیلی از آن سالن ها اصلاً سالن های تئاتر نبودند مانند سالنی که در همدان است.

گیاهچی: اطلاعات اینها درست نمی رسد. باید اطلاع رسانی درست و دقیقی انجام بشود، شما می دانید ما چند اجرا در شهرستان ها داریم؟ مثلاً الان در ایران چند نمایش روی صحنه است؟ من بارها از کسانی که ساکن شهرهایی هستند که در آن ها دانشگاه تئاتر هم داریم مثل بوشهر و نوشهر و اراک و ... این سوال را پرسیده ام و در کمال ناباوری همواره با پاسخ منفی مواجه شده ام.

مشهد فعالیتِ خوبی دارد و تئاتر شهر آنجا به شدت فعال است، کرمان خیلی خوب شده است.

گیاهچی: خانة تئاتر یا مرکز هنرهای نمایشی می توانست و می تواند اطلاع رسانی اینها را با ساده ترین سازوکارها مدیریت کند.

آنجا بچه ها حاضر شدند بروند زیر نظر انجمن هنرهای نمایشی.

گیاهچی: نمی گویم اتفاقی که در حال وقوع است را مدیریت کند، اطلاع رسانی اینها را می گویم، یعنی جمع آوری و انعکاس اطلاعاتش. مرکز هنرهای نمایشی یا خانة تئاتر به راحتی امکان چنین کار مهمی را دارند. اخیراً مثلاً خانة تئاتر کارِ زیبایی که کرده این است که اطلاعات و اخبار مربوط به خانة تئاتر و خود تئاتر را به تفکیک منتشر می کند، کار بسیار ساده ای است اما می تواند بسیار مهم و کاربردی تلقی بشود.

اگر این کار را نکند روابط عمومی زیر سوال می رود.

روابط عمومی خانه تئاتر سال ها تقریباً مطلقاً تعطیل بوده است

گیاهچی: بله. البته همه چیز نسبی است و روابط عمومی آنجا سال ها تقریباً مطلقاً تعطیل بوده و البته بسیاری از روابط عمومی های دیگر در حوزة تئاتر هم در چنین وضعیت هایی است، یعنی فاقد هر نوع انگیزه و ابتکار و نوآوری است، اما خوشبختانه وضعیت خانة تئاتر مدت کوتاهی است که از این حیث، امیدوارکننده و در حال پیشرفت است که امیدوارم هرگز دچار روزمرگی نشود، موضوعی که دیگر بخش های خانة تئاتر به شدت درگیر آن هستند، خدا نکند نیازمند آمار و اطلاعاتی باشید، تقریباً هیچ چیز ساختارمندی وجود ندارد، جز اطلاعاتی پراکنده و در هم.

از آقای گودرزی بپرسید که به عنوان مسئول پژوهش آنجاست.

در خانه تئاتر پژوهشی وجود ندارد که مسئولی داشته باشد.

گیاهچی: تصور نمی کنم اینطور باشد که می گویید، آن جا پژوهشی وجود ندارد که مسئولی داشته باشد، کدام پژوهش؟! البته حالا از حق نگذریم از زمانی که آقای همت مسئولیت پذیرفته به هر حال کارها تکان کوچکی خورده و حرکت های امیدوارکننده ای مشاهده می شود.

با برنامه ای که آقای نادری داشت کاملاً فاصله دارد.

پیشرفت یا حرکتی که به تازگی در خانة تئاتر مشاهده می شود، با برنامه بهسازی ابداً منطبق و سازگار نیست

گیاهچی: بهتر است بگوییم برنامه کارگروه به سازی، شامل آقایان حمید پورآذری، اصغر دشتی و علیرضا نادری که بسیاری در آن ایفای نقش کردند؛ اما نقش امیر اسمی به مراتب پررنگ تر بود و البته و بی شک آقای نادری پشتیبانِ اصلی ماجرا بود و حضور و پشتیبانی او باعث شد که برنامه تا آنجا پیش برود. اما این پیشرفت یا حرکتی که به تازگی در خانة تئاتر مشاهده می شود، با آن برنامه ابداً منطبق و سازگار نیست و بدتر از آن با خواست و توقع جامعة تئاتر، به خصوص جوانان و نسل های متأخر تئاتری، اصلاً جامعة تئاتر متوقع یک انقلاب و تحولی بزرگ در مناسبات است حال آنکه آنجا مانند یک لاک پشت و حلزون حرکتی آرام و با رعایت ده ها ملاحظه و تردید انجام می دهد.

جلسه ای که آقای نادری و آقای دشتی و آقای پورآذری در تئاتر شهر برگزار کردند، شما در آن جلسه حضور داشتید، بعد از آن هم شما برنامه تلویزیونی داشتید آقای کوپال در حد دو سه دقیقه صحبت کرد، چرا آن روز روی آنتن بحث را باز نکردید؟

گیاهچی: موضوع برنامه ما و ساختار برنامه، نقد یکی از تئاترهای روی صحنه بود و این انتخاب و محدودیت وجود داشت که ما از این ساختار خارج نشویم.

یعنی دستور بود که نمی توانید؟

در آن مقطع دوستانی که در برابر جریان به سازی مقاومت می کردند، حضور در برنامه را نپذیرفتند

گیاهچی: طرح برنامه این بود و خروج از آن نیازمند هماهنگی هایی بود، در این هماهنگی ها لازم بود حتماً طرفین و نگاه هایِ در مقابل هم، حضور در برنامه را بپذیرند که اگر قرار است وارد بحثی شویم تنها به قاضی نرفته باشیم، که در آن مقطع دوستانی که در برابر جریان به سازی مقاومت می کردند، حضور در برنامه را نپذیرفتند. کما اینکه مثلاً یک جلسه به تئاتر دانشگاهی پرداختیم، یک جلسه به تئاتر خصوصی که یادم است آقای همت هم آمدند و برای مثال در بحث تئاتر دانشگاهی که انتقاداتی هم مطرح بود، دبیر جشنواره آمد، وظیفهٔ هر رسانه و از جمله تلویزیون ایجاد فرصت برابر برای دیدگاه ها و نظرات متفاوت است و هر کس حالا مسلماً در چهارچوب های تعیین شده، آزاد است نظر و دیدگاه خودش را بگوید.

مثلاً در رسانة شما که یک خبرگزاری است، اگر امکان گفتگو نیست، اینطور پیش می رود که شما چیزی منتشر می کنید، من الان حرفی می گویم و فردا ممکن است کسی بیاید به نظرات من پاسخ بدهد و آن ها را رد کند و ... و شما مکلف هستید و نمی توانید بگویید من این را منتشر نمی کنم و باید منتشر کنید و تلویزیون هم کم و بیش تابع همین شرایط است، در واقع اساس تلویزیون امکان چنین فرصت برابر و چنین عدالتی است و حالا کار نداریم تا چه میزان و آیا در تمامی برنامه ها رعایت می شود یا نه؛

در مورد چشم شب روشن رعایت نشد.

گیاهچی: در آن برنامه برخلاف ما این فرصت وجود داشت که تهیه کننده از خانة تئاتر برای حضور در برنامه دعوت بکند و وقتی نپذیرفتند اعلام بشود که علیرغم دعوت انجام شده، خودشان از این حق گذشته اند و دعوت را نپذیرفته اند، از طرف دیگر سه میهمان آن برنامه و حتی خود مجری از اعضای خانة تئاتر بودند و حتی آقای دکتر دلخواه رئیس وقت کانون کارگردانان خانة تئاتر بوده و هست، یعنی نمی توانید بگویید کسی در برنامه حاضر نیست که از تشکیلات موردانتقاد دفاع بکند، در مورد نقد تئاتر چنین وضعیتی در کار نبود.

در جشنواره فجر آقای مهندس پور نبود.

گیاهچی: آنجا هم گویا آقای مهندس پور دعوت شده بودند اما دعوت را نپذیرفتند یا نماینده ای معرفی کردند که به هر حال تصمیم تهیه کنندگان، آن شکل برگزاری گفت وگو شد، که من شخصاً آن را نمی پسندم و نمی توانم آن را کاملاً تأیید کنم و اگر از دیدگاه مورد بررسی و انتقاد هم کسی حاضر بود، مسلماً برنامه جذاب تر و با رعایت عدالت بیشتری همراه بود.

گفته بود من را دعوت نکرده اند.

گیاهچی: حالا درست نمی دانم، تنها این را می دانم که در برنامة مربوط به خانة تئاتر با توجه به عدم پذیرش نماینده ای از هیأت مدیرة خانة تئاتر برای حضور در برنامه، تهیه کننده حتی تا مرز تغییر موضوع برنامه پیش رفت و حتی ابتدا قرار بود دو جلسه را به این موضوع اختصاص بدهد و به هر حال از چنین وضعیتی متأثر شد، بی آنکه برنامه اش محدودیت های برنامة مرا داشته باشد.

کدام برنامه؟

گیاهچی: از "نقد تئاتر" و "چشم شب روشن" صحبت می کنم، ابتدا به کلی از برگزاری برنامه با موضوع خانة تئاتر منصرف شدند؛ اما وقتی آقای دلخواه که رئیس فعلی کانون کارگردانان خانة تئاتر است و در کنار انجمن های نمایش نامه نویسی و بازیگران و طراحان به نحوی مهمترین انجمن آنجا محسوب می شود، پذیرفت به خصوص با توجه به شخصیت آقای دلخواه که آدمی متعادل و منصف و حتی تا حدودی محافظه کار است و با پذیرش نقش مدافع خانة تئاتر برای مجری، برنامه روی آنتن رفت.

ولی مجری عضو خانة تئاتر نیست.

گیاهچی: آقای رایانی هم 10 سال پیش عضو بوده و الان یکی از چیزهای بسیار مضحک خانهٔ تئاتر همین است. چرا به کسی که 10 سال منفک شده و تمایل به بازگشت دارد می گویند لازم است حق عضویت تمام این ده سال را بپردازد، برای چه باید بپردازد؟ این کوچکترین منطق و توجیهی ندارد. 10 سال عضو نبوده، نه بیمه شده، نه آمده چیزی گرفته ونه از هیچ امکانی استفاده کرده است، الان برگشته، چه کسی گفته و کجای این قانونی است که شما که 10 سال نبودید، باید حق عضویت تمام این ده سال را بپردازید. بعد دوستان می گویند ما مانع بازگشت هنرمندان معلق و متقاضیان عضویت تازه نیستیم. خب شما هیأت مدیره هستید، به راحتی می توانید تسهیلاتی مصوب کنید. اصلاً وظیفة شما همین است. اگر کسی حق عضویت سالی که تمایل به بازگشت دارد را بدهد و عضو بشود چه مشکلی به وجود می آید، اگر هدف حقیقتاً جذب باشد، اما وقتی شما دچار تردیدهایی برای حفظ موقعیت خودتان هستید و هدف تان جز این نیست و به منافع شخصی بیش از منافع گروهی می اندیشید و در آستانهٔ انتخابات نگران می شوید که اگر اعضای قدیمی برگردند، نکند آرا برگردد و این حاکمیتِ مستمرِ 18 ساله معدودی به خطر بیفتد، گرفتار این کابوسی می شویم که هستیم.

قبلاً توضیح دادم، گفتم از یک منظر ما دو نوع عضو خانة تئاتر داریم، یک نوع کسانی که از خانة تئاتر کسب هویت می کنند که هیچ اشکالی هم ندارد، خیلی هم خوب است و یکسری افرادی که به خانة تئاتر هویت می دهند، شأن برای آن ایجاد می کنند. انتخابات خانة تئاتر یا نظام انتخابات خانة تئاتر، مبتنی بر افرادی است که کسب هویت می کنند، چون این کار برای آنها اهمیت دارد، همین که با نشان دادن کارت عضویت بتوانند در کنار و جمع افراد هویت بخش حاضر باشند، برای آنان دارای ارزش و اهمیت است، پس هیچ موقعیت، موضوع و حضوری اینچنین را از دست نمی دهند، هر دو سال یکبار فرصتی دست می دهد که خودشان را به عنوان هنرمند تئاتر معرفی و اثبات کنند؛ ایرادی هم به این تلقی آنان وارد نیست، این ایرادِ اساسنامه است که چنین سیستمی برای رأی گیری گذاشته است، جایی که شناخت این افراد از موضوعِ ساختار و سیستم، از موضوعِ کاندیداها و توانایی ها و عملکردهایشان و از موضوع وضعیت فعلی و حاضرِ تئاتر، شناختِ کاملی نیست و تنها متأثر از قضاوت های ظاهری یا جو حاکم بر جلسه است و منجر به تصمیم گیری نامتناسبی می شود.

رفتار متولیان موجب شده قریب 1000 نفر از افراد شاخص منفک شوند

منکر این نمی شوم که در بین این دسته، افرادی هستند که گاهی به مراتب باسوادتر، آگاه تر و دارای دیدگاه های سازنده تری هستند، اما به محض اینکه این را می گویید همه را علیه شما تحریک می کنند، صحنهٔ فعلی انتخابات ابداً صحنه ای منطقی و قابل دفاع با فرصت هایی برابر برای کاندیداها نیست، رفتار متولیان موجب شده قریب 1000 نفر از افراد شاخص منفک شوند، از آن جمعیت 1700 بازمانده، افراد شاخص نیایند، دهة شصت و هفتادی ها هم که هیچ اعتباری برای آنجا قائل نیستند و افزوده نمی شوند، با این شرایط، مسئولیت تعیین کنندگی در انتخابات عملاً در دست کسانی است که شناخت آنها از آدم ها بر مبنای تئاتر، عملکردها یا نحوة مدیریت و دست آوردها نیست، در کمال تأسف بر مبنای دیدن افراد در فیلم ها و سریال هاست، بر مبنای اسمی که شنیده اند و به گوش شان آشناست، حتی بارها مشاهده شده که اسم درست آدم ها را نمی دانند و آنان را با نام شخصیت هایی که قبلاً در فیلم و سریالی بازی کرده اند معرفی می کنند! این چه انتخاباتی در مورد آیندهٔ هنری است که خود را مادر هنرهای نمایشی می داند، که بیش ترین پیوند را با تفکر و فلسفه و اندیشه و ادبیات داشته است! شما در آن جا درصد عمده ای از افراد حاضر را نمی شناسید، یعنی سال هاست نه تنها توفیقی برای حضور بر صحنه پیدا نکرده اند که حتی ارتباط شان در حد دیدن یک نمایش یا خواندن یک کتاب و مقاله یا حداقل پی گیری اخبار مرتبط به تئاتر هم قطع است، پس جا نمی خورید که بشنوید به آن آقایی که در سریال فلان بازی کرد رأی بدهیم! مثلاً در سریال مختار یا آژانس دوستی و ... بازی کرده بود، خیلی خوب بود! اینکه انتخابات نشد!

شما عضو گروه حرکات موزون، موسیقی، همسرایان، بازی سازان یا در نقش های مکمل هستید، به راحتی هم چنین موقعیت هایی را به دست می آورید به شکلی که اگر یک سال زمان بگذارید می توانید بارها در این موقعیت روی صحنه بروید، نویسندگی سخت است، نمی شود یک متن بنویسید، حالا با این متن هایی که روی صحنه می رود بهتر است بگویم سخت تر است اگر غیرممکن نباشد، کارگردانی سخت است و بردن یک کار بر روی صحنه، طراحی سخت است که الحمدالله در حال نابودی کامل هم هست، ولی شما در تئاتر خیابانی بالاخره امکانِ اینکه بتوانید در پروژة تئاتر خیابانی حضور پیدا کنید، سهل تر است، الان بعضی از دوستان هنرمند که در تئاتر خیابانی فعالند سابقهٔ 200 اجرایِ متفاوت، با عناوین مختلف دارند. نمی خواهم همه را با یک چوب برانم، بالاخره در هر گروهی شایستگان بسیاری هم هستند و نمی توان مطلقاً همه را با هم جمع بست، اشکالی هم در عضویت و برخورداری هیچیک از این افراد از امکاناتی که عضویت در یک تشکیلات صنفی می تواند برایشان فراهم کند نیست، بحث من تنها این است که نمی توان مدیریت و نقش اصلی در انتخابات را به چنین وضعیتی سپرد، البته می شود سپرد و نتیجة چنین کاری، همین عملکرد و نتایج به دست آمده تا حالاست. در کدام تشکیلات صنفی- هنری دیگری این چنین کرده اند که ما با همة ادعاهایمان در تئاتر می کنیم، حداقل می توانستند وضعیتی مشابة خانه های سینما یا موسیقی فراهم کنند؛

چه شد آن شب در برنامة نقد تئاتر بحث را پیش نکشیدید، آقای راد قرار شد بیاید روی خط صحبت کند، راد قبول نکرد؟

در اثنای انتخابات می خواستم 4 مناظره برگزار کنم،

گیاهچی: بله آنها مانند الان یک سکوت رسانه ای پیش گرفتند، من در اثنای انتخابات می خواستم 4 مناظره برگزار کنم، به خانة تئاتر پیشنهاد کردم، گفتم خودتان برگزار کنید، شما باید ایجاد گفتگو کنید، یک نفر از اعضای هیأت مدیرة مرکزی تان بنشیند با یک نفر از منتقدان صحبت کند، می توانست آقای همت باشد، آقای راد باشد، خانم کاظمی باشد، آقای نعیمی باشد هر کدام از اعضای هیأت مدیره، یعنی یک کسی که از وضعیت موجود یا عملکرد خانة تئاتر دفاع می کند و یک نفر که منتقد است که می تواند خیلی از افراد باشد از کسانی که منفک شده اند تا نسل های جوان و ... بنشینند رودرو صحبت کنند.

نظرشان چه بود؟

موافقت اولیه شد که قطعاً ما در تاریخ 2 اردیبهشت اولین این گفتگوها را برگزار کنیم

گیاهچی: رد نکردند، چون من درنظر داشتم این کار را اگر نپذیرفتند خودم به یک شکل خصوصی با همکاران دیگر انجام بدهم، رد نکردند و زمان را سوزاندند و در نهایت منجر به یک خبری شد که بر مبنای تأیید یکی از دوستان حتی روی سایت هم قرار گرفت اما پاک شد، یعنی موافقت اولیه شد که قطعاً ما در تاریخ 2 اردیبهشت اولین این گفتگوها را برگزار کنیم.

چرا برگزار نشد؟

هر سخن و پرسش و پاسخی چنتة خالی شان را بیش تر هویدا می کند

گیاهچی: می گویم سکوت خبری و منع هر نوع مصاحبه، حتی در حد پاسخگویی در یک گروه تلگرامی، به محض آنکه یکی از آنان مبادرت به پاسخی می کند فی الفور او را منع می کنند، چون هیچ منطق و استدلالی ندارند، هر سخن و پرسش و پاسخی چنتة خالی شان را بیش تر هویدا می کند، اما در سکوت حداقل دست شان رو نمی شود و ژست و ظاهرسازی شان خراب.

چون برای انتخابات ریاست جمهوری هم نشست برقرار می کنند.

گیاهچی: اینها برعکس عمل می کنند!

برعکس اینکه هیچ وقت حرف نمی زنند.

انتخابات پرشور برگزار شود باز به ضرر اینهاست

گیاهچی: حرف نمی زنند، مخالف شور و شوق در انتخابات هستند، حتی تا پیش از این خبرش را هم درست و حسا

منبع: تسنیم

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

ارسال نظر: