اخبار آرشیوی
اکبر نبوی، منتقد سینما: خیلی از فیلمسازانی که ادعای سکانداری سینمای اجتماعی را دارند، در فیلمهایشان فقط بیانیه میدهند و اکثر بیانیههای این مدعیان نیز سیاسی است/ هنرمند حق ندارد امید را از مخاطب سلب کند، هنرمندی که این کار را میکند هیچ فرقی با قصاب ندارد
به گزارش «نسیم» به نقل از پایگاه خبری- تحلیلی سوره سینما: اکبر نبوی، روزنامهنگار، کارشناس سینما و مستندساز درباره ویژگیهای سینمای اجتماعی و شرایط نقدنویسی اظهار داشت: - سینمای اجتماعی باید درد آشنا، دلسوز، آگاه، خیرخواه، پژوهشگر، ژرف کاو، و راه برنده و تعالیخواه باشد. - خیلی از فیلمسازانی که ادعای سکانداری سینمای اجتماعی را دارند، در فیلمهایشان بیانیه می دهند نه تحلیل اجتماعی. بیانیه با تحلیل قطعاً متفاوت است. اکثر بیانیه های این مدعیان نیز سیاسی است. این افراد حق ندارند بگویند من دارم فیلم اجتماعی میسازم. - چند درصد از فیلمنامه نویسان و کارگردانان ما واجد توانمندی مناسب برای تحلیل پدیده های اجتماعی هستند؟ کدام یک از این دوستان میتوانند راجع به پدیدههای اجتماعی تحلیل ارائه بدهند؟ - آینهای که برخی از این دوستان ادعا می کنند رو بروی جامعه گرفته اند کج و معوج است. فقط دارد پلشتی ها را نشان می دهد. آینه آنچه را که هست نشان میدهد. هم راستی را و هم ناراستی را. آینه تمسخر نمی کند. زیبایی ها و زشتی ها را نشان می دهد. - روزگاری مد شده بود که فقر و فلاکت، بیان تصویری غالب فیلمهای به اصطلاح اجتماعی باشد. اگر
این مد از بین نرفته بود هنوز فیلمسازان ما از اینگونه فیلمها میساختند که اکثراً با نگاه غیرملی و برای جشنوارههای بینالمللی ساخته میشد. برخی از این سنخ تولیدات سینمایی حیثیت، شرافت و فضلیت ملت ایران را در سطح بینالمللی زیر سؤال بردند. - من معتقدم تلخ ترین فیلم های اجتماعی را باید ساخت. پوشاندن عیب، نابخردانه ترین رفتار یک ملت است، عیب هایی که جلوه تعالی اجتماعی را می گیرد را حتما باید نشان داد. اما مسئله اینجاست که برخی کارگردانان که عیب های این جامعه را نشان می دهند برای مخاطب ایرانی فیلم نساختهاند. - در نقد اجتماعی نباید حرف سیاسی زد. در نقد اجتماعی نباید مانند دبیر کل یک حزب سخن گفت. نباید بیانیه داد. نقد اجتماعی یعنی آگاهانه و عالمانه مجموعهای از پدیده هایی که در شکل گیری یک معضل مؤثر بودهاند و مجموعهای از پدیده هایی که معضل را بارور کردهاند، به تصویر کشید. - در سینمای اجتماعی اگر دقت نکنیم نه تنها معضل را حل نخواهیم کرد بلکه بیشتر به انتشار آن دامن خواهیم زد. - سینماگر اجتماعی باید مانند یک مصلح رفتار کند. مانند یک پزشک باید آگاه باشد که چه ترکیبی از داروها را باید برای بیمار تجویز کند. واقعاً
چند درصد سینماگران ما به این دست پژوهش های اجتماعی می پردازند؟ همگی ما عادت داریم پدیده ها را سیاسی ببنیم این نقص به سینمای اجتماعی نیز ضربه زده است. اساساً سینمایی که تشخیص دهنده درست درد باشد و مانند یک مصلح رفتار کند، خیلی کم داریم. - به نظر من چند فیلم اول خانم درخشنده، بیشتر آثار خانم بنیاعتماد، آثار ابراهیم حاتمیکیا، چند اثر درخشان از مرحوم رسول ملاقلیپور، چند فیلم از رسول صدر عاملی، آثار اصغر فرهادی، دو سه فیلم از رضا میرکریمی، سه چهار فیلم از مسعود کیمیایی، دو سه فیلم از داریوش مهرجویی، یکی دو فیلم از عباس کیارستمی، جزو آثار خوب سینمای اجتماعی است. البته چند کارگردان هم هستند که تک فیلم های خوب اجتماعی دارند. مثل «یک بار برای همیشه» سیروس الوند. - من اگر در این جامعه مسئول یا مدیر فرهنگی بودم هرگز به هیچ اثری اجازه نمی دادم نقطه امید را از مخاطب بگیرد و قاطعانه جلوی پخش هر اثری که افق روشن را برای مخاطب کور می کند می گرفتم. اما اگر اثری تلخ باشد، سیاه باشد، شلاق نقد را بیرحمانه بر تن جامعه بکوبد ولی نقطه امید را برای مخاطب روشن نگاه دارد حتماً کار شریف و باارزشی است. - هنرمند حق ندارد امید را از
مخاطب سلب کند. هنرمندی که این کار را می کند هیچ فرقی با قصاب ندارد. چرا که هنر برای بعثت در میان مردم است. من تأکید می کنم فیلم اجتماعی خوب جزء ضرورتهای انکارناشدنی و نیازهای حیاتی امروز و فردای جامعه ماست. - خلاصه کردن کارکرد سینمای اجتماعی در سیاهنمایی و نمایش پلشتیها مغرضانه و نادرست است. - متأسفانه ما جریان جدی و استانداردی در حوزه نقد نداریم، نه در سینما بلکه در اغلب رشتههای هنری و حتی حوزههای اجتماعی و... نقد و تحلیل بسیار ضعیف عمل می کند. سنت نقد در فرهنگ ما به طور کلی ضعیف است. بخشی از این معضل حتما دلایل تاریخی و بخشی از آن دلایل تاریخی- سیاسی دارد. یکی از دلایل مهم در سیر نزولی کیفیت نقد در ایران تعدد رسانههای حزبی است. - حیات احزاب در ایران عموما با خیانت به منافع ملی همراه بوده است، به همین دلیل احزاب هیچ وقت با اقبال عمومی روبرو نبودهاند و متاسفانه به دلیل این تاریخ تاریک و سیاه، پرونده حزب در ذهن مردم بسته شده است. به همین دلیل امروز رسانهها جای احزاب را گرفته اند و کار حزبی می کنند، از سوی دیگر، شرایط و شئونات زندگی فردی و اجتماعی ما با سیاست و سیاست زدگی گره خورده است. همه ما در محافل
دوستانه به سرعت بحث سیاسی می کنیم و گاهی نه براساس عقل بلکه براساس عاطفه، مسائل را تحلیل میکنیم، چنین شرایطی باعث شده وضعیت نقد در شرایط بغرنجی قرار بگیرد این در حالی است که بسیاری از مشکلات و موضوعات اجتماعی هستند نه سیاسی. - حجم بالای رسانهها، نیروی انسانی متخصص در حوزههای تحت پوشش را می طلبد اما امروز اکثر سردبیران فرهنگی هنری ما در کمال بی سوادی فرهنگی به سر میبرند. چند نفر در این میان هستند که قدرت نقد و ذهن تحلیلگر دارند و می توانند با قدرت تکلم و ذهنیت فرهنگی هنری و جامعه شناسی نظرشان را به قلم بیاورند و بنویسند؟ با تمام این ناتوانی ها نقد مینویسند در حالی که دارای شرایط مورد نیاز این کار نیستند. - کمبود منتقد کاربلد با ذهنی تحلیلگر باعث شده جریان نقد سینمایی به شکل جدی وجود نداشته باشد در بسیاری از نقدها حتی در مجله های تخصصی به جای نقد اثر، خلاصه داستان فیلم را در قالب نقد ارائه میدهند. - نقدنویسی مانند هر پدیده شاخصهای خاص خود را دارد و ما همواره از نبود معیار و شاخصه در اغلب حوزهها ضربه خوردهایم. حتی به معیار نسبی نرسیدهایم. هیچ شاخصی برای سنجش توانایی افراد به عنوان منتقد وجود ندارد
زیرا شاخصهای ما تمایلات فردی ماست و ما همواره می خواهیم با شاخص فردی خود، موضوعات و پدیدههای اجتماعی را بسنجیم، تحلیل و نقد کنیم. - جریان نقد جدی و موثر در این سینما وجود ندارد، ما منتقد خوب و شایسته داریم اما به شدت کم و تعدادشان انگشتشماراست. فقدان جریان نقد مثبت و پیش برنده و مؤثر، باعث شده سینما از این زاویه نیز مورد تهدید باشد. در واقع باید بگویم. بازوهای معرفتی این سینما کم هستند.