اخبار آرشیوی
مرتضی گودرزی دیباج: در هنر انقلاب، هنرمند به جای اینکه متابعت کند، خود را متعهد میداند/ کتاب جامع "هنر انقلاب" شامل گرافیک، نقاشی، مجسمه و خطنقاشی، در یک مجلد ۸۰۰ صفحهای در حال آمادهسازی و چاپ است
به گزارش «نسیم»، مدیر مرکز تجسمی حوزه هنری و مولف کتاب "گرافیک انقلاب" در گفتگو با مرکز خبر حوزه هنری گفت: - گردآوری کتاب "گرافیک انقلاب" را از سال 78 یعنی حدود 11 سال پیش آغاز کردم. زمانی که در حوزه مباحث نظری هنر و تاریخ هنر کار نظری انجام می دادم، احساس کردم که بخش ارزشی یا ارزشمدار آثار هنری معاصر ایران که در دوره انقلاب قرار می گیرند و مخصوصا ایام 8 سال دفاع مقدس، هیچ مرجع قابل توجهی در عرصه هنر برای این ها وجود نداشته است. - در این دوران برخی از هنجارهای جامعه ما عوض شده و بسیاری از نگرش ها تغییر پیدا کرده و جامعه پر شتاب شده است. جامعه تحت یک سری فشارها قرار گرفته است. از یک طرف از زیر سیطره یک نظام چند ده ساله آزاد شده است یعنی از یک طرف آزادی را تجربه می کند و از طرفی فشارهایی را که به قیمت این آزادی بدست آورده در بر دارد. طبیعتا هنر در این ایام دچار تغییراتی می شود. - در ابتدا مطالعات نمونه را در نقاط مختلف کشور شروع کردم و متوجه شدم که یک ژانر قابل توجه در حوزه هنرهای تجسمی وجود دارد که می توان روی آن ها مطالعه کرد. پروژه پژوهشی هنر متعهد اجتماعی و دینی در ایران را با نگاه به هنر انقلاب آغاز کردم
و در ادامه به هنر دفاع مقدس پرداختم. - هنر انقلاب در قالب دو جلد کتاب منتشر شده است که جلد سوم آن هم در راه و در مرحله ویرایش است. یکی از آن دو جلد کتاب "نقاشی انقلاب" و دیگری "گرافیک انقلاب" است. به طور طبیعی یک بخش جدی از گرافیک در طول جهان مسئله سفارش پذیری آن است و به هر حال کارفرما و یک اجرا کار یا هنرمندی که اثر را اجرا می کند، وجود دارد. - معمولا در بسیاری از اوقات یک جنبه اقتصادی هم در گرافیک مد نظر است. یعنی نفع و ضرری که برای کارفرما و برای هنرمند وجود دارد. بخشی از هنرمندان سفارش دادن و اجرا کردن را فرصتی می دانند برای اینکه هنر نمایی کنند. - در دوران انقلاب این ماجرا خیلی متفاوت تر بروز کرد. برای اینکه اساسا حوزه اقتصادی گرافیک تعطیل بود و اصلا نگاه هنرمند به آن سو نیست. از طرفی کار فرمایی وجود ندارد. بلکه به جای سفارش دهنده فضایی است که برخی از حساسیت های هنرمند را ته ریش می کند. - بسته به حال و احوال هنرمندان، سن، طبقه اجتماعی، نگرش و جهان بینی آن ها و موارد دیگر این حساسیت ها به نحو مختلفی تحریک می شود. به فرض در ایام انقلاب با توجه به اینکه همه نگاهشان ظلم ستیزی و رفع اختناق و مبارزه با
دیکتاتوری است، همه هنرمندان بدون شعار خاصی کنار هم حرکت می کنند و شاید خیلی متوجه کار گروهی هم نباشند. - هنرمندان به طور طبیعی با جریان انقلاب و توده های مردم همراهی و با توده های مردم به گونه ای حرکت می کنند که گویی همان ها سفارش دهنده های پیش هستند، در زمانی که انقلابی و تغییر و تحول انسانی و فرهنگی نیست. - مضاف بر اینکه برای هنرمند انگیزه سفارش دهنده پیش از خلق اثر او نیامده است. بلکه بستری فراهم شده یعنی به جای فرمان، تمنایی شده است. در شرایط عادی کارفرما خواسته خود را عرضه به هنرمند می کند. به نوعی در او فرمان مستتر است و هنرمند هم اجرا می کند. ولی در هنر انقلاب هنرمند به جای اینکه متابعت کند، خود را متعهد می داند و از اینکه برای این جماعت و توده های مردم و برای انقلاب خود اثر بیافریند، لذت می برد. - در این نوع نگرش انقلابی نسبت به حوزه های دیگر گرافیک تفاوت بسیار زیادی وجود دارد. این فضا جنسی از گرافیک را عرضه می کند که هنرمند در پی غلو چیزی نیست تا کالایی را بفروشد. در پی این نیست تا با ترفندهای گرافیکی مخاطب را میخ کوب کند و به نفع کارفرما و به قیمت دستمزدی که گرفته بخواهد کالایی عرضه و به مخاطب
تزریق کند. - حتی اطلاع رسانی تا حدودی ممکن است که وجود داشته باشد اما اطلاع رسانی به معنی عام گرافیکی نیست. در اینجا هنرمند با مخاطب ارتباطی همسویه دارد. گاهی اوقات از مردم جا می ماند، گاهی اوقات جلوی مردم حرکت می کند، گاهی اوقات پرچم داری می کند، گاهی اوقات اعلام خطر می کند، گاهی اوقات پشت سر مردم و با موج مردم حرکت می کند. کما اینکه هر دو رفتار را در هنر انقلاب داشته ایم. - هنر انقلاب بیش از آنکه متعهد به تکنیک و به ساختار باشد متعهد به مفهوم است به همین دلیل مقید نیست که با چه تکنیکی و با چه ابزاری و با چه متریالی و حتی با تکلف خاصی آثار خود را اجرا کند. بلکه تلاش می کند با متریال بسیار ارزان و بسیار در دسترس و حتی به سرعت آنچه که فضای انقلاب ایجاب می کند اثر خود را عرضه کند و به راحتی پیام خود را به مخاطب برساند. بنابراین از یک سو گرافیک انقلاب پیام محور است و از سوی دیگر القایی است. القایی به جهت اینکه مانند شعارهایی که مردم می دادند، کوبنده و بی تکلف و بدون ملاحظه کاری است. به دلیل اینکه سریع اجرا می شود آن ملاحظاتی که معمولا هنرمند در شرایط عادی دارد و دایما اصلاح ساختار می کند تا به یک سامان منطقی
درست از نظر علم هنر برسد را ندارد. - اگر به آثار هنری ابتدای انقلاب با نگاه امروزی که هنرمند، مخاطب و منتقد پخته تر و دارای توانایی های بیشتری در تشخیص سنجش و اجرا هستند، رجوع کنیم خواهیم دید اگرچه ممکن است که آثار دارای ضعف هایی هم باشند، کما اینکه هستند ولی آن ضعف های ساختاری است و ضعف های هنری به معنی عام و حضور اجتماعی آنها نیست و حتی در بسیاری از موارد می تواند قوت آثار هنر انقلاب باشند. - بحث مردمی بودن این آثار تنها دلیلی نیست که با مردم ارتباط برقرار می کند بلکه خود جوشی هنر انقلاب یکی از ویژگی های آن است. در حوزه هنر انقلاب در بخش گرافیک ابداعات خوبی اتفاق افتاده است. از جمله اینکه مرز میان نقاشی و گرافیک از بین می رود. به همین دلیل یک ژانر خاصی از پوستر نقاشی یا نقاشی پوستر در حوزه هنر گرافیک انقلاب شکل گرفته است. - به خصوص اینکه در ایام انقلاب کامپیوتر و امکانات ماشینیزم امروزی وجود نداشت. بنابراین هنرمندان از همین محدودیت ها، خلاقیت های خوبی از خود نشان دادند که آثار درخشان برجای مانده در حوزه هنر انقلاب ما حاکی از آن است که هنرمندانی که در این دوره از کامپیوتر استفاده می کنند به سادگی شاید
نتوانند آن را خلق کنند. - قیود آکادمیک دانشگاهی و علمی هنری برای هنر انقلاب و همین طور عرصه گرافیک خیلی محل اعراب ندارد و این به معنای آن نیست که همه آثار انقلاب به لحاظ ساختارشناسانه آسیب پذیرند. خیلی از آثار گرافیک در دوره انقلاب با نگرش انقلابی صرف نظر از رویکردهای جهان بینی و اعتقادی آنها بسیار درخشان هستند و با افتخار می گویم که آثار ضعیف انقلاب ما در عرصه گرافیک بسیار کم و آثار قوی خیلی زیادترند. کسانی که آثار ضعیف را عرضه می کنند متوجه نیستند که انها هنر نیستند و ما تلاش داریم چیزی را که تحت عنوان هنر انقلاب نام می گذاریم آنها را مورد ارزیابی قرار دهیم. پس هر چیزی نمی تواند درون هنر انقلاب جا بگیرد. - کتاب "گرافیک انقلاب" فصول مختلفی دارد و از زیر ساخت های سیاسی و فرهنگی و اجتماعی ایران از قبل انقلاب که بستر ظهور گرافیک انقلاب است آغاز می کند و به بررسی آثار می پردازد. نکته قابل تامل دیگر اینکه سابقه هنر انقلاب و به ویژه گرافیک انقلاب به سال های مشروطه بر می گردد. یعنی یک دوره از انقلاب مشروطه به این طرف یعنی از سال های 42 تا چیزی حدود یک دهه قبل از انقلاب که دوره ای دیگر را داریم. از دهه 50 تا انقلاب
دوره ای دیگر و از انقلاب تا جنگ دوره ای دیگر و از جنگ تا پایان جنگ نیز دوره ای دیگر را داریم. - سابقه گرافیک انقلاب خیلی قبل تر از پیروزی انقلاب است. کتاب "گرافیک انقلاب" منتشر و تقریبا نایاب است. به زبان انگلیسی نیز ترجمه شده و قرار است انتشارات سروش این کتاب را به زبان انگلیسی منتشر کند. یک ناشر هم در آمریکا متقاضی برای انتشار این کتاب بود. به دلیل اینکه می خواستند برخی اعمال نظرها را در متن انجام دهند، نپذیرفتم. کتاب جامع هنر انقلاب شامل گرافیک، نقاشی، مجسمه و خط نقاشی و حوزه های دیگر در یک مجلد حدود 800 صفحه ای در حال آماده سازی و چاپ است.