اخبار آرشیوی

کدخبر: 539312

حجت‌الاسلام خسروپناه در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: وجه اشتراک دولت‌های سازندگی و اصلاحات این بود که همانند پروتستان‌ها به گستره عقلانیت خودبنیاد که گوهر مدرنیته است اعتقاد زیادی داشتند و با همین عقلانیت به تفسیر وحی می‌پرداختند/ در نظام جمهوری اسلامی نظریه سیاسی داریم ولی نظریه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نداریم

رئیس موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»، به بازخوانی فشرده عملکرد فرهنگی دولت های پس از انقلاب و باید و نبایدهای دولت آینده پرداخت. در ادامه گفتگوی ما با این استاد فلسفه تقدیم می شود: - فرهنگ معنای عامی دارد که هر گونه کنش فردی و اجتماعی را شامل می شود با این تعریف می توان گفت همه علوم در مجموعه فرهنگ می گنجد و بنابراین تمدن هم جزئی از فرهنگ است. - فرهنگ آن است که پیوند وثیقی با ساحت های مختلف انسان اعم از فردی و اجتماعی دارد ما می توانیم در کلاس های درس از ساحت های مختلف مربوط به انسان به صورت مجزا و منفک از یکدیگر سخن بگوییم اما وقتی در عرصه عمل وارد اجتماع می شویم انفکاک این ساحات از هم ممکن نیست. - خیلی از کاندیداهای انتخابات ریاست جمهوری در مورد اقتصاد صحبت می کنند اما هیچ کدام توجه نمی کنند کدامین عوامل فرهنگی در تورم موثر است و تصور می کنند که تنها دلار و طلا عامل به وجود آمدن تورم است در صورتی که این گونه نیست فرهنگی عنصری جامع و در تعامل با ساحت های مختلف جامعه از جمله اقتصاد است. - دولت حتما باید این سوال و خواسته را از وزارت ارشاد داشته باشد که این وزارتخانه چه اقدام موثری در جهت حل معضلات حتی اقتصادی کشور انجام داده است. - یک حزب نیامد تا انقلاب کند، یک گروه نظامی کودتا نکرد یک دولت بیگانه نیامد دولت ایران را تغییر بدهد؛ انقلاب اسلامی یک انقلاب کاملا درونی مردمی و فرهنگی بود. - انقلاب که به ثمر رسید درگیری های منافقان و توده ای ها شروع شد؛ موانعی را درست می کردند اما مردم دارای فرهنگ اسلامی در مقابل اینها ایستادند؛ طولی نکشید که جنگ شروع شد آن زمان تحریم بودیم، که رئیس جمهور وقت از رزمنده ها حمایت نمی کرد و روز به روز در جنگ آسیب های بیشتری می دیدیم اما باز جوانان رزمنده ارتشی، سپاهی و بسیجی با عنصر فرهنگ در مقابل دشمن ایستادگی کردند و به پیروزی رسیدند؛ حتی بعد از جنگ هم با جریان های مختلف انحرافی روبرو بودیم و باز هم دیدیدم که فرهنگ اسلامی بود که در مقابل همه این ها ایستاد و نظام و انقلاب را حفظ کرد و همه اینها نشان از قوت فرهنگ انقلابی اسلامی حاکم بر ایران داشت. - فرهنگ در دولت ها به عنوان اولویت اول نبود و همیشه به عنوان یک شهروند درجه 2 بود و جالب این است که اولویت های درجه اول را مسائل سیاسی و اقتصادی می گیرند و لذا فرهنگ در مرحله دوم واقع می شود غافل از اینکه ما با فرهنگ اسلامی جنگ را به ثمر رساندیم ما با فرهنگ اسلامی انقلاب را به ثمر رساندیم ما با فرهنگ اسلامی در مقابل جریان های منحرف ایستادیم قطعا مشکلات سیاسی و اقتصادی را هم با فرهنگ اسلامی می شود حل کرد. - شما ببینید مقام معظم رهبری از چه زمانی بحث "مهندسی فرهنگی" را مطرح کردند؟ از چه زمانی بحث تهاجم فرهنگی شبیخون و ناتوی فرهنگی را گفتند اما اینها به ثمر نشست! چرا در برنامه پنجم توسعه برای هر فعالیت اقتصادی و صنعتی پیوست فرهنگی را الزام می کنند اما هیچ کدام از این طرح ها پیوست ندارد؟شما از وزارت صنایع سوال کنید پیوست فرهنگی توسعه صنعتی کجاست؟ اما متاسفانه جوابی برای این سوالات نیست . - در دوره 8 ساله دفاع مقدس، دولت همه حرفش این بود که اولویت ما جنگ است بنابراین فرهنگ شد الویت ثانی، البته در آن زمان اولویت جنگ بود امام هم بارها این مسئله را گفتند اما جنگ ما یک جنگ فرهنگی بود؛ فرهنگ از جنگ جدا نبود. - در دوره دولت سازندگی مسئولین گفتند کشور دچار ویرانی شده است؛ باید مشکلات استان های تخریب شده را حل کنیم و به همین دلیل دولت آقای هاشمی هم بدون توجه به فرهنگ سپری شد. نمی گوییم که هیچ کاری نشد اما باز هم فرهنگ در اولویت های بعدی بود و اگر شعار توسعه اقتصادی که در دولت دوم سازندگی مطرح شد یک جایی هم با عدالت مشکل پیدا می کرد عیبی نداشت. - بعد از دولت آقای هاشمی، دولت آقای خاتمی توسعه سیاسی را بیان کرد، البته شعار توسعه فرهنگی هم می دادند اما یک فرهنگ غرب زده، فرهنگی که برگرفته از مکاتب فلسفی و مکاتب اجتماعی غرب بود، به هر حال وقتی توسعه سیاسی شعار این دولت شد به دنبالش احزاب مختلف و روزنامه ها راه افتادند و عمده روزنامه هم به دنبال شبهه علیه دین و دیانت بودند و وجود خدا را زیر سوال می بردند، شبهه علیه نبوت و امامت تا شبهه علیه ولایت فقیه و تمام ارزش هایی که انقلاب را به ثمر رسانده بود در تمامی روزنامه ها و مطبوعات این دوره به چشم می خورد. - فرهنگ شهادت در دوره اصلاحات بی ارزش تلقی شد و گفتند عامل خشونت است؛ فرهنگ بسیجی زیر سوال رفت یعنی همه مولفه هایی که این نظام را پدید آورد با این توسعه فرهنگی دولت دوم خرداد زیر سوال رفت، البته در دوره دوم دولت آقای خاتمی کمی این موضوعات کاهش پیدا کرد. - برای مقابله با این شبهات بود که ما مرکزی را در حوزه علمیه قم با عنوان "مرکز مطالعات و پژوهش های حوزه علمیه قم" راه اندازی کردیم و در این مرکز سعی کردیم به شبهات در سایت ها و روزنامه ها جواب بدهیم اما همین روزنامه که شبهه را چاپ می کردند جوابی که ما می دادیم را چاپ نمی کردند. - مردم در پایان دوره اصلاحات فهمیدند نه توسعه اقتصادی سازندگی و نه این توسعه سیاسی دولت اصلاحات راهگشا نبودند و اینجا بود که دغدغه های فرهنگی مردم مطرح شد؛ آقای احمدی نژاد آمدند و پارادایم عوض کردند ایشان با شعارهایی که ناظر به فرهنگ و ارزش های انقلاب بود به میدان آمد و مردم هم به شعارهایشان اقبال نشان دادند وگرنه ایشان را کسی نمی شناخت. - مردم از اباحه گری فرهنگی خسته شده بودند از توسعه سیاسی که به دنبالش فتنه و درگیری و آتش زدن اموال عمومی بود خسته شده بودند. در کل در دوره اصلاحات ما همیشه یک بحران خاص داشتیم به بهانه توسعه سیاسی همیشه بحرانی بود و مردم از این موضوع خسته شده بودند. - در این دوره کتاب های الحادی و شیطان پرستی بعضا از زبان انگلیسی به فارسی ترجمه می شد و همه جا عرضه می شد، خستگی مردم از این اتفاقات باعث شد تا به سمت شخصیتی کشیده شوند که شعارهای فرهنگی داشت و با همین شعارها و دغدغه ها دولت اول آقای احمدی نژاد شعارهای سیاسی و اقتصادی اش را هم دنبال کرد و می شود گفت که شعارهای ایشان مبتنی بر یک توسعه فرهنگی بود، لذا مردم او را به عنوان رئیس جمهور مردمی که دغدغه فرهنگی انتخاب کردند، ولی متاسفانه ایشان هم در دوره دوم ریاست جمهوری شان تغییر موضع دادند و در حاشیه این دولت هم جریان های انحرافی شکل پیدا کرد و نظارت های قوه مجریه کاهش پیدا کرد و و این کاهش نظارت باعث شد تا مثلا آن اختلاس و تخلف سه هزار میلیاردی اتفاق بی افتد. - عده ای در حاشیه دولت ایشان بودند دنبال اسلام ناب محمدی نبودند، در واقع دغدغه فرهنگی کاهش پیدا کرد و فرهنگ ناخالصی را دنبال می کردند و این باعث شد که نیروهای انقلاب و متدین از دولت فاصله پیدا کنند؛ حالا اینکه چه عاملی باعث شد که این انحراف در دولت پدید بیاد من معتقدم عوامل مختلفی در این مسئله نقش داشته اند که بعضی از رفتارهای اصولگراها هم بی تاثیر نبوده است. -تقریبا می شود ادعا کرد که دغدغه فرهنگی را تنها در دولت نهم دیدیدم که فقط در حرف نبود بلکه در اجرا هم وجود داشت اما در دولت های دیگر متاسفانه شاهد این مسئله نبودیم؛ الان هم کاندیداهای ریاست جمهوری وقتی که مسائل شان را مطرح می کنند کمتر به دغدغه فرهنگ پرداخته اند. - یک مشکل جدی وجود دارد که باید اول آن را حل کنیم؛ در نظام جمهوری اسلامی نظریه سیاسی داریم که نظریه ولایت فقیه و حکومت دینی و مردم سالاری دینی هم که نظریه های مشخصی است؛ حتی ساختار نظام هم با این نظریه شکل گرفته است ولی ما نظریه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی نداریم ولذا در تصمیماتی که گرفته می شود یا گرفتار روزمرگی می شویم و یا متاثر از مدل های غربی می شویم. - در دوره دولت سازندگی و اصلاحات چون این دولت ها از فقدان نظریه فرهنگی رنج می بردند و می خواستند کار فرهنگی انجام بدهند فقط می فهمیدند باید به لحاظ فرهنگی برنامه ریزی کرد و چون از نظریه فرهنگ اسلامی هم اطلاعی نداشتند و یا حتی بعضی از آنها اعتقادی هم نداشتند از مدل های غربی بهره بردند. - نظریه های فرهنگی پست مدرن و مدرن را در ارشاد می دیدید، مثلا اجازه می دادند بعضی آلبوم های موسیقی متال و متالیکا منتشر شود که کاملا مبتنی بر مبانی پست مدرن و نسبی گرایی بود اینها از فلسفه عقبه خامی داشتند و تفکرات پوزتیویستی در عرصه فرهنگ توجه می کردند و فرهنگ مدرن را تبلیغ می کردند. - گاهی بعضی از شخصیت های علمی که بحث های کلان و جدید و فلسفه دین را مطرح می کردند هم روی مسئولان فرهنگی تاثیر می گذاشتند، مثلا شما فکر کنید مسئله صراط های مستقیم و پلورالیزم دینی مطرح شد و چیزی نگذشت که آقای مهاجرانی وزیر ارشاد وقت در روزنامه اطلاعات مقالاتی در تائید پلورالیزم دینی نوشت وقتی آن مطالب را می خواندید متوجه می شدید که ایشان حتی متوجه نشدند که پلورالیزم دینی یعنی چه؟! یا مثلا حفظ حقوق شهروندی ادیان دیگر را با حقانیت ادیان دیگر اشتباه می گرفتند و واقعا هم نمی دانستند که اینها چیست اما یک مسئله را خوب می دانستند و معتقد بودند که ما با فرهنگ سنتی دیگر نمی توانیم پیش برویم و باید از فرهنگ غربی استفاده کنیم. - اینکه چه عاملی باعث شد که این آدم ها به اینجا برسند بحث دیگری است اما همین سوپر انقلابی های دهه 60 به دنبال غرب زدگی بودند و معتقد بودند باید با عقل مملکت را اداره کرد و سراغ وحی و قرآن نرفت یا اگر هم رفتید در قبال تفکر مدرنیته آنها را به تاویل ببرید. - عبدالکریم سروش که تئوری پرداز این تحلیل ها بود خودش می دانست که دارد چه کاری انجام میدهد و به کجا می رود ولی به نظر من ایشان هم عمق لازم را نداشت تناقض گویی هایی در بحث های ایشان وجود داشت؛ شما می بینید که حتی فلسفه غرب را که مباحث کلامی بر آنها مبتنی بود را تسلط نداشت، یک سری چیزها خوانده بود و قدری بومی سازی کرده بود. - وجه اشتراک دولت‌های سازندگی و اصلاحات این بود که به گستره عقلانیت خود بنیاد که گوهره مدرنیته است اعتقاد زیادی داشتند؛ و این تفکر در این دو دوره تحقق پیدا کرد و معتقد بوند که اصل این عقلانیت خودبنیاد است و این عقلانیت است که باید دین ما را جهت بدهد و یک مقدار هم جایگاه روایت معصومین در این دوره ها کم می شود و فقط قرآن می ماند و عقل خودبنیادی که می خواهد قرآن را تفسیر کند یعنی همان مسیری که پروتستان ها دنبال می کردند؛ البته در دوره آقای خاتمی شدید تر بود ولی در دوره آقای هاشمی ضیعف تر بود که بنده در کتاب جریان شناسی فکری این ها را توضیح دادم. - نمادهای بیرونی این تفکرها در آن زمان می شود پسرهایی که آرایش به سبک دخترانه داشتند و یا دخترهایی که آداب پسرانه داشتند در واقع یک نوع نسبی گرایی که از نبود یک نظام معرفت شناختی نشأت می گرفت در جامعه پدید آمد که تبعات آن را می توان در موارد مختلف دید. مثلا یک دفعه می بینید موسیقی های مدرن و پست مدرن به صورت آشکار یا زیرزمینی در جامعه پدیدار می شود؛ تقریبا از یکی دو سال بعد از جنگ زمینه های این موضوع شروع می شود و در دولت اصلاحات یک جهش زیادی پیدا می کند و مسئولان امنیتی دولت برخورد نمی کنند و مسئولان فرهنگی مجوز می دهند. - NGO های متعددی که مجوز می گیرند که به فعالیت های فرهنگی پست مدرن بپردازند، مدل آرایش موها جور خاصی می شود و همه اینها محصول این دولت ها است. وقتی مسئولان فرهنگی دچار تساهل فرهنگی بشوند این اتفاق ها می افتد. - یک مقطعی در کشور اگر خانمی جوراب ضخیم می خواست پیدا نمی کرد، یک مانتوی که پوشش داشته باشد وجود نداشت. این نوع نمادها سبک زندگی مردم را عوض می کرد، فضای مطبوعات و روزنامه ها هم همین گونه بود؛ حتی راهپیمایی و شبهه برعلیه خداوند راه می انداختند. - توده مردم دغدغه اش الان بحث معیشت، اشتغال و گرانی است؛ من هم این را قبول دارم ولی معتقد نیستم که این دغدغه اقتصادی تنها ریشه در اقتصاد دارد بلکه بخشی از این ها به مسائل فرهنگی بر می گردد، بخشی به مسائل حقوقی و یا بعضا سیاسی؛ یعنی اینها با هم ارتباط وثیق دارند. مثلا الان ما مسکن خالی زیاد داریم ولی روز به روز اجاره ها بالا می رود چون موجر کم است؛ یک فردی ده خانه دارد اجاره نمی دهد تا گران تر شود؛ اگر اجاره داد یا فروش رفت به فکر سود بیشتر است؛ دولت می تواند با یک قانون حقوقی به خانه های خالی مالیات سنگین بدهد و با این کار موجر ناچار می شود مستاجر بیاورد اینجا یک بحث حقوقی مشکل اقتصادی را حل می کند. - اگر فرهنگ سازی صورت بگیرد بحش مهمی از این مشکلات حل می شود؛ دعواهای سیاسی اثرات بسیار بد فرهنگی را در توده مردم ایجاد می کند؛ ما باید روابط بین فرهنگ، سیاست و اقتصاد را پیدا کنیم تا با کمک این رابطه مشکلات این حوزه را حل کنیم.
ارسال نظر: