اخبار آرشیوی
نشست عوامل نمایش "نام همه مصلوبان عیسی است" در «نسیم»/۱- آقاخانی، کارگردان: افخمی را آوردم تا بار تکنیک کارم اضافه شود؛ نکتهای که این روزها به دلیل داعیه روشنفکری، گم شده/ آرمانی نداریم جز اینکه فقط ضرر نکنیم؛ بیچاره بازیگر تئاتر! انگیزه ندارد؛ بیراهه هم که نمیگوید باید حق داد
نمایش نمایش "نام همه مصلوبان عیسی است" کار ایوب آقاخانی از ابتدای مرداد ماه اجرای خود را با حضور بایگرانی مطرح و البته مشاوره بهروز افخمی در تماشاخانه ایرانشهر آغاز کرده و توانسته استقبال مخاطبان را هم همراه داشته باشد. در همین ارتباط خبرگزاری «نسیم»، نشستی را با حضور آقاخانی و سه تن از بازیگران این نمایش برگزار کرد. در این نشست "ایوب آقاخانی" که توام بعنوان کارگردان، نویسنده و بازیگر در نمایش "نام همه مصلوبان عیسی است" حاضر است، اظهار کرد: ** عامدانه در نمایشهای خودم بازی نمیکردم - از زمانی که گروه تئاتر "پوشه" را در سال ۷۴ تاسیس کردم، میتوانم بگویم که عامدانه از بازی در کاری که خودم کارگردانی میکردم، پرهیز کردم. البته در دوران غیرحرفهای در تعداد زیادی از کارهای خودم حضور داشتم. ولی فکر میکنم این کار درستی است که از این کار پرهیز کردم چون بسیار سخت است. - به شکل مشخص از این کار بخواهم صحبت کنم، سختی کار تنها به علت حضور گروه همدلی که در کنارم بودند، کمتر از حدی به چشم آمد که باید میبود. مخصوصا در کاری که ۱۱ بازیگر دارد. به هرحال کار و تجربه سختی بود. - دقت نظر و کمک هرچند وقت یک بار آقای بهروز افخمی
بود که صبورانه سر تمرین مینشست و معایبی را که باید من قاعدتا از بیرون خودم را میدیدم، تذکر میداد و در کنار ایدههای دیگری که در طول کار به ذهنش میرسید، توانستم این سختی را تحمل کنم. ** روی نقش ناصری و مریم مجد، حساسیت زیادی داشتم - نمایش «نام همه مصلوبان عیسی است» از نمایشنامههایی است که هر نویسنده یا کارگردانی ممکن است در پرونده کاری خودش داشته باشد و بخواهد آن را با حساسیت بیشتری آن را نسبت به باقی کارهایش انجام دهد. - نقش ناصری از نظر من نقشی نبود که به مزایده گذاشته شود و به طور مشخص باید پارهای از ویژگیها تامین میشد که ذهن من هم برای دادن این نقش به فرد دیگری آرام میگرفت. - خودم فکر میکنم اگر کارگردان دیگری این متن را کار میکرد، برای این نقش یکی دو گزینه بیشتر نداشت که یکی از آنها خود من بودم. ولی دوست داشتم در این نمایشنامه فرد دیگری بازی کند، حتی با وجود اینکه ممکن است ضرورت بازی او تواناییهای بازیگریاش نبوده باشد. - بیشتر به لحاظ فیزیولوژیک و آناتومی، صورت و جنس بیان دوست داشتم یکی دیگر از دوستان تئاتری در این نمایش بازی کند که نشد. انطباق زمانی کار من با ایشان و گرفتاری در تولید یک
سریال مانع این شد که ما با هم همکاری کنیم، با اینکه توافقات اولیه انجام شده بود. بعد از آن خیلی تلاش کردم و سراغ افراد زیادی در ذهن رفتم که بیشتر تصویر دلسرد کنندهای از کلیت کار به من میدادند. - به طور مشخص فکر میکنم نقشهای ناصری و مریم مجد در این نمایش، قابل مزایده نبودند و به این فکر کنم که چه کسی میتواند و چه کسی بیکار است؛ بلکه باید ویژگیهای آناتومیک، صورت و حسی که از دیدن به مخاطب میدهد را در نظر میگرفتم. براساس این اصل مجبور شدم که این کار را خودم بازی کنم و لزوما این کار را بعد از تاسیس گروه "پوشه" برای روی صحنه رفتن انتخاب نکردم. ** بازیگرانم، بهترینها هستند حداقل برترین گزینه برای این کار محسوب میشوند - روی این دونقش از آن جهت حساست دارم که تعیین خیلی از محتوای ساختمان واره و شکل ساختاری و در کنار آن مفاهیم مرتبط به نمایشنامهای که تولیدش نوعی فرآیند تولید و تکرار تاریخ در بستر معاصری محسوب میشود، اگر کوچکترین کوتاهی در این دو نقش و مشخصا این دونقش اتفاق بیفتد، روایت دچار لکنت میشود. - اینکه در نقشهای دیگر این مقدار حساسیت را خرج نمیکنم، دلیل نمیشود که آنها را هر فرد دیگری میتواند
بازی کند. از نظر من همین افرادی که حالا روی صحنه هستند، کاملترین فرد برای نقش مورد نظر نیز هستند. منتها دو نقشی که گفتم از نظر من کلید ورود به جهان تبدیل شده اثر هستند و با هر بازیگری نمیتوان به نتیجه دلخواه از پیش تعیین شده رسید. ** فکر میکنم بازی در نمایش خود، معقولانه نباشد - حضور در نمایشی که خودشان کارگردان باشند، تجربه سختی است. کسانی که آسان انجام میدهند، نمیدانند دارند چه میکنند. این عمل بنیادی سخت است که به تمام لحظههای نمایش تا پیش از روی صحنه رفتن حواست باشد و بعد از آن دیگر حواست را فقط به بازیات بدهی. - این نمایش مقداری فنیتر بود و فقط روی صحنه بودن، حس گرفتن، بیان شایسته داشتن و بازی بایسته کردن کافی نیست بلکه پر از الزامات فنی است؛ اجرایی که ما انتخاب کردیم نیز همین طور است. - در واقع ناخودآگاه مسئولیتهایی خواه ناخواه با تو روی صحنه حرکت میکنند که این مسئولیتها از دایره بازیگری بسیار فراتر است. مگر اینکه این مسائل بازیگری و کارگردانی برایت خیلی مهم نباشد. البته شکل دیگری نیز وجود دارد که کارگردانی کرده باشی برای اینکه روی صحنه بروی؛ فکر میکنم این کار معقولانه نیست، مگر اینکه در
حالت من قرار بگیرید و ناگزیر قبول کنید. ** بهروز افخمی، جنس خاصی از سینما را دنبال میکند - (بهروز افخمی) یک نفر شایسته را انتخاب کردیم که از نظر خودم جز بهترین افرادی بود که میتوانست باشد. درست است که به نوعی مسیر تقدیری چینش این نمایشنامه ما را به یکدیگر رساند. چون او جنسی از سینما را دنبال میکند که من در تئاتر، به نوعی جهان بینی از یک نظر مشترک است یعنی قائل بودن به مقوله تکنیک. - نکتهای که عرض کردم؛ چیزی است که این روزها در تئاتر به دلیل اندیشه گرایی، داعیههای روشنفکری از بین رفته و در سینما هم به بهانه ممیزی و نبود تهیه کننده و در کنار آن تعهد به پارهای از قیود مفهومی در فیلم از بین رفته است. - در واقع چیزی که از تکنیک در سینمای افخمی وجود دارد، دوست دارم در تئاتر من وجود داشته باشد و وقتی این دو نگاه قائل به تکنیک در کنار هم قرار میگیرند، میتواند تعامل جذابی باشد. همچنین که آقای افخمی بسیار گشاده دستانه و مانند یک جوان در کنار ما بود و خیلی اجازه نداد که ما فاصله عجیبی با هم داشته باشیم و خیلی زود وارد گروه شد. **با نسلهای مختلفی کار کردهام - یکی از ویژگیهای کارنامه من این است که با تمام
نسلهای تئاتری کار کردهام. از اولین نسل حی و حاضری که وجود دارند تا نسلی که تازه از راه آمدهاند، همه آنها را خوشبختانه تجربه کردم. البته ویژگی نبوده است که برایش برنامه ریزی کنم اما در طی ۱۸ کاری که انجام دادم به آن رسیدم. ** من شخصیتهای خودم را دارم - این همه شباهت میان مریم مجد و مریم مجدلیه، بین ع. ناصری و عیسی ناصری، بین انوشا و یهودا حتما تعمدی است. اما باید همین جا بگویم که من یک داستان اجتماعی-تاریخی در بستر تاریخ معاصر کشورم روایت میکنم و شخصیتهای خودم را دارم. - شاید خیلی دوست نداشته باشم که این شباهتهایی که خودم خواستم در مسیر داستان وجود داشته باشد، را بستری برای پرسشهای ذهنی قرار دهم. بیشتر دوست دارم داستان خودم را تعریف کنم. ** بیشتر از ۷ ماه بیوفقه زمان صرف کردم - برای اینکه بتوانم تاریخ مسیحیت را در شرایط معاصر کشورم روایت کنم، بیشتر از ۷ ماه بیوفقه زمان صرف کردم. در این مدت تمامی منابع موجود در زمینه تاریخ مسیحیت، فیلمها، فعالیتهای سیاسی اوایل دهه هجری شمسی را گذاشتم. - هرچند که اگر فکر کنیم این زمان هم به نظر کم میآید اما من این زمان را گذاشتم که بتوانم زبان و مکانی را برای
تعریف درامی که محصول رویکرد تطبیقی است، پیدا کنم و در عین حال اجازه بدهم که درام هم نفس خودش را داشته باشد که اگر لکنتی به وجود آمد، بیننده را به اتفاقات تاریخ مسیحیت ارجاع دهم. - در نمایش "نام همه مصلوبان عیس است" به دنبال این هستم که داستان بیلکنتی را در دهه ۲۰ تعریف کنم که تنها دههای بود که جنگ میان ادیان حتی در خیابانها به چشم میآمد و بستر اصلی شکل دهنده جنگ هم یهودیها بودند. - به نظرم هیچ زمانی بهتر از آن دوره نیست برای اینکه من بخواهم درباره عدهای از یهودیانی حرف بزنم که یکی از آنها میخواهد با آرمان خواهی دیگر گونهای قد فراز میکند و میخواهد دنیای پیرامون خودش را تغییر دهد. در تاریخ معاصر ایران زمانی به جز دهه ۲۰ نیست. - البته من بدون اینکه فکر کنم میتوانم چنین زمانی را پیدا کنم، مشغول کاویدن تاریخ ایران شدم و هیچ بعید نبود که این نمایشنامه متنی قدیمی داشت نمایشی که مجبور بشوم ادبیات و البسه قدیمی استفاده کنم و چه خوب که در دهه ۲۰ این شرایط وجود داشت که بتوانم داستان عیسی مسیح را در قالب یک داستان اجتماعی معاصر ایران راحت و بیدردسر روایت کنم. - درست است که در این شباهتها عمد وجود دارد، اما
در نهایت دوست دارم کسی که از این شباهتها غافل است، استفاده کافی را بتواند از این نمایشنامه به عنوان یک داستان اجتماعی معاصر در تاریخ ایران ببرد. خیلی دلم نمیخواهد که دستاورد او از دیدن نمایش منوط باشد به علمی که از تاریخ مسیحیت دارد. - به نظرم همین تطابق یکی از بخشهای پرافتخار این نمایشنامه است؛ چون حاصل تحقیق و پژوهشهای زیادی است و دلیلی نمیبینم که از گفتنش فروگذار کنم. به هرحال نتیجه ارزشمندی بدست آمده است. ** حلقه مفقوده درامنویسی در این متن وجود دارد - در پشت این نمایشنامه همان حلقه مفقوده درام نویسی کشور یعنی پژوهش وجود دارد. نمایشنامهای نوشته شود که برای آن بسیار خوانده شود اما نوع نوشتن نباید به شکلی باشد که بار اطلاعات بر روی اثر سنگینی کند. - اینکه پژوهشها انجام شود و اجازه بدهی دانستهها در متن رسوخ کنند، درست است. فکر میکنم این اتفاق به اندازه قابل قبولی که مخاطب هم از آن ناراضی نباشد، در این متن افتاده است. **نام تمام مردگان یحیی است! - جالب است که بدانید این نمایشنامه چندین اسم دیگر داشت البته هیچ کدام به اندازه اسمی که حالا بر روی آن است، کمک کننده برای ساختمان نمایشنامه مونولوگ
پایانی "مریم مجد" تاثیر گذار نبود. - اگر هم نام دیگری را میگذاشتم که وزن و آهنگ آن بر گرفته از یکی از اشعار محمد علی سپانلو است، -«نام تمام مردگان یحیی است»- من با استفاده از همان وزن و آهنگ به نام "همه مصلوبان عیسی است" رسیدم؛ برای کسی که همه با ناصری او را میشناسند و کسی نام کوچکش را نمیداند. - هرچند همه سه نامی که در ذهن خودم وجود داشتند، یک جمله بودند، به شکلی بود که انگار اثر خودش تحمیل میکرد که نام طولانی داشته باشد. ** آرمان ما ضرر نکردن است و بس - در یک گروه ۲۸ نفره با ۳۰ اجرا چقدر باید فروخت که بتوان از خجالت این همه عاشق در آمد. امروز تئاتر ایران در حالت گذار است، دست حمایت از شانههای تئاتر به طور نسبی برداشته شده، اما در عین حال ساز و کار تئاتر مانند گذشتهاش باقی مانده است. - در این شرایط آرمان ما تنها این است که ضرر نکنیم، برای مثال همین نمایش ما که کمی بیش از ۲۰ میلیون تومان هزینه دکور و لباس و پوستر آن شده، چه کنیم که همان هزینه یا کمی بیشتر برگردد که راحتتر بتوانیم به یکدیگر لبخند بزنیم. ** افخمی را آوردیم اما بعد از اضافه شدن مرجان شیرمحمدی... - در ابتدا خانم شیر محمدی وارد گروه
شد که آن هم به دلیل ویژگیهای فیزیکی و حالت استخوان بندی چهره از او استفاده کردیم. همچنین با دیدن چند کار در سینما فکر کردم که جنس بازی او برای این نقش بسنده است. - البته من یک تعصب اعلام نشدهای هم برای آدمهایی که قلم در دست میگیرند، دارم. وقتی با مرجان شیرمحمدی حرف میزدم، در ذهنم با بازیگری صحبت میکردم که مینویسد، دیگر مهم نیست چه چیزی، مهم همان نوشتن است. بازیگری که مینویسد، جنسی از بازی را از او میتوان طلب کرد که به نوعی فرهیخته است. - چیزی که مرجان شیرمحمدی داشت و خیلی از بازیگرهای امروز تئاتر خودمان ندارند که البته به خاطر شرایط امروز بیراه هم نیست، انگیزه است. خانم شیرمحمدی سه برابر حضورش انگیزه با خودش وارد کار میکرد. - من به خود مرجان شیر محمدی گفتم، کاش حالا که من خودم در نمایش بازی میکنم، اگر آقای افخمی فرصت دارند، به تماشای کار ما بنشینند و ما را همراهی کنند. او هم استقبال کرد و در فاصله کوتاهی پس از اضافه شدن خانم شیرمحمدی و ناامید شدن من برای پیدا کردن فردی برای نقش ناصری، آقای افخمی به گروه اضافه شد. - شاید اگر مرجان شیرمحمدی کنار ما نبود، من سختتر به ذهنم میرسید که از آقای افخمی
کمک بگیرم. اما هیچ فکر نکنید در دایره ذهنی من او نبوده است. چون همیشه اعلام کردم که نگاهش را مقوله هنرهای دراماتیک بسیار قبول دارم.