اخبار آرشیوی
سردار نیکخواه در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: سراج نخستین کنسرت خود همراه با ارکستر را در خط مقدم برگزار کرد/ درویش، شمقدری، سلحشور، شورجه، ملاقلی پور و حاتمیکیا در جنگ با دوربین سوپرهشت تصاویر جالبی از اتفاقات آن دوران میگرفتند/ سکته خبرنگار خارجی در خط مقدم از اتفاقاتی است که هیچ گاه به آن پرداخته نشد
سردار محمدباقر نیکخواه، مسئول بخش تبلیغات جنگ، مسئول پدافند شیمیایی دوران دفاع مقدس و پژوهشگر برجسته آن دوران به شمار می رود مردی که خیلی ها از وی با عنوان تاریخ مصور جنگ تحمیلی علیه ایران یاد می کنند، مسلما پای صحبت چنین فردی نشستن خالی از لطف نیست هرچند اگر کوتاه باشد. شما بارها اعلام کردهاید جنگ تحمیلی علیه ایران به لحاظ استراتژیک خاص ترین و متفاوت ترین جنگ تاریخ به شمار می رود، در این باره توضیح می دهید؟ جنگ در دوران دفاع مقدس به هیچ عنوان سازمانی نبود و هرکسی هر تخصصی داشت در آن زمینه با نهایت تلاش فعالیت می کرد، به طور مثال شهید حسن باقری افشردی که خبرنگار بود آمد و اطلاعات و عملیات را در جنگ ایجاد کرد. یا فتح الله جعفری آمد و زرهی را راه انداخت. همچنین شهید حسنی مقدم و شهید شفیعی توپخانه را راهاندازی کردند، در واقع این خودجوش بودن کار و اینکه هیچ کاری روی زمین نمیماند خاصترین ویژگی دوران دفاع مقدس بود. خودتان هم گویا از این قاعده مستثنی نبودید و فعالیت های مبتکرانه ای در آن دوران انجام داده اید؟ بله، ما هم آمدیم و در سال های ابتدایی جنگ، بخش تبلیغات را راه انداختم. 4 سال آخر جنگ را تغییر رسته دادم
و فرمانده جنگ نوین قرارگاه خاتم شدم که در آنجا اخبار و اتفاقات جنگ نوین شیمیایی، میکروبی و هسته ای را رصد می کردیم. در آن دوران به جنگ معمول کلاسیک می گفتند و یا جنگ متعارف و جنگ های خارج از آن را جنگ های نوین می نامیدند که به جنگ های غیر متعارف هم مشهور است. سلاح های شیمیایی هم جز سلاح های ممنوعه هم است. زیرا طبق کنوانسیون های بین المللی ممنوع است. در واقع جنگ ها یک سری قوانینی دارد که باید رعایت شود مثلا کشتن مجروحین در میدان جنگها ممنوع است و یا بد رفتاری با اسرا ممنوع است و یا اینکه تخریب خانه های مناطقی که اشغال می شود ممنوع است و جنایت جنگی محسوب می شود. من همه این موارد را در کتاب "جنایتهای جنگی" آورده ام. درباره بخش تبلیغات جنگ بیشتر چه فعالیت هایی را انجام می دادید؟ در جنگ یک بخش آن دفاع است و بخش دیگر جنایت و اهریمنی است. جنگ ابعاد مختلفی دارد که یک بعد آن نظامی است که به این ترتیب همه جنگها عملیات دارد و از همه تجهیزات نظامی در آن استفاده می شود. بخش دیگر جنگ تبلیغات است و ما آمدیم و با توجه به اینکه دانشجوی علوم سیاسی در تهران بودم و در انجمن های اسلامی سراسر کشور هم فعال بودم، گروه های فرهنگی
متعددی را تشکیل دادیم. در حقیقت شروع کردیم به جمع آوری نیروهای فرهنگی در دانشگاه و شورایی با عنوان "شورای نویسندگان" تشکیل دادیم که برای جبهه متن می نوشتند که متن ها درمورد اینکه نماز چگونه است و وضو چگونه باید گرفت و مطالبی از این دست بود. همچنین لازم بود از تاریخ صدر اسلام مطالبی را برای بالابردن روحیه سربازان تهیه کنیم که این نیروها کتب تاریخی و جنگ های صدر اسلام را مطالعه می کردند که از جمله این دانشجویان می توان به عباس نبوی، ایمانی نیا و دیگران اشاره کرد. در حقیقت در آن زمان و در جبهه ها همه بودند. یک بخش هم از روحانیت و از حوزه دعوت کردیم. همچنین برای پر کردن اوغات فراقت بچه ها از گروه های تئاتر دعوت کردیم و از مکان های مختلف فیلم می گرفتیم و در کنار آن هم از شعرا دعوت می کردیم که یکی از این شعرا آقای اولیایی بود رجز خوانی می کرد که الان استاد دانشگاه است. نمایندگان مجلس وقت را سنگر به سنگر می بردیم و رزمندگان سوالات خود را ازآنها در مورد عملکرد نمایندگان مجلس و دولت می پرسیدند، همچنین سوالاتی در مورد عملکرد بی صدر که رئیس جمهور وقت بود نیز پرسیده میشد. گویا خود شما هم فعالیت خاصی انجام می دادید؟ بله
، من هم یک سری متن های حماسی را تهیه می کردم که دوستان در جبهه ها آنها را ضبط می کردند و بوسیله ماشین ها و با استفاده از بلندگوها پخش می کردند. سخنرانی های حضرت امام خمینی (ره)، شهید بهشتی، شهید مطهری و دکتر شریعتی را گلچین می کردم که این مسئله بسیار موجب تهیج رزمندگان می شد. از شخصیت های کشوری را هم برای حضور در جبهه ها دعوت می کردم که از جمله آنها می توان به شهید بهشتی و شهدای محراب اشاره کرد که شهید مدنی، شهید اشرفی اصفهانی، شهید دستغیب و زنده یاد آیت الله مشکینی و شهید باهنر را شامل می شدند. در کنار آن نقش دانشجویان ، دانشگاهیان و حوزه هم پررنگ بود. روحانیون می آمدند، روحانیون تبلیغی بودند و اساتید حوزه را می بردم به سنگرها و کلاس برگزار می کردند که در این بین آیت الله حائری شیرازی بسیار فعال بودند و با توجه به اینکه به چندین زبان هم مسلط بودند پیرامون فرماندهی و تبلیغات در جنگ هم صحبت می کرند. درمورد آن متن های معروفی که قبل از عملیات های مهم می نوشتید توضییح می دهید؟ جنگ یک بخش آن روحیه است و من در آن زمان یک متنهایی را می نوشتم و زمانی که عملیات شروع میشد باید به این متن ها شاخ و برگ میدادم که
رزمندگان ما از موانع و کانالهای بسیار سخت و صعب العبور براحتی بگذرند. بالاخره در جنگ بخشی هم به عنوان خدعه وجود دارد. برخی دوستان می گفتند تعداد هواپیماهایی که شما زدید چند برابر هواپیماهایی است که ما زدیم ! قضیه پخش کتاب های شکسپیر در جبههها چه بود؟ ما در جبهه ها کتابخانه های سیار ایجاد کرده بودیم زیرا اعتقاد داشتیم که در جنگ باید آگاهی ها افزایش پیدا کند و فقط در جبهه ها دعا و مراسم نباشد. حتی کتاب های خارجی از تئاترهای معروفی از نویسندگانی چون شکسپیر و غیره برای رزمندگان تهیه می کردیم. ضمن اینکه کتب تاریخی، روایات و احادیت و کتب دینی و مرجع از جمله قرآن در جبهه ها رایج بود. این کتابخانه های سیار چه ویژگی هایی داشت؟ کتابخانه سیار ما به این شکل بود که گروه هایی را به سنگرها می فرستادیم که با جعبه های مهمات کتابخانه درست می کردند. آن موقع ها که نوار و سی دی نبود و ویدئو هم ممنوع بود ولی ما ویدئوهای قدیمی بتا ماکس را می فرستادیم بعدها ویدئوها شد سونی و غیره که امروزه دستگاههای سی دی و دی وی دی را می بینیم. ویدئوها که قدیمی بود و فیلم ها هم که بیشتر 8 میلیمتری بود. یک گروهی بود به نام گروه 40 شاهد که اینها
دوربین 8 می گرفتند و یک دوربین عکاسی که کلا دو نفر می شدند که گاهی یکی اسلحه داشت و دیگری دوربین و با نیروها به خط مقدم می رفتند و از لحظات زنده فیلم می گرفتند و بهترین فیلم های جنگ اینها است که شبکه 4 یک بخشی از آن را هم نشان داده است. این گروه 40 شاهد، همان گروهی است که بعد ها عضو ثابت ستاد تبلغیات جنگ شدند؟ بله گروه 40 شاهد آمد و بعدا عضو ستاد تبلیغات جنگ شد. ستاد تبلیغات جنگ که رئیس آن دکتر کمال خرازی بود که وابسته به شورای عالی دفاع بود که با ما فرق داشت زیرا ما تبلیغات جبهه و جنگ بودیم. گروه 40 شاهد به آنجا رفت که شیخ الاسلام رئیس آن بود. سپس ما گروه دیگری به نام شاهدان ایثار را راه انداختیم که بعد کنار همه اینها ما خبرنگاران خارجی را هم به جبهه می آوردیم. یعنی هماهنگ می کردیم که خبرنگاران خارجی بیایند و از آن منطقه ای که آزاد شده است و عراق جنایاتی در ان انجام داده، فیلم و عکس بگیرند. بعد در هماهنگی هایی هراس و ترسی برای که برای خبرنگاران خارجی ایجاد می شد یکی از آنها روی مین رفتند و دیگری هم سکته کرد. همه این خبرنگارن خارجی از سوی وزارت امور خارجه به جبهه ها اعزام شدند؟ من خودم شخصا به صورت انفرادی و
خارج از سیستم وزارت امور خارجه و وزارت ارشاد برای آوردن خبرنگاران داخلی و خارجی به جبهه ها اقدام می کردند و بعد هم که مقطعی به وزارت ارشاد رفتم که خبرنگاران را هم به جبهه ها می آوردم. آن موقع تنها خبرگزاری رسمی داخلی ، خبرگزاری پارس بود که آقای خزاری رئیس آن بودند که این خبرگزاری بعدا در سال 59 یا 60 به ایرنا تغییر نام داد. ما همه این خبرنگارهای روزنامه های داخلی را به منطقه می آوردیم تا گزارش تهیه کنند و همچنین همه عکاسانی که الان حرفه ای شدند همانند سعید صادقی و رضا برجی همه کارهای خود را از جبهه ها شروع کردند. ما اینها را می آوردیم و به منطقه می بردیم تا عکس بگیرند. از اهالی ادب چه کسانی در جبهه ها حضور داشتند؟ در حوزه هنر و ادب هر کسی را که شما بگویید ما یک بار به جبهه ها بردیم. حتی شعرا که به طور مثال مرحوم سپیده کاشانی، اوستا و مرحوم لاهوتی و از چهره های دیگر چون سبزه واری و سیمین دخت وحیدی، حبیب الله بیگی و استاد مشفق را خط مقدم جبهه ها می بردیم تا به قول خودشان برای نوشتن، آنجا حس بگیرند. البته در این میان نباید از نام مرحوم معلمی غافل شد، فعالیت ایشان چطور بود؟ مرحوم حبیب الله معلمی حماسه سرای معروف
ایران شعرها را می گفتند و آهنگران و کویتی پور، حسین فخری و یا حسین محمدی این اشعار را می خواندند در حقیقت حماسه خوانی می کردند و اینجا منظور ما به مداحان و روضه خوان ها نبود. ما حماسی بودیم و همه افراد از جمله آهنگران و کویتی پور شور ایجاد می کردند. آقای معلمی استاد الاساتید حماسه سرای دفاع مقدسی بودند. در طول تاریخ نداریم کسی را که به اندازه ایشان برای امام حسین (ع) شعر گفته باشد. وی زمین کشاورزی داشت کنار رود کارون که ما می رفتیم در کنار او قدم می زدیم و موضوع ها را می گفتیم و او همچنان که کار می کرد شعر می گفت و ما هم می نوشتیم. الان هم مردم آنقدر به حزن گرفتار شدند و مداحان ما هم همینطور شورش می کنند. باید شعارهای حماسی امام حسین (ع) را بیان کنند. دکتر شریعتی می گوید که ما را با شعارهای امام حسین (ع) آشنا کردند ولی با شعور کربلا آشنا نکردند. ما باید به مفهوم های ارزشی که حرکت ایجاد می کند توجه کنیم. در مورد کنسرتهای حسام الدین سراج در خط مقدم توضیح می دهید؟ ما حسام الدین سرج را می بردیم دو کیلومتری خط مقدم در محل هتل آزادی امروزی، آهنگ "گلبرگ سرخ لاله ها در کوجه های ما بوی شهادت می دهد" را اجرا کرد.
منتهی ارکستر ایشان را به علت دیده نشدن توسط رزمنده ها (به خاطر حساسیتهای آن موقع) پشت پرده ای مشکی قرار دادیم که این مسئله به علت بروز ناهمانگی میان خواننده و ارکستر به علت بکجا نبودن، برخی مواقع موجب بروز اتفاقات جالب و بامزه ای هم می شد. گویا هنرمندان سینما و صدا و سیما در دوران جنگ خیلی پررنگ بود؟ کارگردان هایی چون احمدرضا درویش، جواد شمقدری، فرج الله سلحشور، جمال شورجه، مرحوم رسول ملا قلی پور و ابراهیم حاتمی کیا که آن زمان عضو نیروی هوایی سپاه هم بودند با دوربین های سوپر هشت آن موقع از صحنه های جنگ فیلم برداری می کردند. البته آن زمان هم شهید آوینی در جبهه ها با آن دوربین کار می کرد که با برنامه "حقیقت" شروع به کار کرد و سپس روایت فتح بوجود آمد، این تاریخ همزمان بود با دوران بی صدر که یک افتراقی بین ارتش و سپاه ایجاد می کرد و موجب تضعیف روحیه رزمندگان می شد که برنامه حقیقت شهید آوینی می آمد و اصل موضوع را کنکاش می کرد. همچنین گروه های متعددی از صدا و سیما در جبهه ها بودند که از جمله آنها می توان به نظام اسلامی و نوباوه اشاره کرد که در آن زمان آماتور بودند. همین نظام اسلامی هم پای خود را در جبهه ها از دست
داد و نوباوه هم شیمیایی شد. یا اسوه خبرنگاران شهید که بهروز رهبر بود که وی آبادان تحت محاصره را با یک "لوگا ترادلو" در سنگرها میچرخید و عراق دنبال او افتاده بود و همه سنگرها رو می زد و نمی توانست او را پیدا کند. مثل اینکه آن زمان شما رادیو هم راهاندازی کردید؟ بله در زمان جنگ ما یک رادیو جبهه داشتیم و در کنار آن یک رادیو بیت المقدس هم که کل خاورمیانه را پوشش می داد راه اندازی شد و فعالیت های منحصر به فردی در آن انجام می شد به عنوان مثال استادی داشتیم که با عربی گفتن خود و پیام دادن عراق را می لرزاند. وی اقدامات و جنایت های عراق را در پیام های خود افشا می کرد. یا یک عرب زبانی در خود آبادان بود که یک لحن شیرین بسیار جذابی داشت که از آنها ما استفاده می کردیم. *** گفتگو از محمدصادق علیزاده، عباس اسماعیل گل، روزبه قمصری