اخبار آرشیوی
نشست «نسیم» با عوامل نمایش "تعبیر یک رویا"//تقیانیپور: بدبختی تئاتر ما نبود شایستهسالاری است؛ از ترس اینکه برخی اسمها سر و صدا نکنند، هرچه سالن هست به آنان میدهند/ نادری: ابایی ندارم که بگویم مشکلات ما چیست/ خیلی جاها میبینیم که نمایش فقط جنگولک بازی است/ همتی: همین مخاطب فعلی را هم نگه داریم باید کلاهمان را بالا بیاندازیم
اواخر هفته! تفریح از سینما، کنسرت و شاید هم تئاتر گرفته؛ آره واقعا دیدن نمایش... چه سوژهای؟ مگر کسی هم تئاتر میبیند؟ بله! اما چه کسانی و بهتر بگویم با چه تیپ و قیافهای! درد است البته اینقدر تئاتر را خاصکردهاند که هرکسی جرأت رفتن به سمتش را ندارد. از چه جهت؟ کاری ندارد یک ساعت وقت گذاشتن و گشتی زدن همین وسط شهر و رسیدن به تئاترشهر و پرسه زدن اطراف همین ساختمان. بویژه اینکه وسط پارک دانشجو و با تمام حواشیاش هم جا خوش کرده. قیافههایی که نه عجیب هستند و نه غریب اما بپذیریم که چندان هم عرف جامعه نیست. من با این فضا آشنا باشم اما دوست و رفیق من که نیست تا اینها را میبیند از تئاتر جز تداعی هنری روشنفکرزده(به شکل قلابی!) چیزی دیگری به ذهنش نمیآید. حق بدهیم و بگذریم...! فکر کنید منِ نا آشنا به این فضا میخواهم دیدن تئاتر را هم تجربه کنم آن هم با معیارهای ذهنیام. فکر نکنید چون هست گرچه ریخت و قیافهاش داد نمیزند. وقتی هم برخی نمایشهایی با این فضای دوستداشتنی را میبینی دوست داری باز هم درباره آن حرف بزنی، بپرسی تا بیشتر از تبلیغ دست به دست، بیشتر دیده شود. نمونه؛ نمایش "تعبیر یک رویا" که این روزها در سالن
قشقایی تئاترشهر به صحنه رفته و هرشب میزبان مخاطبانی است که به قول کارگردانش، همین افراد عام هستند نه خواصی که عجیباند و غریب. پای گفتگوی خبرنگاران «نسیم»، با خیرالله تقیانیپور، کارگردان و آناهیتا همتی و اتابک نادری از بازیگران این نمایش بنشینید. نسیم: آقای تقیانی پور! از مقدمه شروع کنیم که مثل همیشه شاید سوال تکراری باشد. از دغدغه شما بپرسم و چرایی رفتن به سمت نمایشی که برچسب ایرانی دارد البته با رگههای نمایش سنتی. خیرالله تقیانی پور: این مسئله به دوران طفولیت من برمیگردد، وقتی که پدرم تعزیه خوان بود. البته آنها به زبان آذری اجرا میشد. وقتی به رشته تئاتر آمدم و از بدو تاسیس گروه تئاتر "نقاب"، دغدغه من و کسانی که به عنوان همگروه در خدمتشان بودم نمایش ایرانی بود. یعنی تجاربی که داشتیم از تعزیه گرفته تا تخته حوضی و بعضا نمایش های زورخانه ای... و فکر کردیم تا هر آیین و سنتی که میشود به تئاتر تبدیل شود را در کارهایمان لحاظ کنیم. نسیم: یکی از نشانههای همین دغدغه، ترکیب موسیقی پهلوانی و تعزیه و استفاده از آن در نمایش "تعبیر یک رویا" هست. چه چیزی باعث عملی شدن این ایده شد؟ خیرالله تقیانی پور: معمولا دغدغه من
هست که آیین ها و حتی ورزش های ایرانی را استفاده کنیم و چون دیدیم که در این اثر ما منش و مرام زورخانه ای را داریم و حتی شخصیتهای اصلی داستان کشتیهایی را با هم دارند، چه بهتر دانستیم که این نوع آوا را هم اضافه کنیم به داستان. البته متن من زیادهگویی زیاد داشت که آن را کم کردم و به چیزی که این روزها به روی صحنه رفته، رسید. نسیم: به هرحال استفاده از موسیقی به سلیقه شما برمیگردد. موسیقی کار هم ایرانی است اما خاصه برای تعذیه. به نظرم داستان را لو میدهد و از همان اول می گوید که من مخاطب قرار است کاری با این تم را ببینم. بهتر نبود از غلظت موسیقی کمی کاسته می شد؟ خیرالله تقیانی پور: چون موسیقی تعزیه موسیقی کاربردی و در خدمت کار است، وقتی که ما میخواهیم تعویض صحنه داشته باشیم از این موسیقی استفاده میکنیم. برای برخی تماشاچی مثل شما، که تعزیهبین هست این یک امر عادی است. وقتی صحنه عوض می شود و مثلا از خیمه های امام میرسیم به دربار یزید این موسیقی است که تعویض صحنه ها را به ما معرفی می کند. من هم سعی کردم از موسیقی تعزیه به صورت کاربردی استفاده کنم کما اینکه موسیقی پهلوانی هم به نحوی در این امر به ما کمک کند. نسیم:
برگردیم به داستان و متن نمایشنامه؛ جایی اشاره کردید که نسبت به نمایشنامه اولیه تغییراتی صورت دادید، این تغییرات به چه صورت بود؟ خیرالله تقیانیپور: متن اصلی خیلی زیاده گویی داشت و من آنها را کم کردم. معمولا موقع نوشتن بیشتر مینویسم که موقع کارگردانی دستم بازتر باشد که آن را کم کنم. کم نمینویسم که جایی ببینم خلا دارم و باید دوباره قسمتی را بنویسم، این کار وقت من را می گیرد. سعی دارم برای اینکه وقت کمتری از من گرفته شود، بیشتر بنویسم که در کارگردانی لحاظ کنم. دوستانی که چند تجربه در خدمتشان بودم می دانند که بیشتر در حین تمرین من متن هایم را کم میکنم. نسیم: برهمین اساس هم باید نمایش "تعبیر یک رویا" نسبت به نسخه جشنواره فجر تغییراتی کرده باشد. خیرالله تقیانیپور: در متن نه اما در دکور بله. چون در جشنواره مجال این را نداشتیم که در یک شبانه روز دکور را روی صحنه پیاده کنیم، از دکور گذشتیم و فقط با خط سکو را به صورت کادر کشیدیم روی زمین. نسیم: خب برسیم به آقای نادری! شما جایی اشاره کرده بودید که گویا با توجه به سمت مدیریت در تئاترشهر، قرار است فعلا تئاتر کار نکنید. گرچه به جذابیتهای "تعبیر یک رویا" هم اشاره
داشتهایم. اتابک نادری: من گفته بودم تا زمانی که خدمتگذار دوستان هستم در تئاترشهر، ترجیح می دهم در مجموعه خودم تئاتر کار نکنم. اما این به این معنی نیست که من میخواهم از بازیگری کناره بگیرم، چرا که شغل اصلی من بازیگری است و بعد کارهای اجرایی را انجام می دهم. روز معارفه یعنی 18 تیرماه همین حرف را زدم. اما در آن زمان هم اشاره کردم که تا اینجا برای دو نمایش تعهد دارم از سال گذشته که یکی از آنها "مرز" به کارگردانی سیروسی همتی بود و دیگری همین "تعبیر یک رویا". نسیم: جدای از این مسأله، آیا علت همکاری شما با "تعبیر یک رویا" خود کارگردان و یا متن هم بوده؟ چقدر به خود خیرالله تقیانی پور اعتماد داشتید؟ اتابک نادری: یکی از دلایلی که این کار را دوست داشتم، به غیر از دوستان خوبی از جمله خانم آناهیتا همتی و دیگر دوستان و کست خوب، این مسئله بود که من آقای تقیانی پور را از سال های گذشته میشناسم، دیده و رصد کرده بودم. میدانم که خود خیرالله دنبال یک شیوه است و میخواهد تجربه ای در شیوه های ایرانی داشته باشد و آنها را ترکیب کند. در ذهن من مانده است که تقیانی پور در نمایش "روزی گذری محلی" تعزیه و سیاه بازی را در یک نمایش نشان
داد. چیزی که خیلیها حرفش را زدند و به تجربه نرسید و ندیدیم. اما آن اثر کار موفقی بود. با این پیش زمینه که از تقیانی پور و گروه تئاتر داشتم، وقتی پیشنهاد این کار به من داده شد دیدم که در قالب تعزیه و نمایش ایرانی ما یک تئاتر میخواهیم اجرا کنیم. نسیم: یعنی در ادامه همان کارهای قبل او بود! اتابک نادری: بله؛ در ادامه همان قدم هایی بود که خود تقیانی پور برداشته بود و من هم دوست داشتم در این تجربه سهیم باشم. نسیم: خانم همتی هم از قبل تجربه کار با آقای تقیانیپور را داشته. از خودشان سوال کنم بعد از تجربههایی جدید چند ساله در عرصه نمایش، چرا این کار و چرا این گروه؟ آناهیتا همتی: در سال های اخیر من کارهای تئاتر مختلفی انجام دادم. کار سیاوش طهمورث که در سالن اصلی تئاتر شهر اجرا شد، کار منیژه مهامدی که در سالن ایرانشهر اجرا شد و کار خود خیرالله تقیانی پور که در سنگلج اجرا شد. وقتی بازیگری در سال دو اثر تئاتر را کار میکند یعنی خیلی کار کرده است، چون هر کار هشت ماه وقت آدم را میگیرد. احساس میکنم پس از مدتی که کار تصویری زیاد کردم، این چند سال با نزدیک شدن به تئاتر به قولی رفرش شدم. هر تئاتر به اندازه یک دانشگاه به آدم
آموزش می دهد و این را مدیون آن گروهی می شود که در آن قرار میگیرد. گروه خیرالله تقیانی پور را هم اعضایی تشکیل می دهند که هرکدامشان برای یک تئاتر کافی هستند انقدر که با استعداد و خلاقیت بالا هستند. خیرالله تقیانی پور همه را جمع و بازیهایشان را روتوش میکند و یک کار خوب ارائه می دهد. کار کردن با این کارگردان به شدت برای من لذت بخش است. من میبینم که هر شب اعضای این گروه عاشقانه نقش خود را بازی می کنند و فکر میکنم رمز موفقیت ما هم همین مسئله است. نسیم: عشق و اینها بجای خود اما تئاتر که بدون تبلیغ، فقط مخاطب همیشگی خود را جذب میکند. آناهیتا همتی: اتفاقا میبینید که ما نه بیلبورد داریم، نه در روی پل های عابر پیاده اتوبان ها تبلیغ داریم و نه غیره. ما و کل تبلیغاتمان تراکت های کوچکی است که خودمان دوستان و آشنایان دادیم. به نظرم این کار انقدر خوب بوده که بابت تراکت ها تماشاچی جمع نکرده، آدم هایی آمده اند دیده اند رفتند گفتند که دوستانشان هم به تماشای این نمایش بیایند. کار ما عملا تهیه کننده ندارد، بیشتر همه ما دوستانه دور هم جمع میشویم و کار میکنیم. نسیم: بدون هیچ بهره مالی؟ آناهیتا همتی: بله. تهیه کننده یعنی که
هم در زمان تمرین شرایط را مهیا کند برای بازیگردان و هم رفت و آمد را مهیا کند که همه این ها هزینه دارد. در کارهایی که ما انجام می دهیم فقط رفاقت است که وسط میآید. هیچ بهره برداری مالی ای وجود ندارد، بلکه هر کدام ما از جیب هم هزینه میکنیم برای اینکه تئاترمان را هم سرپا نگه داریم. اگر اتابک نادری بازی نکند کار لنگ میشود، اگر من نباشد قسمت دیگری و اگر همه ما نباشیم تئاتر تنها میماند با یک سری ایده هایی که از تئاتر ایرانی اصیل دور است. ما اگر بتوانیم فقط مخاطبی که برای تئاتر هست را نگه داریم و با احترام حفظ کنیم تا نمایش ببینند هم قدم بزرگی برداشته ایم. اتابک نادری: البته ما در همین تئاتر دیدیم که تماشاگری که برای اولین بار بود به تئاتر میآمد. نمیدانست تئاتر چه محیطی هست و نباید بنشیند با تلفن صحبت کند، تردد کند و چیپس بخورد. اما بخشی از تئاتر و وظایف ما در تئاتر، آموزش است. به همین علت من امشب در پایان نمایش گفتم لحظانی را ما از دست دادیم. اینکه به خاطر تردد شما ما لحظاتی را از دست دادیم و این لحظات به شمای تماشاگر منتقل نشد، با هم بر ما ببخشید. اگر واقعا این تماشاگر مورد نظر گوش کند. نسیم: خب باید تماشاگر
را توسعه داد وگرنه اوضاع مثل همین الان میشود؛ یعنی اینکه مخاطب تئاتر ما فقط از این سالن به آن سالن میرود. کو مخاطب تازه! اتابک نادری: بحث من این است که همانطور که خانم همتی هم گفتند ما باید دامنه تماشاگر را همینی که هست حفظ کنیم و در ادامه توسعه دهیم. اما برای توسعه باید ابزارش را در دست داشته باشیم. این مسئله برمیگردد به اینکه من در جایگاه بازیگر دارم این حرف را میزنم و در جایگاه مدیریتی اگر با من صحبت کنید حرف های دیگری برای زدن دارم و دلایل خودم را میآورم. از این نظر که؛ من هیچ ابایی ندارم که بگویم مشکلات ما چیست. نسیم: خب بگوئید . . . اتابک نادری: اولین باری که من مدیر تئاتر سنگلج بودم و مصاحبه کردم تیتر صحبت ام این بود "مین خنثی نشده در تئاتر سنگلج!" همین باعث شد بازرسی به من ایراد بگیرد که چرا همچین چیزی را گفتم. بخاطر این بود که سیستم ممکن بود آتش بگیرد و هیچ امکاناتی نبود و همین مسئله باعث شد که ما شروع کردیم به تعمیر. تنها صندلی استانداردی که داریم در کارگاه نمایش است. نسیم: بله منم موافقم. این هم گویا از طریق بخش خصوصی گرفته شده نه دولتیها! اتابک نادری: بله جدیدا من هدیه از بخش خصوصی گرفتم. این
حداقل احترام ما به تماشاگر است که در صندلی ای مناسب بنشیند، اما امکانات نیست. ولی همین که تئاتر چراغش روشن است و این تماشاگر با این شرایط می آید مورد احترام ما است و ما تک تک تعظیم میکنیم در مقابل این احترامی که تماشاگر برای تئاتر قائل است. استاد سمندریان (خدا بیامرزدش) میگفت تو اصل قضیه را درست کار کن، بعد جنگولک بازی در بیار. ما خیلی جاها داریم میبینیم نمایش جنگولک بازی است. در همین تئاتر شهر ما داریم میبینیم اسم و رسم و بیلبورد و این ها هست. اما خروجی مهم است که تماشاگر وقتی از سالن خارج میشود با خودش بگوید که لذت بردم! با بحث ارسطویی کار ندارم که واقعا لذت از فهمیدن است یا از تماشا به مفهوم کلی، اما این مهم است که بعد برود به چند نفر دیگر هم بگوید که بیایید این نمایش را ببینید. اما اگر برود بگوید نه، اعصابم خرد شد، چه فایده ای دارد. حالا مدام هنرمند بگوید من میخواهم ایده جدید عملی کنم. ایده جدید نیازمند زیرساخت هایی هست که ما نداریم. آناهیتا همتی: ما اینجا تماشاچی ای داریم که امشب شب نوزندهم بود که به تماشای نمایش "تعبیر یک رویا" می نشست. این در حالی است که این تماشاچی بلیط میخرد. فکر نکنید ما برای
او بلیط میگذاریم و با کسی با ما رفیق است. نسیم: برگشتیم به خود "تعبیر یک رویا". شما بگویید که چه چیزی باعث این علاقه شده؟ آناهیتا همتی: برای این که دوست دارد، تعزیه را ندیده است. خود من تعزیه را ندیده ام، انقدر ندیدم تا امدم در تئاترش بازی کردم. تازه این هم که کامل تعزیه نیست. اما برای همین هست که میگویم از هر تئاتر میشود کلی نکته یاد گرفت. نسیم: البته همه که مثل شما نیستند. مثل خود من که سالی چندین بار حداقل در دهه محرم، تعذیه می بینم و با آن آشنا هستم. اتفاقا گیر دارم به همین نمایش حتی از جنبه موسیقی... آناهیتا همتی: اما چند نفر مثل شما اینقدر با تعذیه آشنایی دارند؟ همین موسیقی تعزیه ای کار برایم آنقدر نا آشنا بود که در تمرینهای اولیه وقتی نواخته میشد قلبم درد میگرفت و میگفتم یواش اعصابم خورد شد. اما حالا همین موسیقی برایم یک صدای لذتبخش شده است. وقتی من که این همه سال نمایشنامه نویسی خوانده و در این عرصه فعالیت کردهام تازه این نوع اثر را تجربه میکنم، وقتی آدم دیگه ای میخواهد ببیند حتما برایش لذتبخش است. نسیم: مثل من هم البته کم نیستند. آناهیتا همتی: ولی اغلب تماشاچی های ما کسانی هستند که اصلا
تعزیه ندیده اند، همین مسئله باعث علاقه مندی آنها به "تعبیر یک رویا" میشود. اتابک نادری: خود من وقتی دانشجو بودم نمایش "مرگ تصادفی یک آنارشیت" به کارگردانی فردوس کاویانی را چهار بار دیدم. این لذت را تفسیر نکنیم. این مثل همین مسئله است که آهنگ خواننده ای را دوست دارید و 20 بار گوش میکنید، حفظ شدید، اما با خواننده همخوانی میکنید و لذت میبرید. نمایش خوب هم همین خاصیت را دارد. آناهیتا همتی: وقتی تو مثلا کلاس زبان میروی و کمی سوادت بیشتر میشود، اشتیاق ات هم بالاتر میرود برای اینکه باز هم بیشتر یاد بگیری. من مطمئنم آقایی که 20 بار برای نمایش ما آمده، شبهای اول حتی معنی بعضی کلمات را نمیدانسته اما این انگیزه برایش ایجاد شده که بعد رفته و تحقیق کرده است. چقدر خوب است که تئاتری به حتی بچه 12 ساله چیزهایی یاد بدهد. نسیم: البته خب برای این بچه درک "تعبیر یک رویا" و مفهومی که ما از آن دم میزنیم، کمی سخت است. آناهیتا همتی: مسلما یک نمایشنامه برای بچهای با این سن سخت است. اما بچه اگر از پدر و مادرش بپرسد معنی این چی شد و معنی آن چی شد یاد میگیرد. چه اشکالی دارد؟ 5تا کلمه هم که یاد بگیرد یعنی ما کار خودمان را کرده
ایم. اتابک نادری: این کار به ما پیشداوری می دهد که ما میخواهیم تعزیه ببینیم. اما در فرم تعزیه داریم تئاتر میبینیم. این یک تجربه جدید است که طی آن به یک ژانر داریم میرسیم. چیزی که در دانشگاه اساتید ما میگفتند از تعزیه نباید به عنوان یک چیز عتیقه استفاده کرد. راست هم هست! هرسال در جشنوارهها ما خاک لباسهای کهنه را پاک میکنیم که بیاییم تعزیه ببینیم. خب که چی؟ الان در سال 1392 ما چه استفادهای از تعزیه میبینیم؟ من نمیگویم نمایش ما یک کار ایده آل و بالاست اما حتی یک قدم هم برای استفاده از آن المانهاست. این تعزیه نیست، تئاتر است ولی در شکل تعزیه، این زیباست. نسیم: شاید کارگردان نظر دیگری دارد. شما بگوئید هدف شما با این اثر، خود تعزیه و تاریخ بوده؟ خیرالله تقیانی پور: خوشبختانه یا متاسفانه، تعزیه پس از سالها به ثبت جهانی رسیده است. این مجلس شبیه خوانی چطور برگزار میشود؟ آیا ما توانستیم تکنیک هایش را به دنیا معرفی کنیم؟ صرف اینکه یک رنگ سبز و قرمز داریم و قصه خیر و شر است توانستیم تکنیکهای آن را معرفی کنیم که روی سکویی اجرا میشود. خارج از سکو این اتفاق ها میافتد، این فاصله گذاری ها وجود دارد، کاربرد
موسیقی در تعزیه چیست؟ نسیم: میتوانید دقیقا اشاره کنید که دقیقا چه تکنیک هایی را در نمایش خودتان سعی کردید به کار ببرید؟ با این نگاه به هنر نمایشی ایرانی. خیرالله تقیانی پور: مثال بزنم. در این نمایش یک تشت، نماد خانه عزیزخان میشود همانطور که در تعزیه یک کاسه آب نماد آب فرات. وقتی روی سکو اتفاق میافتد تماشاچی روی سکو را میبیند، بدون توجه به این که بیرون سکو، کسی با موبایل حرف میزند و یا کاری دیگری انجام می دهد. به صورتی که وقتی صحنهای را میگیریم بازیگرها دقیقا کنار سکو ایستادهاند ولی مخاطب آن را جزو صحنه حساب نمیکند و وقتی که قدم به روی سکو میگذارند جزو بازی آنها محسوب میشود، درست مانند تعزیه. نسیم: چقدر دست بازیگرها را در اجرای کار باز گذاشتید. آناهیتا همتی: اجازه بدهید من پاسخ بدهم. نسیم: حتما آناهیتا همتی: آقای تقیانیپور انقدر بچههای تیم خودش را میشناسد که با توجه به قابلیتهای آنها، نقش را پیشنهاد میدهد. به من هم نمایشنامه را دادند و گفتند تمایل داری کدام نقش را بازی کنی؟ من هم گفتم عفت را و بعد خودشان گفتند که همین نقش را برایت در نظر گرفته بودم. پس ناخوداگاه یک همسویی فکری بین ما وجود داشت.
در مجموع اگر کاری خارج از استاندارد و عقل نکنیم، خیرالله تقیانیپور ایرادی نمیگیرد. در تمرینها ما ایدههایمان را بیان میکنیم اگر به نظرش خوب آمد که میگوید اجرا کنید اگر نه که میگوید خیلی احمقانه است و بیخود گفتی. (با همین صداقت که من گفتم) گاهی نه کارگردان و نه من، یکی دیگر از اعضای گروه ایده میدهد که مثلا آناهیتا این کار را انجام دهد چطور است؟ و تقیانی پور میپذیرد. نسیم: چه خوب! به قولی داشتن شعور کار تیمی. آناهیتا همتی: واقعا تک تک بچه هایی که در این گروه هستند شعور کار تیمی را دارند. خیرالله تقیانی پور: من معتقدم در حین اجرا باید ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کار باشند تا بازیگر روی سن احساس راحتی بکند. نسیم: راستی من شخصا هم بازی شما خانم همتی را دوست دارم و هم نقشی که برایتان در نظر گرفتهاند. چه چیز نقش عفت شما را جذب کرد؟ آناهیتا همتی: نمیدانم! شاید چون دیوونهتر بود، بیشتر با آن حال کرده بودم! [میخندد] نسیم: جفت شخصیتها که شیطنت خودشان را دارند. خیرالله تقیانی پور: "حشمت" نسبت به "عفت" جسورتر است. "عفت" حجب و حیاءش نسبت به "حشمت" بیشتر است. نسیم: در شخصیت پردازی هردو هم موفق بودید. آناهیتا
همتی: تمام تلاش و فشاری که من بخودم میآورم این است که بازیم طبیعی باشد. دیالوگها را طبیعی بگویم، راه رفتن ها و همه چیزم طبیعی به نظر برسد. نسیم: در کار از بداهه هم استفاده میکردید؟ آناهیتا همتی: اگر بداهه ای هم بوده در تمرین گفته شده، به تایید کارگردان رسیده و آن را در صحنه اجرا کردیم. خیرالله تقیانی پور: در تمرین میگویم باید هر ایدهای هست تمام شود. در اجرا من نمیگذارم کاری هماهنگ نشده، انجام شود. نسیم: فکر کنم پول خوبی هم به بازیگران میدهید؟ شاید برخی هم مثل خانم همتی خوب پول بگیرند! خیرالله تقیانی پور: من خودم به شخصه هنوز قرارداد امضا نکردم. مبلغ خیلی پایینی را شورای حمایت اعلام کرده برای گروه که با رییس مرکز در تعامل هستم تا اگر میشود آن را بالا ببرم. نسیم: چقدر حمایت کردهاند؟ خیرالله تقیانیپور: بگذریم. انشاءالله که بیشتر هم میشود. تمام هم و غم خود را گذاشتیم تا اگر آن چیزی که حداقلهای ما هست را به دست نیاوردیم، لااقل از گیشه آن را جبران کنیم. نسیم: همان 80 برای شما و 20 برای تئاترشهر. تغییری که نکرده؟ خیرالله تقیانیپور: نه همان است. تجربه خوبی در این زمینه داشتیم که در نمایش "مرثیه وارثان"
به ما مبلغی گفتند و رفتیم در اجرا گفتند که این مبلغ نیست، درحالی که خودشان اعلام کرده بودند. اما خوشبختانه در گیشه موفق بودیم. نسیم: برسیم به نقطه کلیدی هر نمایشی؛ سرگرمی! رجوع به نمایش ایرانی ازجمله تعزیه. جنبه سرگرمی کار چقدر مد نظرتان بود؟ خیرالله تقیانی پور: من معتقدم در وهله اول تماشاچی باید سرگرم شود و بعد از آن ما بتوانیم حرف بزنیم و زیبایی نشان دهیم. نسیم: به نظر شما تماشاچی چه از نوع حرفهای و چه کسی که اولین بار است به تئاتر آمده، چه چیزی را از نمایش شما دریافت کرد؟ خیرالله تقیانی پور: اولین هدفم همین سرگرمی است که اشاره کردم. نباید در وهله اول به تئاتر به عنوان تریبون نگاه کرد. آناهیتا همتی: خیلی چیزهای از جمله برادری و کینه در این متن گفته میشود. خیلی چیزها میشود برداشت کرد، اما بستگی به مخاطب دارد که دریافت پذیرش روشن باشد. گاهی حتی بعضی تماشاچیها نمیخندند به صحنههای خندهدار، اما خنده را در دلشان نگه میدارند تا جمله بعدی را از دست ندهند. نسیم: نکتهای که به نظرم در خیلی از تئاترهای دیده نمیشود. شاید نوعی خودنمایی باشد. از این بابت که روی صحنه میرود اما حتی تماشاگر حرفهای هم وقتی از سالن
خارج میشود نمی داند این نمایش قرار بود چه بگوید؟ خیرالله قدیانی پور: بدبختیای که گریبانگیر تئاتر ما شده این مسئله هست که شایسته سالاری نیست. مسئولین اصلا به کار توجه نمیکنند. آن شخص چون پیشکسوت است پس هیچکس به اثرش نگاه نمیکند، فقط تایید میکنند. اما داریم جوانهایی که در جشنوارهها امتحانشان را پس دادهاند اما کماکان باید بیایند سر خم کنند تا سالن بگیرند. نسیم: در مورد "تعبیر یک رویا" چنین حواشی اتفاق افتاد ؟ خیرالله تقیانی پور: بله؛ همین نمایش در جدول اجراهای سال 92 تئاتر شهر نبود. این درحالی است که ما در جشنواره سال گذشته در سه بخش، پنج کاندید داشتیم. مسعود حجازی مهر و رضا پاپی بازیگری مرد، آناهیتا همتی بازیگری زن و من نویسندگی و کارگردانی. جزو تاییدیه شورای حمایت آن زمان هم بودیم که اجرایمان به روی صحنه برود. اما به من گفتند که سالن نداریم، آن آقا کار آورده، تو توقع داری ما به تو سالن بدهیم؟ از آنجایی که ما فعلا جوانیم و این زور را داریم که دوندگی کنیم و این ور ان ور برویم، پشت در بایستیم که آقای مدیر نمایش ما بد نیست و این سوابق و این فیلمش، تو را به خدا به ما هم اجرا بدهید... توانستیم اجرا بگیریم.
نسیم: چه سماجتی! خیرالله تقیانی پور: واقعا و اتفاقا همین راحل است. وقتی در تئاتر این مملکت هستی و میخواهی سالن برای نمایش تئاتر خودت بگیری، راه حل اش فقط و فقط سماجت است. این را تنها من نمیگویم. ببنید حتی رک ور است به من گفتند افرادی مثل آقایان یاراحمدی و یعقوبی که شورای انتخاب اینجا بودند؛ گفتنئد که ملاک سماجت است. آناهیتا همتی: موضوعی دیگری هم هست؛ انقدر گروهها و نمایشها زیاد است و تعداد سالن ها کم که دیگر آنها هم مانده اند به چه کسانی سالن بدهند. خیرالله تقیانی پور: برههای بود که ما نسل معرفی میکردیم در تئاتر. نسلی که محمد چرمشیر، کیومرث مرادی، حسین کیانی، محمد یعقوبی و همینطور نسل به نسل بازیگران و کارگردان های خوب و خلاق معرفی میکردیم. الان چند سال است از این نسل خبری نیست. تک و توک اگر بتوانند جوانهایی که خودشان را معرفی کنند. باید ریشه یابی کنیم ببینیم مشکل کجاست. معلوم است وقتی منی که اسم دارم میگویم هرسال باید یک کار به روی صحنه ببرم و مسئولین میگویند بفرمایید ببرید از ترس اینکه فردا خدای نکرده اعتراضتان تیتر نشود و علیه ما نشود، وضعیت همین میشود. نسیم: من هم قبول دارم. چیزی است که همه
تئاتریها بویژه جوانها بارها و بارها اعلام کرده و گلایه میکنند. خیرالله تقیانی پور: همین است؛ امروزه نوبت اجرا را به زنبیلی ها میدهند، دیگر نمیگویند که در پارسال فجر گذشته چه کسانی خوب بودند؟ دوره ای قانون نانوشتهای باب شده بود که هرکسی در فجر کار کرده میتواند در جدول سال آینده باشد. اما الان میگویند چه کسانی زنبیل گذاشته اند؟ به آنها اجرا میدهیم. نگاه نمیکنند که اصلا کارت چی است؟ نمایش "مخمصه" من در جشنواره بین المللی رضوی حایز رتبه شد. اما سه سال بعد من توانستم برای آن اجرا بگیرم. درحالی که در همان اختتامیه نادر برهانی مرند که داور جشنواره بود اعلام کرد که داوران این نمایش را معرفی میکنند به مرکز که اجرای عمومی برود. آقای پارسایی دستش را برد بالا، همه سوت زدند و کف زدند. یک سال گذشت، آقای پارسایی رفت و متن من بیصاحب شد. در دوران آقای پارسایی هم به ما اجرا ندادند. آنقدر رفتم و آمدم تا با همان سماجت گفته شده، توانستم برای نمایش "مخمصه" اجرا بگیرم. نسیم: اگر نکته ای باقی مانده بفرمایید. آناهیتا همتی: برای من این کار خیلی لذتبخش است و از این که با خیرالله تقیانی پور و بچه های گروهش کار میکنم خیلی
راضی هستم. همه را از ته قلبم دوست دارم و وقتی پیششان هستم با تمام انرژی هستم. یعنی واقعا عین خانواده من هستند. کمی قلبمان را باز کنیم. اجازه دهیم همه نوع سلیقهای هم تئاتر و تماشاچی اش باشد. هرچند دو تمرین تئاتری انجام دادم که یکی با ناصر کامکاری بود، سه ماه تمرین کردم برای یک اثر تک نفره، اما آقایی آمد و اجازه نداد. یک اثر دیگر را هم با احمد سلیمانی کار کردم که کلیک کوچکی خورد و آماده شد برای جشنواره اما اجازه اجرا ندادند. نسیم: برای جشنواره برنامهای دارید؟ آناهیتا نعمتی: تا الان که نه. خیرالله قدیانی پور: چشم امیدمان این است که نمایش "طروب طرب" به عنوان نمایش برگزیده آیین سنتی به فجر بیاییم و در خدمت دوستان باشیم. ** تهیه و تنظیم گفتگو: محسن غلامی و شادی ثروت خبرنگاران «نسیم»