اخبار آرشیوی

کدخبر: 716440

مناظره "علوم اجتماعی و متفکران مسلمان: بازسازی یا بدیل‌سازی؟"// فریدالعطاس، استاد دانشگاه سنگاپور: مشکل اصلی من با علوم اجتماعی، غرب‌محوری و اروپامحوری آن است/ پارسانیا: جامعه‌شناسان ایرانی نمی‌توانند مفاهیم و نظریات جامعه‌شناسان غربی را مورد استفاده قرار دهند

به گزارش خبرنگار «نسیم»، مناظره "علوم اجتماعی و متفکران مسلمان: بازسازی یا بدیل سازی؟" با حضور حجت الاسلام حمید پارسانیا عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران و عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و دکتر فریدالعطاس استاد جامعه شناسی دانشگاه بین المللی سنگاپورعصر روز گذشته در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد. فرید العطاس در این نشست گفت: مشکل اصلی که من با علوم اجتماعی دارم به دلیل غرب محوری و اروپا محوری آن است و درنوشته های خودم بر علیه اروپا محوری و غرب محوری تاکید و سعی کرده ام اروپا محوری علوم اجتماعی را نقد و وجوه آن را مشخص کنم. وی افزود: باید علوم اجتماعی را ایجاد کنیم که مفاهیم و سنت های غربی را کنار بزند و اگر بخواهیم به مثال آشپزی برگردیم باید بگوییم آشپز خوب کسی است که نه تنها از مواد اولیه موجود در جامعه خودش استفاده می کند، بلکه از مواد اولیه ای که متعلق به مناطق دیگر است تا زمانی که مفید باشد، استفاده می کند. و مشکل غرب این است که علوم اجتماعی تنها به مواد اولیه و رویکرد خود بها می دهند و توجه می کنند. العطاس با بیان این که فهمی که بنده از علوم اجتماعی جایگزین دارم این است که علوم اجتماعی مسلمانان باید بر اساس سنت خودشان شکل بگیرد اضافه کرد: البته علوم اجتماعی مسلمانان از نظریات اروپایی ها و دیگران هم به عنوان منبع مفهوم و نظریات برخوردار باشد و هیچ عرصه علمی بدون توجه به سنت های خود و سنت های دیگران قابل شکل گیری نیست. در حوزه علوم اجتماعی مفاهیم باید جهانی باشند. این استاد دانشگاه بیان داشت: من مفهوم ریجین را مثال می زنم ، مفهوم ریجین در علوم اجتماعی متفاوت است با آنچه برداشتی که از دین می شود، این مفهومی مطرح می شود ، مفهوم جهانی است ،درواقع مفهوم و دین مسیحیت است. وقتی اروپایی ها شروع به مطالعه دین هندی ها کردند از منظر مسیحی ها توجه کردند، وقتی اعمال مذهبی هندی ها را می دیدند براساس آیین مسیحیت تفسیر می کردند. مسیحیت در اروپا چندین فرقه هستند. وقتی اروپائیها به هند رفتند کثرت ادیان را به عنوان دین واحد می شناختند اما از منظر هندی ها که نگاه کنیم ،آنان دین های متفاوتی دارند و اشتباه اروپائی ها این بود که این را در قالب یک دین واحد می دانستند، در واقع اروپائی ها یک مدل مسیحی را به هند تحمیل کردند و این مدل هم مدل غلطی بود، حتی اسم هندویست را هم اروپایی ها گذاشتند. العطاس در ادامه گفت: در هر زمینه ای از دانش ما یکسری از فعالیت ها و اقدامات را انجام می دهیم ،در علوم اجتماعی ما با چهار وجه روبرو هستیم که به ترتیب عبارتند از: انتخاب موضوع، تعریف مسئله، روش و رویکرد ما به مسئله (منطق) و نهایتا هدف و غایت مسئله می باشد و جوابی که ما به مسائل می دهیم همان جوابی است که نظریه ها و محقق به مسائل می دهند و منبع نظریه ای که برای جواب به مسائل استفاده می کنیم می تواند هر از هر منبعی اخذ شود. وی افزود: برای مثال رابطه ظهور و سقوط حکومت های قبیله ای و شکل گیری خاندان و حکومتی که مغول ها در چین تشکیل دادند را نگاه کنید می بینید نمی شود گفت تنها نظریات چینی ها برای بررسی اشغال چین توسط مغول ها قابل استفاده است باید به متون ابن خلدون رجوع کنیم. استاد علوم احتماعی دانشگاه سنگاپور گفت: در این سطح از نظریه علوم اجتماعی ، شکل جهان بینی و ایدئولوژی موضوعیت خاصی ندارد و هر اندیشمند غربی، چینی و … می تواند از نظریه ی ابن خلدون برای تبیین شکل گیری حکومت مغول در چین استفاده نماید. مشکل ایدئولوژی و جهان بینی در بین چهار سطح ، بین سطح اول یعنی انتخاب موضوع و سطح آخر یعنی هدف و غایات به وجود می آید. در نتیجه جهان بینی و ایدئولوژی نباید وارد انتخاب مسئله و روش مسئله (سطح دوم و سوم) شود. وی بیان داشت: در علوم اجتماعی می بایست بین جهان بینی های یک متفکر و گزاره های نظری او تفکیک قائل شد.من چندان نقش اشعری را در ابن خلدون نمی بینم و برایم روشن نیست، تفکر ابن خلدون بیشتر متاثر از علیت ارسطویی است و به نظرم در رابطه با اندیشه های اشعری در رابطه با علیت بیش از حد اغراق شده است، چرا که بسیاری از اشعریون در زندگی روزمره شان به علیت باور داشتند. فرید العطاس ضمن تذکر این نکته که بحث علیت در حوزه ی متافیزیک قرار دارد و و نه در زندگی روزمره، بیان داشت: نباید این دو را با یکدیگر خلط شود و نباید رویکردهای متافیزیک را برنظریات علوم اجتماعی تحمیل کنیم، به نظر بنده نمی شود از یک نگاه یک به یک و متناظر از متافیزیک و ایدئولوژی به علوم اجتماعی رسید. حجت الاسلام پارسانیا دیگر سخنران این مراسم بود. وی با بیان این که مسئله اروپا مداری در حوزه علمی و معرفت علمی و ضرورت باز سازی آن در حوزه دانش اجتماعی دغدغه دکتر العطاس است، اظهار داشت: محیط اجتماعی اروپایی وآمریکایی دارای مسائلی است و دانشمندان آن باید مفاهیم خود را ناظر بر آن مسائل سازمان دهند. جامعه شناسان ایرانی نمی توانند مفاهیم و نظریات ایشان را مورد استفاده قرار دهند. وی افزود: به نظر بنده می توان تعبیر عمیق تر از هنر را جایگرین کرد و آن عبارت است از نوع جهان بینی که به انسان و جهان وجود دارد. و این جهان بینی در تکوین علم دخیل است و دخالت آن کمتر از دخالتی که حوزه ی کاربردی در تدوین و تکوین علم دارد، نمی باشد و گاهی اوقات باید نقش آن را پر رنگ تر دانست، بنابراین غفلت از این مسئله و بی توجهی به هویت فرهنگی و تاریخی نظریات اروپایی و مطلق کردن این نظریات و استفاده از آنها به عنوان ابزار تحلیل، این آفت را به دنبال دارد که ما را از قرائت نظریات بومی و تاریخی منع می کند و مانع از این می شود که ما تلاشهای اندیشمندان مان همچون بیرونی، ابن خلدون و فارابی را مورد بازبینی قرار دهیم. این استاد دانشگاه بیان داشت:‌جهان بینی در کنار سه عنصر علمی، هنری و کاربردی ،بسیار تاثیرگذار در تحصیل معرفت افراد است. سطح تاثیر گذاری متافیزیک، جهان بینی و ارزش ها نه تنها در در انتخاب موضوع و غایت و هدف موضوع دخالت دارد، بلکه معرفت شناسی پژوهشگر را نیز به صورت خودآگاه یا ناخودآگاه در انتخاب روش و منطق پاسخ و حل مسئله دخیل است وی افزود: غفلت از این مسئله و بی توجهی به هویت فرهنگی و تاریخی نظریات اروپایی و مطلق کردن این نظریات و استفاده از آنها به عنوان ابزار تحلیل، این آفت را به دنبال دارد که ما را از قرائت نظریات بومی و تاریخی منع می کند و مانع از این می شود که ما تلاشهای اندیشمندان مان همچون بیرونی، ابن خلدون و فارابی را مورد بازبینی قرار دهیم. پارسانیا در انتها با اشاره به تفکر اشعری ابن خلدون گفت: برای اینکه ابن خلدون را درست تعریف کنیم به عقبه او نمی توانیم نگاه نکنیم، ابن خلدون عقبه اشعری دارد و متاثر از اندیشه های اشعری بوده و به همین دلیل عقل عملی را قبول ندارد و متافیزیک را چندان به رسمیت نمی شناسد. و لذا در هستی شناسی اش معتقد به توحید افعالی است و معتقد به علیّت نیست. و اشعر هم مقاطع مختلفی دارد او اشعری قرن چهارم نیست اشعری بعداز غزالی است که منطق را پذیرفته است.
ارسال نظر: