اخبار آرشیوی
رضا مهدوی، آهنگساز و کارشناس موسیقی در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: فرهنگ عاشورا هیچ یک از ابعادش مناسبتی نیست/ نغمات محرم باید در تمامی ایام سال در کنار وجوه معنوی، برای بهداشت سلامت گوش جان و گوش دل مردم تسری داشته باشد/ حضور چند ۱۰ میلیونی در کربلا زیباترین ریتم موسیقیایی بدون کلام است
رضا مهدوی، مدیر سابق مرکز موسیقی حوزه هنری درباره موسیقی فرهنگ عاشورایی به «نسیم» گفت: - عنصر فن موسیقایی در تمامی تار و پود دیگر عناصر فیزیک و متافیزیک آنچنان موجودیت دارد که نمیتوان جداگانه به بررسی هریک پرداخت. - باطن ساختار موسیقی از اجزای رمز و رموزهای نهفته در ابعاد وسیعی از پیدایش بشریت در عالم با عنایت به دین حقه محمدی تا پدیدههای مدرن در زندگی امروزه به کلیتی میرسد که نه فقط به بحث شنیداری، بلکه به مباحث علوم نظری و انسانی مترتب است. - بالطبع، انسان از دیرباز تا کنون نیاز خوراک شنیداری خود را از ابعاد گوناگون "سور" تا "سوگ" جستوجوگر بوده است و میبایست با تغذیهای سالم در کنار دیگر علوم و فنون و هنرها برای تثبیت تاریخی دورة خود بهترین بهره را با بیان هنری، که الزاماً نهایت آن در فن موسیقار تجلی مییابد، به خدمت بگیرد تا دیگر امور را راحتتر دست یابد، شاید از این جهت است که اشاعه رسانهای رسم و رسومها در دورههای گوناگون، بالااخص در عصر رسانهای رادیو و تلویزیون، به تثبیت فرهنگ و آیینها صحه میگذارد و منبعی میشود برای حفظ و صیانت و ترویج بین خلق. - پیشنیاز اینگونه حمایتهای رسانهای،
تحقیقات و پژوهشها و مکتوبات و الواح شنیداریای است که افراد و مجموعهها هریک به فراخور بضاعت و امکانات مادی و معنوی مکنونات خود تهیه میکنند و بر جای میگذارند. بی شک، تولیدات مکتوب و آثار شنیداری برگرفته از ساحت مقدس خاندان پیامبر گرامی اسلام(ص) و معصومان(ع)، که سرشار از حماسه و شور و شعور حقیقی است و میبایست به همین طریق ترویج گردد، حاکی از مبانی علوم انسانی و مظلومیت نوع بشر، میتواند در روند ادامه اخلاقیات در جامعه نشانی از هویت و سرزندگی و نشاط باطنی آن جامعه و مردمانش باشد. - ایرانیجماعت، بهویژه شیعیان، این افتخار را دارد که با تمسک به اهل بیت(ع) بهویژه حضرت امام حسین(ع) و واقعه سرزمین نینوا که بینظیرترین واقعه و حرکت حماسه دینی در تاریخ بشریت محسوب میشود و تا به حال چنین ابعاد فرهنگی، سیاسی، و اجتماعی و حتی در مباحث هنری و زیباییشناسی که به گفته حضرت زینب(س) "هر چه دیدم زیبایی بود" وجود نداشته است. بیشک این فرهنگ عظیم که از آن به نام فرهنگ عاشورا یاد میشود، اصل علم و هنر با ذوقورزی و ارادت خالصانه در گردآوری و تحقیق و پژوهش تا کتابت آن و یا در ثبت و ضبط شنیدار آن هر باره به نکات تازه و
سرشار از ایده و خلاقیتها پی میبرند که بیانگر بسیاری از ناشکفتههای این فرهنگ عاشورایی است. - حتی بعد از واقعه فرهنگ عاشورا از 65هجری قمری شاهد عرض ارداتهای گوناگونی بودهایم که با ضرباهنگ وجودی امتها در اربعین حسینی جوش و جلای ناوصف شدنی مییابد. - در این چند سال اخیر جمعیت چند ده میلیونی که بینظیر است رهسپار کربلا میشوند و با آیینها و مناسک قومیتی خود که بخش اعظم آن ریتم و نظم موسیقایی است میبایست اهل هنر هر یک از منظری متفاوت این رزمایش دینی و مذهبی نه فقط در ثبت و ضبط بلکه الگوبرداری برای تولید و توسعه هنر دینی و به ویژه فرهنگ عاشورایی سرلوحه قرار دهند. - فرهنگ عاشورا هیچ یک از ابعادش مناسبتی نیست. فرهنگی است که فقط متعلق به شیعیان نیست. عنصری است تنیده در طول تاریخ بشریت از ازل تا ابد. تمام پیامبران را به نوعی سرزمین نینوا را لمس و به هر شکل خون خود را با تربت آن ممزوج کرده اند.(کل یوم عاشورا کل ارض کربلا)تمامی نغمات ایام محرم الحرام میبایست در تمامی ایام سال برای بهداشت سلامت گوش جان و گوش دل آدمیان تسری داشته باشد. - مفهوم و تجلی تولیدات هنر دینی مذهبی فرهنگ عاشورا الزاماً نیازمند بهرهبرداری
از علوم عملی و نظری است. فراهمآوری مقدمات چنین دستیابیهایی را همواره در حوزه هنری و سوره مهر به طرق گوناگون کتابخانهای و پژوهشهای میدانی شاهد بودهایم، زیرا در تداوم حرکت ذاتی چنین مجموعههایی را در مسیر سرآغازین نقطه عطف هنر مدرن تاریخی با نام تعزیه مییابیم که یکجا فرهنگ ادبیات و فرهنگ نمایش را با رنگ و لعاب غنی فرهنگ موسیقار مذهبی در کلان فرهنگ تعزیهگردانی تا کنون به ما رسیده است و ما نیز باید همین گونه به صداقت عمل کنیم. - در ایام مدیریت بنده در مرکز موسیقی حوزه هنری آثاری چون شعار شیعه به آهنگسازی امید فتح اللهی و خوانندگی رضا رفیعی و حامد رضوانفر، قصه کربلا با صدای قاسم مطهری و آهنگسازی داود ورزیده و امید سیاره، ماه نی به آهنگسازی امیرحسین صدری و خوانندگی امیرحسین مدرس، وداع 1 و 2 به آهنگسازی محمدمیرزمانی و خوانندگی حسام الدین سراج ، خروش بحر با صدای علیرضا افتخاری و آهنگسازی فردین کریمخاوری، فریاد سوخته با صدای مسعود کهریزی و آهنگسازی شهرام مظلومی، سربه نی به آهنگسازی شهرام صالحی و خوانندگی علیرضا فتحی پور و حسین علیشاپور، ذبح نور به آهنگسازی بنده و همایون نصیری و سعید نایب محمدی با صدا و
شعر سید عبدالرضا موسوی ، مرثیه آفتاب با صدای سید رحیم و آرش شهریاری با آهنگسازی سید آرش شهریاری، ذوالجناح به آهنگسازی عماد توحیدی، تنظیم بابک شهرکی و صداهای محلی ، عطش و آتش با صدای حاج صادق آهنگران و آهنگسازی محمد میرزمانی، پیش خوانی در تعزیه 1 تا 4 با پژوهش اردشیر صالحپور، غزال حرم با صدای عین اله و امیر مسعود رضایی و با موسیقی و نغمات عارف قزوینی، هفتادو دو با صدای مهدی المومن و مرتضی آل کثیر و آهنگسازی رسول رسولی،ناله العطش با صدای حاج حبیب نیکنام و حاج صادق نصیری ، ققنوس 1 تا 9 شامل پیشخوانی، نوحه ، گوشه و مرثیه ها در تعزیه با گردآوری نصری اشرفی و سمفونی شهید به آهنگسازی شاهین فرهت در این 9 سال در مرکز موسیقی حوزه هنری تولید شده است. - گاه نواهایی خوانده می شود که به دلیل ناآگاهی از تاریخ اسلام و حماسه عاشورا، یا نداشتن آگاهی از ردیف موسیقی و آوازی ایرانی و گاه همه اینها، نه تنها در شان فرهنگ عاشورا و آن حماسه عظیم نیست بلکه به این فرهنگ آسیب می رساند. - نام این کارها را بدعت می گذارم، بدعت مبتذل که آنچه از این ابداعات بر جا می ماند مغفول شدن فرهنگ عاشوراست. - تا زمانی که از لحاظ غنای فرهنگی به حد
بالایی نرسیدیم نباید ابداعی در نواها و موسیقی عاشورا انجام دهیم بلکه با سازهای دمام و سنج و شعرهای مبتنی بر سنت پیش رویم و در عین حال بیان تازه ای داشته باشیم. - هنرمندانی که می خواهند عرض ارادت به حماسه عاشورا کنند،باید دقت کنند که از نشانه های سنتی و آیینی استفاده کنند. از اشعار درست که سندیت داشته بهره ببرند و ملودی ها و نغمه های برخاسته از تعزیه را به کار گیرند. - به واقع فعال هنری باید ابتدا به فلسفه محرم آگاهی داشته و اینکه چرا امام حسین (ع) در روز عاشورا در زیر تیر و نیزه دشمنان گفتند: "اگر دین ندارید لااقل آزاده باشید". در غیر این صورت ممکن است حتی قطعه ای در گوشه همایون بسازد که خیلی هم حزن انگیز باشد اما موسیقی عاشورایی نیست. - موسیقی آیئنی در کشور ما در واقع همان موسیقی محلی و فولکولور و موسیقی نواحی ما است. ما یک موسیقی قومی داریم که همان موسیقی محلی ما است و یک موسیقی شهری که موسقی دستگاهی ما است. واقعیت موسیقی شهری ما برخاسته از موسیقی آئینی ما است. - موسیقی آئینی ما قدری پیشرفته تر است زیرا دین و مذهب و رفتار و پوشش و گویش و آداب یک منطقه در آن هست. اما در موسیقی شهری اینطور نیست و موسیقی
شهری ظاهرا الک شده است و این مسائل در آن وجود ندارد و به نوعی موسیقی آئینی ما از تنوع خیلی بیشتری برخوردار است. اما این نوع موسیقی به دلیل اینکه روح آئینی خود را دارد از دست میدهد در کلان شهرهای ما به شکل وسیع دیگر شنیده نمیشود و به حاشیه رانده شده و عدهای اندک تنها مخاطبان آن میباشند. قداست روح آئینی این نوع موسیقی از بخشهایی مانند فرهنگ و مذهب و اجتماع و دین و آئین ما نشأت گرفته که متاسفانه در حال از بین رفتن است. - ما قبل از اسلام و قبل از اینکه در ایران به دین مبین اسلام متشرف بشویم هم روضهخوانی داشتهایم اما نه به این صورت مداحی که امروز شاهد آن هستیم. اما بعد از اسلام مفاهیم روضهخوانیها به پیامبر و اهل بیت سوق داده میشود و محتواییتر و عرفانی تر شده و شاکلهی آن اسلامی میشود. اما این مسئله که ما در تاریخچهی موسیقی خود اینگونه روضه خوانی را از چه زمانی داشتهایم سند دقیقی در دست نداریم که این موضوع را ثابت کنیم. اما روضهخوانی در تاریخچه موسیقی ایرانی چون بر آمده از تعزیهخوانی بوده و تعزیهخوانی نیز خود در دستگاههای موسیقی ایرانی بوده پس میتوان گفت که روضه خوانی هم به نوعی در
دستگاههای موسیقی ما جای دارد. مداحی و ستایشگری که توسط مداحان انجام می شد در دوران صفویه رشد چشمگیری داشت به طوری که مداحان در دوران صفویه مانند امروز جایگاه خیلی ویژهای کسب کردند. البته در آن زمان مداحان با موسیقی و دستگاههای موسیقی ایرانی ارتباط بیشتری داشتند اما امروزه به نوعی با این موضوعات بیگانه شدهاند - متاسفانه بعضی از مداحان ما نشان میدهند که گوششان با این ملودیها آشناست و با اینکه ممکن است شعرهای خوبی روی این ملودیها قرار بدهند اما این نوع ملودیها و آهنگها اصلا برای ساحت مقدس امام حسین و فرهنگ عاشورایی مناسب نیست و ما نباید به هر شکلی که شده سعی به جذب مخاطب به خصوص مخاطبان جوان به وسیلهی این نوع ملودی و آهنگها که بعضا بسیار ریتمیک هستند، بکنیم که اصل موضوع را بعضا به حاشیه میبرند.