اخبار آرشیوی

کدخبر: 831250

شهرام مکری کارگردان "ماهی و گربه" در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: در جشنواره فیلم فجر با رویه و سلیقه ثابتی روبرو نیستیم/یک سال به "خانه دوست کجاست" جایزه می‌دهند و یک سال به "استرداد"/ اگر بخواهیم مخاطب قهرکرده را به سینما برگردانیم به تنوع مضمونی- ژانری نیاز مبرم داریم

شهرام مکری کارگردان با هوش و زیرکی است و می داند به چه نحوی از فیلمها و یا ایده های ناب و مناسب اقتباس های هوشمندانه و بجا داشته باسد. علیرغم ساختن فقط چند فیلم کوتاه «محدوده دایره» و «طوفان سنجاقک» توانست اغلب جوایز داخلی از جمله جایزه جشنواره فیلم کوتاه تهران و جشن خانه سینما را به دست بیاورد. اولین فیلم بلند او «اشکان انگشتر متبرک و چند داستان دیگر» هم به شدت مورد توجه منتقدان واقع شد. در «ماهی و گربه» هم چنین اتفاقی برای مکری رخ داد و فیلم در چند جشنواره معتبر خارجی درخشش داشته است. با مکری درباره ساختار فیلمش و حضورش در بخش «نوعی تجربه» جشنواره گفتگو کرده ایم. * ایده اصلی ساخت «ماهی و گربه» چگونه به وجود آمد؟ چند سالی بود که چند ایده مختلف برای ساخت فیلم تازه‌ام در ذهن داشتم. یکی از ایده‌ها نزدیک به حال و هوای فیلم کوتاه «محدوده دایره» بود ضمن اینکه در حال و هوای این ایده ها بودم که با دوستی آشنا شدم و دریافتم که علاقمند است از تجریبات جدید استفاده کند و ریسک‌پذیر است. این شد که به سراغ فضای پلان-سکانس رفتم. البته تفاوت شکل فیلمنامه با سینمای مرسوم موجب شد این فیلم شکل گیرد و صرفا یک داستان در یک پلان روایت نمی شود و چرایی ساختار تک پلان فیلم سندیت و کارکرد دارد. * به چه دلیل از ساختار پلان-سکانس برای روایت «گربه و ماهی» استفاده کردید؟ تجربه موفقی در ساخت فیلم «محدوده دایره» در باره ساخت فیلمهای تک پلانی داشتم و علاقه داشتم چنین قالبی را در ساخت یک فیلم بلند مورد استفاده قرار بدهم. مدلی که علاوه بر روایت داستان به لحاظ فرمی هم بر ایده اش منطبق باشد. * با توجه به اینکه فیملهای کوتاه تان هم فضای پلان-سکانس داشته فکر می کنید تعریف استفاده از پلان-سکانس در فیلم بلند با فیلم کوتاه چه تفاوت هایی دارد؟ مهم ترین نکته که در فیلم «ماهی و گربه» وجود دارد تم داستانیش است و قصه به نوعی روایت می شود که فضاهای خالی را پوشش می دهد و داستانی که در فیلم بلند «ماهی و گربه» وجود دارد، در فیلم های کوتاه پلان سکانسی وجود ندارد و این داستان تعلیق و جذابیت به وجود می آورد. با وجود تایم 120 دقیقه ای فیلم که از خیلی فیلم های بلند سینمایی زمان بیشتری دارد، فکر می کنم تماشاچی تا به انتها فیلم را تماشا می کند و عامل مهم در این رویکرد تماشاگر تعلیق و سوسپانس موجود در فضا و داستان فیلم است. کسانی هم که فیلم را دیده‌اند معتقدند این فرم برای فیلم مناسب است. من بر این نکته تاکید داشتم که قطعیتی وجود نداشته باشد. اگر تماشاچی متوجه استفاده ام از تکنیک کاور شدن در ساخت فیلم های پلان -سکانسی می‌شد کل فیلم زیر سوال می‌رفت و ارزشی که در نظر داشتم به دست نمی‌آمد. * حضور امیر اثباتی و محمود کلاری در دو بخش مدیر هنری و مدیر فیلمبرداری چه تاثیراتی در کار داشت؟ تاثیرات مهمی داشت. ما فیلمنامه را نوشته بودیم و با امیر اثباتی در زمینه انتخاب فضاها کارمان را آغاز کردیم و بعدا محمود کلاری هم از سر فیلمبرداری «گذشته» از فرانسه به ایران بازگشت و فیلمبرداری را در یک روز انجام داد. * در این فیلم کوشیده اید به شدت منطبق بر آموزه های فیلمهای بسیاری که در سبک اسلشر دیده ایم پیش روید. بیشتر از هر فیلم دیگری این فیلم شبیه فیلمهای کوتاه خودم است اما قوانین فیلمهای اسلشر را مدنظر داشتم؛ فیلمهایی که چند جوان به یک منطقه دور افتاده می روند و گرفتار قاتلی می شوند. قصه «ماهی و گربه» روند کلاسیکی ندارد. دو مدل فیلم تک پلانه وجود دارد؛ مدل اول شبیه فیلم «طناب» آلفرد هیچکاک و یا فیلم اسپانیایی «خانه ساکت» است. در این نوع فیلمها در لحظاتی دوربین کاور می شود و در واقع فیلمها در چند پلان متصل به هم کار می شوند و این نقاط اتصال از دید مخاطب پنهان است. مدل دوم مثل فیلم «کشتی نوح» روسی است که در این مدل فیلمها داستان در همان تایم اصلی که قصه شان جریان دارد روایت می شود. فیلم «ماهی و گربه» به لحاظ مدل داستان شکلی از داستان پر تعلیق را در درون خودش دارد و از این منظر از الگوی فیملهای مثل «خانه ساکت» و «طناب» پیروی می کند و به لحاظ فرم هم شبیه مدل دوم این نوع فیلمها است. * میزانسنها و حرکات دوربین را هم به گونه ای متفاوت و البته دلهره آور طراحی کرده اید. یک بار فیلمنامه را با ذهنیت کلی که از فضای فیلم داستم نوشتم و بعد تصمیم گرفتم لوکیشنی را که خیلی شبیه به لوکیشن فیلم نامه باشد پیدا کنم. بعد از پیدا شدن لوکیشن فیلمنامه مجدا براساس لوکیشن بازنویسی شد و به همراه امیراثباتی مدیر هنری فیلم ماکتی از لوکیشن تهیه کردیم و روی این ماکت میزانسن ها را بدون حضور بازیگران تمرین کردیم و بازهم فیلمنامه روتوش شد. موقع شروع تمرینات و فیلمبرداری جای همه بازیگران و نوع حرکات دوربین مشخص بود. * به نظر می رسد لوکیشن شمال و فضای سرسبزی که برای فیلمبرداری استفاده کردید نقشی کلیدی در ساختار روایت داشت. این طور نیست؟ همین طور است. لوکیشنهای شمال نقشی مهم و محوری در فیلم داشت زیرا پایه اصلی قصه در یک کمپ دانشجویی در نزدیکی یک دریاچه رخ می دهد و ازهمان اول می دانستیم که به فضایی نیاز داریم که جنگل و آب در کنار هم باشند و البته چنین فضایی به دلیل ساخت و ساز های زیاد کمتر در شمال وجود دارد. بنابراین به سراغ استفاده از فضایی بین دریاچه و جنگل رفتیم و بالاخره در منطقه ای به نام ساولاکسار این فضا را پیدا کردیم. * چقدر علاقه داشتید مخاطب حین تماشای «ماهی و گربه» غرق در وحشت شود؟ این علاقه در من وجود داشتم و دلم می خواست تماشاگر حین دیدن فیلم حسی از تعلق و ترس را تجربه کند. * فیلم شما در جشنواره امسال فجر در بخشی به نام «نوعی تجربه» نمایش داده شد. راه اندازی این بخش را چطور ارزیابی می کنید؟ این بخش برایم مقداری ناآشنا بود و نمی دانستم چه مدل فیلم هایی در این بخش به نمایش در خواهد آمد و در نهایت هم دیدیم که علیرغم استقبال از فیلمهای این بخش اما سالن مناسب به آنها تخصیص داده نشد. راستش را بخواهید بعد از چند دهه هنوز سلیقه جشنواره برایم مبهم است و سالهایی جشنواره فیلم فجر جایزه به فیلم های مثل «خانه دوست کجاست» عباس کیارستمی می دهد و سالهای دیگر به فیلم هایی مثل «استرداد» جایزه می دهد. فضاهای این نوع فیلمها به شدت با یکدیگر متفاوت است. در جشنواره فجر مثل مراسم اسکار یا جشنواره کن با یک رویه و سلیقه ثابت روبه رو نیستیم. اگر جشنواره فجر دبیر ثابتی داشت شاید این رویه ثابت هم به وجود می آمد. * مثل فیلمهای کوتاهی که تا به حال ساخته اید، فیلم «ماهی و گربه» جوایزی زیادی به دست آورده است. بردن این جوایز را چگونه ارزیابی می کنید؟ فیلم برای نخستین بار در بخش «افق‌ها»ی جشنواره ونیز که بخش رقابتی و رسمی‌جشنواره است به نمایش درآمد و جایزه فیلم خلاقانه را به دست آورد. از آنجا که فیلم به ونیز رفته بود، نمی‌توانست به بخش رقابتی جشنواره پوسان برود و در بخش خارج از مسابقه این جشنواره به نمایش درآمد. فیلم در جشنواره سائوپائولو هم به نمایش درآمد و اخیرا در جشنواره لیسبون پرتغال جایزه بهترین فیلم را دریافت کرد. «ماهی و گربه» در جشنواره دبی هم به نمایش درآمد و همچنین در دو رشته بهترین کارگردانی و فیلم اول و دوم نامزد مراسم آسیاپاسیفیک شد. این جوایز باعث می شود مخاطبان جهانی بیشتر از قبل به سینمای متفاوت ایرانی توجه کنند. * آیا این نوع سبک و سیاق فیلمسازی می تواند در سینمای ایران فراگیر شود؟ به خصوص که اغلب برای آثار شما فضایی مناسب برای اکران فراهم نمی شود. معتقدم زمانی که بخشی از مخاطبان ایرانی که مدت‌هاست به سینما نمی‌روند برای دیدن فیلم ها به سالن‌ها برگردند آن گاه است که نیاز به فیلمهایی مانند این بیشتر حس می شود. اگر زمانی مخاطبان ما تصمیم گرفتند این کار را بکنند باید فیلم‌های متنوعی وجود داشته باشد تا مخاطبان قدرت انتخاب کردن داشته باشند. اگر بخواهیم مخاطب قهرکرده را به سینما برگردانیم نیاز داریم به تنوع مضمونی-ژانری و آن گاه است که استقبال مخاطبان از گونه های مختلف فیلمسازی موفقیت و یا عدم موفقیتشان را اثبات می کند.
ارسال نظر: