اخبار آرشیوی
گزارش «نسیم»، از وضعیت بودجه فعالیتهای قرآنی در کشور// دغدغه مهم رهبر معظم انقلاب در خصوص ترویج فرهنگ قرآن در کشور چگونه سامان مییابد؟/ سردرگمی عجیب دولتیها و مجلس درباره بودجه قرآنی، از تحقق ۲.۵ درصدی بودجه ۹۲ تا کاهش ۶۵ درصدی در سال جاری
به گزارش خبرنگار «نسیم»، فعالیتهای قرآنی در کشور ما فراز و نشیبهای زیادی داشته است به طور معمول خود مردم در جلساتی که داشتهاند عهدهدار امور قرآنی بودهاند. پس از انقلاب اسلامی که مبانی آن بر اساس قرآن است و در قانون اساسی آن، اصول مهم مستند به آیات قرآن شده اند، برسی ها نشان می دهد که یکی از اصلی ترین دغدغه های رهبر معظم انقلاب، توسعه و گسترش فعالیت های قرآنی و اهتمام به این امور در سطح جامعه است، ایشان معتقدند "در دوران جمهورى اسلامى و حاکمیت اسلام، یکى از برنامههاى اصلى براى مسئولین کشور، ترویج قرآن است؛ تلاوت قرآن، انس با قرآن، فهم قرآن، حفظ قرآن، جزو برنامههاست. (4/4/1391)" گسترش حفظ قرآن کریم نیز از دغدغه ها و مطالبات اصلی رهبر معظم انقلاب بود، ایشان در دیدار با دست اندرکاران امور قرانی کشور بیان داشتند: " ما حافظ قرآن کم داریم. من قبلاً گفتم که در کشور ما حداقل باید یک میلیون نفر حافظ قرآن باشند - حالا یک میلیون که عدد کمى است نسبت به این جمعیتى که ما داریم - اما حالا چون دوستان الحمدللَّه یک مقدماتى فراهم کردهاند، کارهائى را مشغول شدهاند و دارند برنامههائى را فراهم میکنند براى اینکه
انشاءاللَّه حفظ راه بیفتد، ما هم امیدمان بیشتر شده و به جاى یک میلیون، میگوئیم انشاءاللَّه ما باید ده میلیون نفر حافظ قرآن داشته باشیم. (11/5/1390)" توجه دولتها به فعالیتهای قرآنی بیشتر شد و در وزارت ارشاد دفتری به این امور اختصاص یافت اما در دولت نهم و به ویژه دهم بود که توجه به امور قرآنی جدی شد. * گام اول، اختصاص بودجه ویژه قرآنی اما برای اولین بار در سال 89 بود که مسئولین به فکر افتادند تا برای امور قرآنی در صدد تخصیص بودجه ای جداگانه باشند که بتواند بخشی از نیازهای جامعه قرآنی را برطرف کند لذا در بند دوم بودجه سال 89 ردیف ی بودجه ای برای فعالیت های قرآنی در نظر گرفته شد که در این بند مطرح شده بودکه «در اجرای منشور توسعه فرهنگ قرآنی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی اجازه داده می شود تا نیم درصد اعتبارات هزینهای دستگاههای اجرایی شامل اعتبارات ملی و استانی برای فعالیت قرآنی در دستگاههای ذی ربط در قالب مبادله موافقت نامه با معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور هزینه شود.» این خبر هر چند باعث ایجاد انگیزه و امید زیادی در بین جامعه قرآنی شد اما انتظار این جامعه آن چنان که توقع می رفت محقق نشد
زیرا فعالان و مسئولان قرآنی توقع داشتند تا با ابلاغ و اجرای این قانون، برنامه های مدون با روالی با ثبات در زمینه فرهنگ قرآنی کشور صورت بگیرد اما به دلایلی همچون دیر به تصویب رسیدن بودجه و همچنین تأخیر در ابلاغ این قانون به دستگاه های اجرایی عملا جامعه قرآنی کشورمان بار دیگر نتوانست آن طور که در شأن فعالیت های قرآنی است از حمایت دستگاه های دولتی برخوردار شود و البته مهمترین عامل در این که این بودجه قابل توجه که به "بودجه نیم درصد فعالیتهای قرآنی" معروف شد آن گونه که مثمر ثمر است اختصاص نیابد، عبارت "اجازه داده می شود" بود، یعنی دستگاهها "ملزم" به پرداخت پولی برای فعالیتهای قرآنی نبودند بلکه "مجاز" به این اقدام بودند و این عبارت یعنی اختیار در پرداخت و یا عدم پرداخت این بودجه که پیشاپیش مشخص بود چقدر میل به صرف هزینه در فعالیتهای فرهنگی از جمله قرآنی در کشور ما وجود دارد. * سال 90، سال 200 میلیاردی فعالیت های قرآنی در سال 90 نیز بودجه نیم درصدی قرآنی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و این بار شفاف تر از سال گذشته بیان شده بود که این بودجه طبق قانون باید در اختیار نهادهای مربوطه قرار گیرد. در بند 115 بودجه
سال 90، مجلس تصویب کرد که « دولت در اجرای منشور توسعة فرهنگ قرآنی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی حداکثر نیم درصد (5/0%) از سقف بودجه مصوب هریک از دستگاههای ملی و استانی بهاستثناء « فصول (1) و (6) و بودجه هزینهای و هزینههای مستقیم تولید شرکتهای دولتی» را کسر و به ردیف 91ـ550000 اضافه نماید. این اعتبارات باید در راستای اولویتها و سیاستهای تعیینشده توسط شورای تخصصی توسعه فرهنگ قرآنی هزینهشده و معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهور موظف است گزارش میزان عملکرد اعتبارات اختصاص یافته را به مجلس شورای اسلامی و شورای تخصصی توسعه فرهنگ قرآنی ارسال نماید.». البته هرچند تأخیری نه چندان کوتاه در روند تخصیص بودجه صورت گرفت اما در نهایت 90 درصد این بودجه تخصیص پیدا کرد و به جامعه قرآنی تزریق شد به گونه ای که حمید محمدی معاونت قرآنی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان داشت: با پیگیری ویژه معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهور، 200 میلیارد تومان یعنی 90 درصد بودجه نیم درصد سال 90 دریافت و به حساب شورای عالی انقلاب فرهنگی واریز شد. هر چند دیراختصاص پیدا کردن بودجه سال 90 باردیگر سرعت بسیاری از فعالیت های
قرآنی را گرفت و انجام بسیاری را متوقف کرد اما با این حال مسلما با تزریق چنین مبلغی می شد تا اتفاقات بزرگی در این حوزه صورت بگیرد، حمید محمدی در نشستی بیان داشت: اتفاقی که در سال 91 در حوزه حمایت از موسسات قرآنی در سطح ملی افتاد معادل همه حمایت های انجام شده در سال های قبل از آن بوده است در این سال 250 میلیارد ریال در عرصه حمایت از موسسات قرآنی هزینه شد که 90 میلیارد آن برای ساخت و تجهیز موسسات قرآنی، 90 میلیارد ریال برای دوره ها و فعالیت های اموزشی و 40 میلیارد ریال در راستای حمایت از کتابخانه ها حوزوی مراکز علمی و آموزشی در قالب ارسال قرآن، مفاتیح و نرم افزارهای قرآنی بوده است. همچنین ده میلیارد ریال بابت بیمه بیش از 2 هزار و 500 فعال قرآنی در کشور اختصاص یافته است که عمده این حمایت ها از منبع بودجه نیم درصد فعالیت های قرآنی کشور تامین شده است. * "مجاز" یا "ملزم"؟ به نظر می رسد که سال 91 از سال های درخشان در بخش صدور مجوزها بوده است و در این سال شاهد افزایش 50 درصدی در بحث حمایت از موسسات و مراکز بودیم که میزان حمایت ها در عرصه ساخت و ساز از 50 میلیون به 70 میلیون ریال ارتقا یافت. سال 90 با خوشی دستگاههای
قرآنی رو به پایان بود که بحث از بودجه سال بعد شروع شد، معاون سابق قرآن و عترت وزارت ارشاد درباره بودجه قرآنی سال 91 تصریح کرده بود: فعلاً در بودجه 91 نیز صحبت از همان اختصاص نیم درصد از بودجه دستگاههای اجرایی کشور به امور قرآنی است. اما پیشنهادی از جانب ما داده شده است که نحوه تخصیص بودجه قرآنی در سال 91 در چهار مرحله باشد، یعنی هر سهماه یکبار بودجه تخصیص یابد و اتفاقی که در سال 90 رخ داد و تخصیص کل بودجه قرآنی تا پایان سال به طول انجامید، مجدد تکرار نشود. طبق گفته های معاون قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هر چند انتظار می رفت تا در بودجه سال 91 نگاه جدیدی به بودجه قرآنی صورت بگیرد اما آنچه به عنوان لایحه بودجه 91 در موضوع فعالیتهای قرآنی به دست مجلس رسید نمی توانست جوابگوی نیازهای جامعه قرآنی باشد زیرا همان معضل سال 89 به سر بودجه سال 91 قرآنی آمد، باز هم دولت "مجاز" به تخصیص بودجه بود نه "مکلف". در بند 84 برنامه بودجه 91 آمده بود «دولت مجاز است به منظور آموزش، پژوهش و ترویج فرهنگ قرآنی و اهل بیت و فرهنگ عفاف و حجاب و توسعه فعالیتهای قرآنی حداکثر نیم درصد از سقف بودجه مصوب هر یک از دستگاههای
ملی و استانی به استثنای "فصول ۱ و ۶ و بودجه هزینهای و هزینههای مستقیم تولید شرکتهای دولتی" را کسر و به ردیف ۵۵۰۰۰۰-۵۰ اضافه کند». این موضوع عملا فعالیت های قرآنی را بار دیگر در هاله ای از ابهام قرار داد زیرا هم از لفظ مجاز است استفاده شده بود و هم باید قسمتی از بودجه برای بحث فرهنگ عفاف و حجاب تخصیص داده می شد و این عملا به معنای کم شدن بودجه برای بحث فعالیت های قرآنی بود. در جلسات کمسیون تلفیق برای بررسی لایحه بودجه 91 نیز تغییرات مثبتی در ماده 17صورت نگرفت و در نهایت به گفته محمدمهدی مفتح، سخنگوی کمیسیون تلفیق بر اساس تصمیم این کمیسیون دولت مجاز شد برای انجام امور آموزشی، پژوهشی و ترویج فرهنگ قرآنی و فرهنگ عفاف و حجاب نیم درصد از سقف بودجه مصوب نهایی بودجههای هزینهای را برای این امر تخصیص دهد در این صورت حداکثر 15 میلیارد تومان برای فرهنگ عفاف و حجاب و 30 درصد نیز برای فعالیت قرآنی روستاها و عشایر تخصیص داده میشود، دولت همچنین مجاز شد که یک درصد از سقف اعتبارات مصوب دستگاهها را برای فعالیت ورزش و جوانان استفاده کند. در نهایت هم در سال 1391 مبلغ 150 میلیارد ریال به گسترش فرهنگ عفاف و حجاب تعلق یافت
از طرفی به دلیل آنکه این بودجه با قید «اختیاری» بودن در لایحه ذکر شده بود خیلی از دستگاهها و نهادها این بودجه را به بخش قرآنی تخصیص ندادند و این همان چیزی بود که مسئولان قرآنی از آن واهمه داشتند همچنین کسری بودجهای که دولت در سال 91 با آن مواجه بود باعث شد تا بودجه بخش قرآنی به شدت کاهش پیدا کند و این آن چیزی نبود که نه تنها جامعه قرآنی بلکه قشر فرهنگی و متدین کشور انتظارش را داشته باشند. * 15 از 200! و اما در رابطه با بودجه سال 1392 دو بودجه سیصد میلیارد تومان برای فعالیتهای قرآنی در نظر گرفته شد که یکی مربوط به طرح ملی حافظان قرآن کریم(بر اساس دستور رهبری مبنی بر تربیت 10 میلیون حافظ قرآن کریم) و دیگری بودجه مربوط به شورای توسعه فرهنگ قرآنی بود که تا به امروز در رابطه با این دو سیصد میلیارد تومان که به تصویب مجلس رسیده بود برای تربیت حافظان قرآن کریم، حتی یک ریال اختصاص نیافت و شورای توسعه فرهنگ قرآنی هم فقط 15 میلیارد تومان از 300 میلیارد تومان مصوب را دریافت کرد که آن را هم باید بین دستگاههای مختلف متولی مباحث قرآنی تقسیم می کرد. سیدعلی طاهری، سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس در گفتگو با خبرگزاری نسیم
آنلاین بیان داشت که «ما یک حکمی در بودجه 92 داشتیم که در این حکم به نهادها و دستگاه ها گفته شده که اجازه دارند تا یک مقداری از بودجه های خود را به فعالیت های قرآنی اختصاص دهند که مسلما این موضوع چون بحث حکم بوده و مجاز بیان شده اگر فعالیتی هم صورت نگرفته باشد قابل پیگیری نیست.» اما وی بیان داشت «به غیر از حکمی که در بودجه برای فعالیت های قرآنی آمده بودجه ای نیز در بخش ردیف ها آمده و طبق آن مبلغی تعیین شده است که طبق آن دولت موظف است که این مبلغ را پرداخت کند و این مبلغ قابل پیگیری است چرا که در بخش ردیف ها آمده بنابراین بعد از بحث بودجه سال 93 قرار است که ما با معاونت برنامه ریزی رئیس جمهور و همچنین مسئولان شورای توسعه قرآنی جلسه ای در این رابطه داشته باشیم و این موضوع را پیگیری کنیم.» در حال حاضر که ما روزهای پایانی سال را می گذرانیم از 600 میلیارد تصویب شده در رابطه با حوزه قرآن تنها 15 میلیارد تومان از آن اختصاص پیدا کرده است که باعث نزول شدید فعالیتهای قرآنی شد. به گونهای که معاون فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه بیان داشت که حتی آمار حافظان قرآن به دلیل مشکلات بودجهای دچار ریزش شده است. مهدی
قرهشیخلو، رئیس سازمان دارالقرآن الکریم نیز ضمن ابراز ناراحتی از محقق نشدن بحث بودجه سال 92 اظهار داشت: امسال تا کنون پولی مازاد بر اعتبارات دستگاه ها پرداخت نشده و از طرفی خود دستگاه ها هم مشکلاتی داشته اند و بودجه های جاری شان نیز محقق نشده است و همین باعث شده تا انتظارات پیش آمده جواب داده نشود و در حقیقت نه تنها فعالیت های قرآنی رشد نداشته است بلکه توقف هم پیدا کرده است. سیدعلی سرابی، قائم مقام شورای عالی قرآن نیز تحقق نیافتن بودجه برای بحث طرح ملی حفظ قرآن را ناراحت کننده و ناامید کننده خواند. وی به خبرگزاری نسیم گفت: ما در سال 90 یک فرمانی از طرف مقام معظم رهبری مبنی بر لزوم تربیت ده میلیون حافظ قرآن کریم داشتیم که در بودجه سال 1389 نیم درصد از درآمدهای دستگاه ها متعلق به فعالیت های قرآنی بود که این بودجه تقریبا به تربیت حفاظ تعلق پیدا کرد. من واقعا نمی دانم چه بگویم زیرا ما دستوری و فرمانی صریح تر از این از مقام معظم رهبری نداشتیم و من نمی دانم که آیا سزاوار است که با ندایی که از طرف ایشان آمده این گونه برخورد شود؟ البته درست است که ما مشکلات بودجه ای داشته ایم اما باید توجه داشته باشیم که این مشکلات
حداقل به صورت عادلانه تمام بخش ها را در بربگیرد نه این که این صرفه جویی ها در بخش فرهنگ آن هم در بخش فرهنگ دینی و بودجه های قرآنی اعمال شود در صورتی که بخش های دیگر درصد هایی را از مصوبات دریافت کرده اند. * هیچ کس نمی داند چه خبر است پیش از عید نیز که بحث لایحه بودجه 93 کشور مطرح بود و با این که چند روز از تصویب بودجه برای فعالیتهای قرآنی میگذشت بسیاری از مسئولان و فعالان حوزه قرآنی اطلاعات دقیقی در رابطه با بحث بودجه قرآنی نداشتند و تقریبا هیچ کس نمی دانست که چه بر سر بودجه سال 93 فعالیت های قرآنی آمده است! به گونهای که حتی علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پاسخ به خبرنگار نسیم از وضعیت بودجه قرآنی که چند روزی از تصویب آن در مجلس می گذشت اظهار بی اطلاعی کرد و گفت: من نمی دانم که بودجه قرآنی تا چه حد کاهش پیدا کرده است! اما هر مقداری را که مجلس تصویب کند سعی مان بر این است که این بودجه را با توجه به اولویت تقسیم کنیم. مجلسیها هم وضعیت بهتری از دولتیها در این میان نداشتند از یک طرف غلامرضا کاتب، عضو کمیسیون تلفیق مجلس گفته بود که «هزینه کرد در امور قرآنی کشور به تصمیم دستگاههای اجرایی کشور منوط شده
است و آنها مختارند، سرجمع تا سقف 200 میلیارد تومان به این امر اختصاص دهند.» و از طرف دیگر لاله افتخاری، رئیس فراکسیون قرآن و عترت مجلس بیان داشت: این قدر این بودجه فراز و نشیب داشته که رئیس مجلس و همه ما صدایمان درآمد و ما در نهایت نتوانستیم پیگیری کنیم! این سردرگمیها در بحث بودجه قرآن بار دیگر باعث نگرانی جامعه قرآنی شد به طوری که سید علی سرابی قائم مقام شورای عالی قرآن در گفتگو با «نسیم» گفت: مسلما اگر همین200 میلیارد تومان هم در سال آینده محقق شود، وضعیت بهتری نسبت به دو سال گذشته خواهیم داشت اما اگر قید اختیاری بودن در بودجه قرآنی سال 93 آمده باشد عملا هیچ حسابی نمیتوان بر روی آن باز کرد. در نهایت پیگیری رسانهها برای این که بودجه قرآنی چه سرانجامی در سال 93 خواهد داشت باعث شد نمایندگان دنبال این بروند که چه چیزی را مصوب کرده اند، سیدعلی طاهری، سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس در گفتگو با «نسیم»، خبر از پیگیری وضعیت بودجه قرآنی و اختیاری یا اجباری بودن تخصیص آن داد و گفت: بحث بودجه قرآنی را از آقای پژمان فر پیگیری کردم، ایشان گفتند که در لایحه بودجه سال 93 مبلغی که برای فعالیت های قرآنی گذاشته شده 200
میلیارد تومان در نظر گرفته شده و مشروط هم نیست، این بودجه نیز در جداول قرار گرفته است و به صورت مجاز نمی باشد بنابراین دولت مکلف است که این بودجه را پرداخت کند. به نظر میرسد که قرآن، مظلومترین بخش در حوزه مظلوم فرهنگی کشور است و بخشی از این مظلومیت هم به دلیل ماخوذ به حیا بودن فعالان این عرصه و آرامی آنها باز میگردد، شاید اگر آنها هم همانند فوتبالیستها یا سینماگران هر روز یک هوچیگری به راه میانداختند یا با افههای روشنفکری ژست اپوزیسیون میگرفتند بیشتر مورد توجه رسانهها و به تبع آن مسئولین بودند و این وضعیت که حتی وزیر ارشاد کشور نداند چه میزان بودجه به آنها قرار است تخصیص داده شود برایشان به وجود نمیآمد. گزارش: نسیم اسدپور