"گسترش سبک زندگی غربی، عامل گسترش عرفانهای کاذب است"
حجتالاسلام حسنزاده، پژوهشگر فرق و ادیان در گفتگوی تفصیلی با «نسیم» اظهار داشت: دست استکبار جهانی در گسترش عرفانهای نوظهور قابل لمس است/ یوگا ریشه در منابع و کتابهای سحرآمیز دارد
سالهای سال است تشیع مورد حمله و هجمه بسیار دشمنان قرار گرفته. عرفان های نو ظهور یا جنبش های شبه معنوی یکی از جبهه های فعال دشمن در خدشه دار کردن و منحرف نمودن افکار و عقاید مردم به حساب می آید. خبرنگار «نسیم» به قصد بررسی بیشتر مسئله خداشناسی و ندای درون در عرفان های نوظهور و تعمق در چیستی مکتب یوگا که در ایران به نام ورزش شهرت یافته به درگفتگو با حجت الاسلام رسول حسن زاده، پژوهشگر حوزه فرق و ادیان پرداخته است. آنچه از نظر میگذرانید مشروح این گفتگو است.
نسیم: خدا شناسی در عرفان های نو ظهور چه فاوتی با خداشناسی اسلامی دارد و اساسا خدا در جنبش های شبه معنوی در چه قالب هایی عرضه میگردد؟ حسن زاده : اگر بخواهید به سراغ باورها بروید باید شاکله، ماهیت و تصویری از جنبشهای معنوی نوپدید داشته باشید تا دریابید آیا این جنبش ها به عنوان یک سیستم دینی وارد شده است و برای خود باور جدیدی تعریف نموده است یا به عنوان یک مکتب اصلاحگرا در درون دین هستند. اتفاق قابل توجه این است که جامعهشناسان به این امر ورود پیدا کردند و جنبشهای نو ظهور را مورد مطالعه قرار می دهند؛ برخی اذعان دارند این جنبش ها اصلاح گرا هستند به طور مثال بهائیت از دل اسلام آمده است و تغییراتی در باورها اعم از نبوت، معاد، آفرینش و... ایجاد کرد و در نهایت بدعتهایی را وارد ساخت.
دیدگاه توحیدی اسلام فرق اساسی با خدایی که جدیدا تعریف میشود، دارد؛ نکته قابل توجه این است که امروز از این فرقه های نوظهور به عنوان دین جدید یاد می کنند و نگاهی سیستمیک به این جریانات به وجود میآید؛ زمانی به این فرقههای پراکنده دیدگاه قارچ وار داشته و به این فرقه ها به عنوان مکتبهای عرفانی نظر می شد که تفسیرهای ذوقی و عرفانی از متون کهن و سنتهای قدیمی ارائه میدهند، در حالی که چنین نیست. دیدگاه کنونی این است که هر یک از عرفانهای نوظهور وارد یک سیستم جدید میشوند و تلاش دارند یک دین را به نمایش گذارند و خود را دین جدید می نامند؛ زمانی که سخن از دین جدید میشود، خود را در تقابل ادیان میبینند و جالب است که در ظاهر محافظهکارانه عمل می کنند؛ به عبارت دیگر در تقابل با اسلام، مسیحیت و...ادعای اسلام ستیزی، مسیحیت ستیزی و... ندارند.
* فرقه ها علت ظهور خود را بالا بردن کیفیت ادیان می دانند
این فرقه ها علت ظهور خود را بالا بردن کیفیت ادیان می دانند، همان گونه که محمدعلی طاهری گفت من آمدم تا کیفیت ادیان را بالا ببرم؛ این دید در ظاهر نگاهی محافظهکارانه است تا بتواند کسب محبوبیت از دین مقابل داشته باشد و تمام مکاتب را زیر چتر خود داشته باشد. این فرقه ها اگر چه در ظاهر محافظهکارانه عمل می کنند، ولی در واقع رویکردی انتقادی به سنتهای گذشته و به خصوص ادیان توحیدی دارند؛ به این بهانه که بحرانهای امروز جهان ریشه در ادیان دارد در پی تغییر باورها هستند تا با تغییر باورها بحرانهای بشری را حل سازند؛ مثال می اورند و شعاری برخورد میکنند و مسئله را به عکس جلوه می دهند. بحرانی همانند جنگ، تروریست، محیط زیست و... به وجود می آید و این مسئله را مطرح می کنند که تا کنون خدا را پرستش می کردیم و از این پس خدای طبیعت را بپرستیم و به این وسیله همة مشکلات حل میشود؛ این نگاه ایجاد میشود و اندک اندک به سراغ باورهای بنیادی میآیند؛ خدا به عنوان یکی از تمایزهای اساسی بین عرفان های کاذب و مکتب و عرفان حقیقی است.
والش در کتاب «اصلاح زندگی» میگوید: «مأموریت من در جنبشهای معنوی نوپدید این است که باور به خدا را تغییر دهم، باید باور مردم و اعتقاد به خدای منزه تغییر یابد»؛ دیوید فورد یکی از رهبران جنبشهای معنوی میگوید: «دلیل استرسها رهبران دینی هستند چرا که رهبران دینی میگویند باید احساس گناه کرد»؛ احساس گناه از انجام عمل زشت و ناپسند است. اگر فرد به این باور برسد که منشا احساس بدی خداست، دیدگاه تنزیه به خدا را تغییر می دهد؛ در جنبشهای معنوی نوپدید دیدگاه روانشناختی باور به خدا را تغییر می دهد؛ خدا ممکن است تاریک باشد، امکان دارد تاریکی من وابسته به آن خدا باشد؛ خدا خالق نیست؛ چرا که طبق یک باور خرافی به نام «جذب»، خلاقیت دارید پس این جهان هستی مخلوق ذهنت میباشد.
تک تک این آموزهها اعم از این که خدا خالق نیست و... اذعان دارند همه مسائل به فرد باز می گردد و باور به خدا کاملاً تغییر می کند؛ در نتیجه دیدگاه شرکآلود در این جنبشهای معنوی نوپدید ایجاد می شود؛ اگر اینها مورد بررسی قرار گیرد در می یابید در هر یک از این فرقه ها این دیدگاه شرک آلود وجود دارد؛ برخی دیدگاه ها اومانیستی است، برخی دیگر خدا را خیر و شری دیده است، در برخی دیگر همه خدایی دیده می شود و...
نسیم: می توان گفت در ابتدا و در ظاهر ادعای پرستش خدا را دارند ولیکن در حقیقت خدایی را نمی پرستند؟ حسن زاده: اگر عمیقا اینها را مطالعه کنید میبینند که اینها مثلا کاری بابایی که میگویند مسلمانها هم به آن ارادت دارند در کتابهای خودش، خود را خدای متشخص میداند کجاش با دین ما میخواند؟ و اینها را واقعاً اگر مطالعه کنند این تباین آشکار را میبینند. اینها چند تا آیه از انجیل و قرآن کنار هم میگذارند و میگویند ما میخواهیم به وحدت متعالیه برسیم.
نسیم: در نظام دینی عرفان های نوظهور چه دیدگاهی درباره معرفت شناسی وجود دارد و جایگاه ندای درون وحی چیست؟ حسن زاده: زمانی که دیدگاه متعالی که نسبت به خدا وجود دارد، در حد خدای درون فروکاهش کند، شما دیگر به دنبال یک پیام رسان و نبی و در پی حقیقت مطلب نیستید، بلکه همة شما خدای درون دارید و میتوانید به آن ندای درونتان گوش بدهید. به همین خاطر اینها در ابزارهای معرفتشناسی سعی میکنند دو چیز را زیاد بکوبند یکی عقل و دیگری وحی، یعنی حتی شاید تبعیت از عقل و عقلانیت به اسم دانشگرایی اتفاق بیفتد. به طور مثال در بحث یوگا نهایت چیزی که باید به آن برسید خاموش کردن امور در ذهن است و باید از عادتهای روزمره که انسان ممکن داشته باشد تجدید پیدا کنید و از آن فضای واقعگرایانة عقلانی خارج شوید؛ در این موارد عقل به شدت منکوب میشود و زیر سؤال میرود و از آن فضای واقعگرایانه بیرون میآید و همچنین وحی، در اینجا تنها چیزی که توصیه میشود گوش سپردن به ندای درون است، اگر چه تو را به بیراهه ببرد.
شما مستحضر هستید که ندای درون امری ممدوح بالذات نیست بلکه ما ندای رحمانی، ندای شیطانی داریم و قرار نیست هر ندای درونی راه راست و صواب را به ما نشان دهد؛ در اینجا است که میبینیم روزنههای نفوذ وساوس شیطانی در بعضی از آموزهها باز میشود و به همین خاطر ما بیشتر آن القائات شیطانی را در بعضی از این جریانات میبینیم.
* در عرفان های نوظهور وقتی بحث ندای درون به میان میآید، بینیازی از شریعت و دین هم اعلام میشود
به خصوص در عرفان حلقه شاهد هستیم که بعضیها میگویند که در اتصال به ما اینجور شده و اینجور آمده که من از ندای درونم پیروی میکنم، باید ما بسنجیم آیا این ندا صادق بوده یا کاذب، منشأ آن چیست آیا مطابق با عقل است یا وحی، همة اینها باید فهمیده شود و متأسفانه چون موضوع تبعیت و پیروی از ندای درون با ادبیاتی زیبا بیان می شود، جذابیتهایی را برای خود ایجاد میکند.
در اکثر این جریانها وقتی که بحث ندای درون به میان میآید، بینیازی از شریعت و دین هم اعلام میشود. والش میگوید که اگر حرف ندای درونت با آن چه که پیامبران میگویند متفاوت بود حرف مربیان دین را کنار بگذار و به حرف ندای درونت گوش بده به این دلیل که ندای درون را مستقیماً از خدا میگیری، اما از آن طریق، پیامبران واسطه می شوند. (البته از کجا معلوم که این ندای درون از خدا بوده است یا نه؟)
همین مورد جذابیت و هیجانهایی را ایجاد می کند که شخص میگوید من دارم مستقیماً با خدا صحبت میکنم، این جریانها این توهمات را ایجاد میکنند به دلیل این که ابزارهای معرفتشناختی و عقل را میگیرند، یعنی اشخاص را از فضای عقلانی خارج و وارد فضای هیجانی، عاطفی، احساسی عجیبی میکنند، در اینجا نیازهای عاطفی حاکم میشوند و متأسفانه نیازهای معنوی با این موهومات اشباع میشود که اشباع کاذبی است.
نسیم: تعریفی که این عرفان های نوظهور از ندای درون ارائه می دهند چیست؟ حسن زاده: هر یک از این فرقهها تعریفهای مختلفی از ندای درون ارائه میدهند و مثالهایی میزنند مثلاً والش بر اساس ندای درونی خودش سه جلد کتاب نوشته است، در آثار کوئیلو، وین دایر یک سری القائات یا الهاماتی برجسته است که میگویند که مسیر را برایشان روشن میکند، یا مثلا لوئیزهی میگوید دنگ دنگ درونی یا راهنمای درونی دارد اتفاق میافتد. ما این ندای درون را انکار نمیکنیم و با دو تعبیر مختلف و مخالف هم القاء و الهام وجود دارد: یکی القائات شیطانی یکی هم وحی شیطانی. این را انکار نمیکنیم که اینها همان پیروی از هدایتهای درونی و پیامهای درون است که ممکن است اتفاق بیفتد و وجود دارد.
انسان موجودی صرفا مطیع نیست؛ ممکن است یک سری حالات داشته باشد که یا بر اثر تهذیب نفس و ریاضتها، حالاتی انسانی و عرفانی و رحمانی باشد که الهامات و رؤیای صادقهای است یا نه به خاطر ارتباط با اجنه و شیاطین یک سری القائاتی اتفاق بیفتد، و هر کدام از این موارد ممکن است ندای درون و بعضا ممکن است احساسی و شعاری باشد. به نظرم ندای درون، مفهومی عام و گسترده نبود، یعنی خیلی نادر و خاص بود، این مفهوم چرا دارد اینقدر عام مطرح میشود؟ به این دلیل که شما اگر میخواهید در یک دین، باوری را عوض کنید ناچارید به طرف مقابل، یک باور جایگزین بدهید، اگر میخواهید از شخصی نبوت را بگیرید ناچارید به جای آن، نوعی معرفت شناسی و راهنمای دیگر به او بدهید و چه گزینهای بهتر از این که همین ندای درون به عنوان این جایگزین، مطرح می شود طوری که هر کسی پیامبر خود باشد؛
در این بین، شما اگر ندای درون ندارید، این ها توصیه میکنند که ما ندای درون داریم البته رهبران این مجموعهها این را می دانستند که ندای درون به این سادگی نیست، که میگویند نداهای درون ما را هم گوش دهید و ما با خدا صحبت کردیم و وقتی نداهای درون ما را بخوانید شما هم میتوانید این مراودهها را اجرا کنید و میگویند این مدیتیشن را اجرا کردیم و ندای درون را شنیدیم و بنابراین توصیه می شود. عرفانهای کاذب شبیه قطعاتی از یک پازل است که اگر آن تکه ها را کنار هم بگذارید تصویرش برای شما روشن میشود؛ به عبارت دیگر ندای درون در ظاهر به تنهایی برای ما تعریف نمیشود ولی این ندای درون در کنار تعریف خدا و کارما یا تناسخ و چند مفهوم دیگر میتواند مفهوم خود را روشن کند؛ همة این ها این قطعات، پازل را یعنی تصویر یک جنبش و یک ایدئولوژی را برای ما به نمایش میگذارد و اینجاست که میفهمیم ندای درون یعنی چه. شاید از ندای درون در ظاهر هزار برداشت و هزار تفسیر شخصی مکتبی شود ولیکن در جایی که کنار یک آموزه مطرح میشود، معنای خودش را دارد؛ باید فهمید این که اوشو گفته است اگر چه این ندای درون تو را به اشتباه ببرد ولی باید به حرفش گوش دهید، به چه معنا است.
نسیم: دلیل روند رو به رشد و سریع عرفان های نوظهور در جامعه چیست؟ حسن زاده : از دو دیدگاه قابل بررسی است؛ اگر بخواهید این را با جامعهشناسی بسنجید باید علل پیدایش، علل گرایش و علل گسترش آن را به طور جداگانه مورد بحث و بررسی قرار دهید؛ علل گسترش آن غیر از علل پیدایش میتواند باشد؛ در علل گسترش آن، استفاده از رسانهها و ابزارهای ترویج بسیار نقش دارند. علل گسترش غیر از علل پیدایش میتواند باشد؛ در علل گسترش عرفان های نو ظهور استفاده از رسانهها و ابزارهای ترویج بسیار نقش دارند؛ در علل گسترش باید ابزارها، رسانه ها، کتاب ها و... باید مد نظر قرار گیرد؛ بحث دیگر در خصوص علل پیدایش و علل گرایش است که هر یک باید جداگانه مورد بحث قرار گیرد.
نسیم: چرا جامعه ما بستر پیدایش و رشد عرفان های نوظهور شده است؟ حسن زاده : نکته قابل توجه این است که جامعة ما همسو با جوامع دیگر در حال پیشرفت است؛ نمی توان گفت شدت رشد در کشور ما بسیار است؛ چرا در جامعهای که تربیت بومی آن تربیت دینی است، زمینه پیدایش جنبش های نوظهور وجود دارد؟ صنف این گونه جنبش ها هم صنف با سبک زندگی غربی است، به عبارت دیگر لازم و ملزوم یکدیگرند. وقتی در جایی سبک زندگی غربی باشد، حاکمیت فرهنگ غربی اتفاق میافتد، دین کنار گذاشته میشود، در نتیجه لازمة این نوع زندگی این نوع معنویت میباشد؛ هر جا این چنین سبک زندگی وارد شود معنویت درخور شأن آن هم وارد میشود.
اگر چه جامعة ما اسلامی است ولیکن سبک زندگی غربی در جامعه حاکم است؛ از زمانی که سبک زندگی غربی شد، نفوذ این جریانات را شاهد هستید؛ به طور مثال اگر یک همایش اجتماعی در مورد این جریانات وجود داشته باشید در می یابید کلان شهرها بسیار بیشتر در معرض آسیب هستند یا در مناطق بالاشهرها کلاسهای یوگا و... بیشتر از مناطق دیگر است؛ بحث من در خصوص جنبشهای معنوی نوپدید است، در مورد مدعیان دروغین و رمال ها که در مناطق فقیرنشین بروز دارد، نیست.
* در مناطق بالاشهر به دلیل حاکمیت سبک زندگی غربی، گسترش و پیدایش عرفان های نوظهور بیشتر است
در مناطق بالاشهر به دلیل حاکمیت سبک زندگی غربی، گسترش و پیدایش عرفان های نوظهور بیشتر است؛ لازمه این نوع رفتن به کار، مشغله ذهنی، مشغولیتهای عصبی و... این است که به جای اعتکاف، حدود یک ساعت یوگا انجام دهید اگر چه اوشو، یوگا و... ابتدا به غرب وارد شدند و بعد در کشور ما گسترش یافتند و به طور مستقیم وارد کشور نشده است. به عبارت دیگر یوگای هند به طور مستقیم به کشور ما وارد نشده است بلکه ابتدا وارد آمریکا شد و تحولاتی در آن رخ داد، در نهایت وارد کشور ما شده است؛ مدیتیشنی که به آمریکا رفته است و به تی ام تبدیل شد سپس به کشور ما وارد شد؛ باید در نظر داشت تا زمانی که در کشور سبک زندگی غربی و فرهنگ غربی بر زندگی و فرهنگ مردم حاکم باشد این چنین معنویتها نیز حضور خواهند داشت؛ این مسئله قابل تفکیک نیست.
دین سنتی با سبک زندگی غربی وصلهی ناجور است؛ دین سنتی اسلام خود سبک زندگی دارد؛ معنویت هایی هم چون فنگشویی سبک زندگی ارائه می دهد، چیدمان منازل را تعریف می کند و برای سبک زندگی افراد برنامه ریزی می کند؛ برخی آموزه میدهند مبتنی بر این که اگر خواستار زندگی معنوی هستید باید نمادی از مجسمة بودا در منزل داشته باشد، به عبارت دیگر مدل سبک زندگی را تغییر میدهد. دیوید فورد کتابی تحت عنوان «جدایی معنوی» یا «طلاق معنوی» می نویسد که در آن میگوید طلاق میتواند به عنوان یک سیر و سلوک معنوی باشد؛ این مطلب در صدد ارائه سبک زندگی است که در این سبک زندگی طلاق به عنوان مسیر معنوی توصیه میشود.
اگر به توهم توطئه متهم نشویم، می توان اذعان داشت دست استکبار جهانی در این مسائل قابل لمس است؛ در مقابله با اسلام این جریانها به وجود آمدند و پشتیبانی میشوند؛ اینطور نیست که این جریانات تنها به خاطر معنویت به مسائل گرایش پیدا میکنند. میبینید فرقة کوچکی مرید پیدا میکند، در داخل کشور کتاب آن چاپ و توزیع میشود، عدهای کلاسهای آن را برگزار میکنند و... لذا در می یابید یقیناً پشتیبانیهایی صورت می گیرد؛ کتابی که در 2012 در آمریکا چاپ شده است و 5 ماه بعد ترجمه آن کتاب دست مردم است نشان از حمایت این مسائل از سوی استکبار جهانی دارد.
نسیم: پس همان گونه که سبک زندگی غربی شده است، نیاز به چنین معنویت هایی نیز ایجاد شد و این امر قطعا برای غرب ناخوشایند نیست. حسن زاده: گمان می شود این گونه معنویت ها و پیدایش آن ها طراحی شده است؛ به عبارت دیگر بسیاری از رهبران معنوی دانش آینده پژوهی دارند؛ شخصی همانند اروین لازلو مطالعات استراتژیستی و آینده پژوهی انجام داده است و در خصوص آیندة فرق بحث کرده است؛ برنامهریزی و بررسی میشود که اگر امروز کتابی از جانب شخصی منتشر شود، چه باورهایی را در سال آینده و حتی چه تغییر و تحول را در حکومت ایجاد خواهد کرد. ادعا دارند نوع اقتصاد، فرهنگ، حکومتها را تغییر می دهند و در این خصوص کتاب نوشتند؛ امروز جنبشهای معنوی نوظهور کمک خوبی برای نجات جسد نیمه جان مدرنیته که در حال نابودی بود، شده است؛ در تلاش هستند تمدن بدوی معنوی ایجاد کنند.
انقلاب اسلامی مدعی تمدن متعالی اسلامی بود و این تمدن میتوانست آن چشمانداز و آرمانی باشد که همه را نجات بدهد، در تلاش هستند بدلی از آن را جا اندازند؛ وعدهها و شعارهای آرمانی این جنبش ها این گونه است که ما میخواهیم به اخلاق جهانی کمک کنیم، ما میخواهیم به محیط زیست و صلح جهانی کمک کنیم و....
* جنبش های نوظهور شعارهای مبارزه با تروریسم، جنگ، فقر، بحرانها و... سر میدهند تا برای خود یک حاکمیت استکباری جهانی وجود آورند
جنبش های نوظهور شعارهای مختلف را در مورد تروریست، جنگ، فقر، بحرانها و... سر میدهند تا باورها را با خود هم سو کنند و برای خود یک حاکمیت استکباری جهانی وجود آورند؛ این حاکمیت زمانی مبتنی بر مادیگرایی و سرمایهداری بود ولیکن اکنون فقط روال آن عوض شده است؛ به عبارت دیگر ارزشهای سرمایهداری حاکم است ولیکن به اسم معنویت است. به طور مثال کتابهایی که در حوزة موفقیت و... وجود دارد عنوان می کنند به پول عشق بورز، پول نمادی از معنویت است؛ گره زدن این مسائل با معنویت به این امر ختم می شود که پول به عنوان نماد معنویت دیده می شود؛ همان ارزشها حاکم است ولیکن این بار به اسم معنویت مردم را به بیراهه میبرند؛ چرا که مردم از مدرنیته خسته شدند و میخواستند به دنبال معنویت بروند.
به طور مثال این روزها از سوی رهبران معنوی «قانون جذب» ترویج میشود؛ یک بحث خرافی که در جوامع علمی بسیار نقد شده است؛ در خصوص قانون جذب عده ای از رهبران معنوی صحبت کردند؛ دونالد والش، مایکل برنارد بک ویث و... رهبران معنوی هستند؛ این رهبران باوری را ترویج میدهد که شما با ذهن میتوانید آرزوهای خود را خلق کنید؛ در فیلم ها نشان می دهند که ثروت، آرزوپردازی و ... به عنوان فضیلت مطرح میشود ولیکن به اسم معنویت است.
نسیم: یوگا در ایران به عنوان یک ورزش شناخته شده است؟ حسن زاده: بله؛ در ایران فدراسیون ورزش های همگانی به باشگاه های یوگا مجوز میدهد و به عنوان باشگاه ورزش های همگانی است.
نسیم: امری که بین مردم رایج است به چه صورت می باشد؟ مردم یوگا را یک ورزش می دانند یا یک مکتب معنوی؟ حسن زاده : بین مردم این ذهنیت ایجاد شده است؛ اگر از طرفدارانی که به سمت یوگا می روند سوال شود خود آن ها اذعان دارند که در کتاب ها و کلاس ها با این مسئله مواجه میشوند که ممکن است این ورزش یا حرکات کششی بخشی از آن مکتب باشد و بیشتر حاکمیت ایدئولوژی وجود دارد و این امر قابل انکار نیست.
نسیم: در خصوص افکار و شخصیت سید جلال الدین موسوی نسب توضیح دهید. حسن زاده: سید جلال الدین موسوی نسب پدر یوگای ایران است؛ این فرد ادعا دارد یوگا ورزش نیست؛ بسیاری از بزرگان این فن مدعی این امر هستند که یوگا ورزش نیست؛ بنابراین به سخن افراد عامی نمی توان اذعان کرد که یوگا ورزش است؛ البته این مسئله تنها در کشور ما عنوان میشود که بسیار بد است؛ چراکه باعث تطهیر چهره یوگا شد و چهرة واقعی یوگا متأسفانه نشان داده نشد و لذا حساسیت نیز ایجاد نکرد. ورزش تلقی کردن یوگا سبب شد بسیاری به عنوان ورزش به سمت یوگا کشیده شوند؛ این امر سبب ایجاد آسیبهایی می شود که می توان گفت آسیب های بینشی یکی از این نوع آسیب ها است؛ باید واقعسازی و تعریف شود.
نسیم: ادعای یوگا این است که روح گرا و روان گرا است؛ نظر شما در این خصوص چیست؟ حسن زاده : مشکلی وجود دارد بر این مبنا که غربیها کلاهی بر سر شرقیها گذاشتند و این کلاه را ما بر سر خود میگذاریم و این است که جذابسازی ادبیاتی صورت میگیرد؛ جذابسازی ادبیاتی باعث میشود یکسری اینهمانی های نا خودآگاه در ذهن صورت گیرد و فرد قانع شود که عیب و ایرادی وجود ندارد و یکسری تکنیکهای ذهنی و روانی هستند. چرخه سامسارا به عنوان ترجمه اصلی به نام چرخه مرگ است؛ غرب از این ترجمه ای به نام چرخه تولد ارائه داده است، به عبارت دیگر این امر را جذاب تر ساختند؛ رنج یکی از اصول شرقی ها است، تولد پی در پی زیبا تر از مرگ پی در پی است؛ در یوگا نیز چنین اتفاقی رخ می دهد.
* یوگا ریاضتهای هند است
این که از یوگا به عنوان ورزشی روح گرا نام برده شود بسیار جذاب است ولی اگر جستجو کنید در می یابید یوگا ریاضتهای هند است؛ این ریاضت ها اکثراً ریاضتهای جسمی و بسیار سخت است؛ اگر همین بحث را پیش بگیرید میبینید آن روحگرایی و روانگرایی در خود جسم اتفاق میافتد و این مسائل بیشتر تأثیراتی بود که در بعضی از مکتبهای غربی اتفاق افتاد. زمانی که یوگا از طریق یوگانندا یا ماهاریشی ماهش وارد آمریکا شد و به کمک شخصی به نام منوهن که یهودی و ویولونیست سرمایهدار، یوگا در آنجا ترویج داده شد؛ روانشناسها مطالعاتی در این بحث انجام دادند و امثال یونگ و... تأثیرهای دینی و روانی یوگا را مورد بررسی قرار دادند؛ از این مطالعات بسیار استفاده بردند و به همین خاطر بخشی از این مراقبههای یوگا را گرفتند، تمرین کردند و در رفتارهای خودشان به کار بردند.
در بررسی یوگا به اجبار باید ریشه شناسی شود؛ یوگا برای اولین بار در مکتب و آئین هندو دیده شد؛ در کتابهای وداها، کتاب گیتا و... یوگا به عنوان طریقت مطرح می شود؛ طریقت عمل، طریقت معرفت و طریقت عشق سه طریقت این آئین است؛ وقتی وارد بحث یوگا میشوید در ابتدا یوگا به شما به عنوان یک نگاه روانشناختی یا یک نگاه روحگرا نشان داده نمی شود بلکه یک نگاه فلسفی و طریقتی است. در کتاب گیتا وقتی خدای کریشنا با آرجونا صحبت می کند این طریقتها را یاد میدهد تا از این چرخة تناسخ رهایی پیدا کند؛ به عبارت دیگر یوگا یک راهی برای رهایی از چرخة تناسخ است؛ یوگا راه را نشان میدهد و به عنوان یک روش است؛ این روش توسط شخصی به نام تانجنی مدون می شود و با گذشت مراحل و زمان بسیار به یوگا بدل می شود.
اگر بخواهیم تفسیرهای خود وکارکرد خود را با گذشت زمان از یوگا عنوان کنیم، ممکن است یک کارکرد روانی داشته باشد، ولیکن به عنوان یک نگاه معرفت شناسانه به آن نظر می شود.
نسیم: در دستورات یوگا دستوری که معارض با دستورات دین اسلام باشد وجود دارد؟ حسن زاده: فلسفة یوگا رهایی از تناسخ است؛ ریشه و فلسفه یوگا رهایی از رنج تناسخ است؛ این امر بینش ایجاد میکند که خود نوعی آسیب است و تناسخ را ترویج میدهد؛ در هر یک از مراقبه ها چندگانه پرستی ترویج داده میشود؛ خدای راما و... در یوگا مطرح می شود؛ در مرحله هشتم یوگا به یکی از خدایان هند میرسید. اصل نخست دین اسلام توحید است و نمیتواند این خدایان را بپذیرد؛ سید جلال الدین موسوی نسب در یکی از بحث ها مطرح می کند که «لرد شیوا» را وقتی مدیتیشن می کنید، تجسم کنید؛ به عبارت دیگر وقتی که شما یک مجسمه را تصور می کنید تا بهتر بتوانید تمرکز داشته باشید، در دین ما مورد قبول نیست و شرک و بت پرستی میباشد.
بسیاری از حالتهای نشستن، حالتهای ایستادن، کشش و تمرینهای حرکتی در یوگا به عنوان عبادت در هند در نظر گرفته شده است؛ همانند این که من وقتی رکوع و سجده کنم کسی که ناظر است بگوید من دارم ورزش میکنم در صورتی که من در حال نماز خواندن هستم؛ در بعضی از حالتهای یوگا هم این گونه است. حالت هایی در یوگا وجود دارد که حالت سلام بر خورشید و نیایش خورشید است؛ حالت لوتوس حالت نیلوفر آبی است که از حالتهای شیوا است؛ این حالتها، حالت های نیایشی بیان میشود و نمی توان اذعان داشت که این مسائل با دین ما تعارضی ندارد؛ برخی میگویند ما فقط میخواهیم آثار کششی و تمرکزی آن را داشته باشیم.
باید در نظر داشت که این حالتهای کششی برای بیدار کردن کندالینی است که این نیز در دین ما مورد ایراد است؛ در بحث بیدار کردن کندالینی و بحث جنسی که وجود دارد باز هم به مشکل بر میخوریم؛ اگر منظومة یوگا را در نظر بگیرید خود یک مکتب دینی که در تقابل با دین ما است؛ نمی توان گفت آن قسمتی که درست است را انجام دهم. اقدام نادرست در سایت ها و کتاب ها، همانی کردن با آیات قرآن و نماز و ...است؛ این امر سبب ایجاد بدعت و تحریف دین ما میشود؛ به دلیل عدم آگاهی از آن کنه و حقیقت دین ما این اقدام صورت می گیرد و حقیقت دین ما چیز دیگری است.
نسیم: برخی ادعا دارند نمادهای فراماسونری هم چون ستاره پنج پر و چشم جهان بین در نمادهای یوگا دیده می شود؛ این مطلب درست است؟ حسن زاده: ستارة پنج پر را نمیدانم ولی در مورد چشم جهان بین این مطلب وجود دارد؛ البته چشم جهانبین نیست، این آجنا چشم سوم است که به آن چاکرای ششم می گویند؛ در یوگا بدن 7 چاکرا دارد؛ چاکرای ششم که همان آجنا است در پیشانی قرار دارد که این را با چشم جهان بین تطبیق می دهند. میتوان شباهتهایی قائل شد ولی ریشه یوگا در قبل از میلاد مسیح است و بسیار کهن تر از بحث های فراماسونری است؛ میگویند 2500 سال یا از قرن ششم میلادی تخمین میزنند و قولهای متعددی گفته شده است.
* یوگا ریشه در منابع و کتابهای سحرآمیز دارد
اگر کار واقعگرایانه داشته باشید در می یابید این امور شیطانی است؛ آن چشمی که مطرح میکنند و تمرینات و حرفها بیشتر در یوگا حالت ایدئولوژی شیطانی را شاهد هستید؛ قرار است از تمامی حسهای ظاهری منفک شوید و یک حالت دیگری در شما اتفاق بیفتد، خود را تسلیم چیز دیگری کنید و آن وقت چشم سوم شما باز میشود. به عبارت دیگر زمینِ بازی خدا نیست، زمینِ بازی شیطان است؛ در هر یک از مراحل تا مرحلة هشت یوگا دیدگاههای آلوده به شیطان را میبینید و خود یوگا هندو را بدنام کرده است؛ اگر در هندوها اندکی خدا گرای وجود داشته باشد با یوگا کار را خراب کرده است.
در ریشه یابی یوگا در می یابید منابعی مورد استفاده قرار گرفته است که منابع و کتابهای سحرآمیز است؛ کتابهایی است که بین برهمانیان مورد پسند نبوده است و نگاهها خیلی بد است؛ خدایانی همچون خدای کاری یا خدای شیوا چهرههای شیطانی دارند.
نسیم: اقبال به یوگا در ایران گسترش یافته؛ پیشنهاد شما به مسئولین به عنوان کارشناس این حوزه چیست؟ حسن زاده : مسئولین فرهنگی که به عنوان متولیان این امر هستند این را باید در نظر داشته باشند امر مسمومی همانند شیر آلوده در بازار پخش نشود چرا که سبب بیماری بسیاری میشود؛ آسیبهای معنوی، آسیبهای اعتقادی و آسیبهای فرهنگی در کشور ما جدی گرفته نمیشود. این که جوامع ما در معرض آسیبهای فرهنگی و اعتقادی است هم در نظر گرفته شود؛ به عنوان یک آسیب به این مسئله نگاه کنند؛ وقتی این نگاه ایجاد شود و مسئولیت آن را قبول کنند، مسامحه کارانه به اسم باشگاه ورزشی مجوز داده نمی شود؛ شخص با توجه به اعتمادی که به نظام جمهوری اسلامی دارد، به اسم باشگاه ورزشی به این مکان مراجعه می کند و میبینید کتابهایی که توصیه میشود کتابهای اعتقادی و ایدئولوژیک است. باید آگاهانه برخورد شود؛ حرف منتقدان شنیده شود، حرف کسانی که دغدغة دین دارند باید شنیده و سنجیده شود؛ نگویند حرفهایی زده می شود، جوان ما این را هم نیاز دارد و...؛ نباید اینطور باشد؛ باید زمینه کارهای ایجابی را ایجاد کرد؛ ورزش امری بسیار متعالی و خوب است که بسیار توصیه شده است، باید زمینههای مثبت در مورد فعالیتهای باشگاههای دیگر را فعال ساخت.
ورزشهای بسیار زیادی وجود دارد که جذابیت دارند؛ کسانی که دنبال حرکات کششی هستند جذب باشگاههای یوگا میشوند و مروج باشگاههایی با رنگ و بوی عرفانی میشوند؛ کارهای ایجابی باید صورت بگیرد یعنی تا زمانی که ما باشگاه واقعاً سالم ورزشی نداشته باشیم جوانان سراغ ورزش هایی هم چون یوگا می روند چرا که ورزش نیاز جوان است. نکته دیگر این است که باید روشنگری پیشگیرانه شود؛ آسیبها شنیده شود و به گوش جوانان ما برسد؛ اگر یوگا نباشد مشابه آن به اسم ورزش و نرمش شروع به فعالیت میکند که آسیب آن خطرناکتر است؛ بسیاری از این فعالیت ها در دنیا به عنوان یک فرقه شناخته شده است؛ عرفانهای کاذب را به اسم ورزش جا میاندازند؛ عرفان های کاذب از این امر برای روش جذب و گسترش خود بهره می برند.
اغلب مسئولین ناآگاه هستند؛ در ابتدا باید خود مسئولین با مطالعه آگاهی پیدا کنند و منشأ آسیبها را بشناسند؛ زمینة آگاهسازی نسبت به آسیبشناسی را ایجاد کنند و خود مسئولین نیز پیشگیری کنند؛ راهکارهای ایجابی را ارائه دهند چرا که اگر ایجابی کار نشود امکان اصلاح مشکلات وجود نخواهد داشت؛ اگر باشگاههای سالم در زمینة ورزشهای همگانی ایجاد نشود، این مسائل ادامه خواهد داشت.