"ادوارد براون با عینک افرادی چون تقی زاده به مشروطه نظر کرده است"

کدخبر: 935857

علیرضا جوادزاده، کارشناس تاریخ در گفتگوی تفصیلی با «نسیم» افزود: مستشرقین؛ اقلیت‌های مذهبی و فرقه‌هایی چون بابیت را در ایران پررنگ کردند/ با توجه به شخصیت ادوارد براون عجیب است خیابانی را به نامش کردند

حجت الاسلام علیرضا جواد زاده، عضو هیأت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) و کارشناس تاریخ معاصر در گفتگو با «نسیم» در خصوص ادوارد بروان، مستشرق انگلیسی گفت: ادوارد براون در مجموعه محققان مستشرق قرار می‌گیرد؛ جریان استشراق دارای ویژگی‌های خاص بوده است؛ مستشرقین محققین غربی هستند که درباره مشرق زمین ازجمله ایران و دین اسلام مطالعاتی داشتند و این تحقیقات را عرضه داشتند که برخی از این تحقیقات ترجمه شده است.

وی با اشاره به این که ادوارد براون چندین کتاب مهم در خصوص ایران دارد، اذعان داشت: «تاریخ ادبیات ایران»، «در میان ایرانیان»، «انقلاب مشروطیت ایران» و... از جمله کتاب های وی درباره ایران است. جوادزاده ادامه داد: اگر ویژگی های شرق شناسی را مدنظر قرار دهید، سبب می شود تحقیقات ادوارد براون را با نگاه عمیق‌تر و انتقادی‌تری نظر کنید؛ به رغم این که برخی تحقیقات وی می تواند برای ما مفید باشد ولیکن مطالعه از منظر کلان نشان می دهد امکان نقد برای آثار وی بسیار وجود دارد.

وی افزود با اشاره به این که برخی از مستشرقین دارای وابستگی های سیاسی و برخی جاسوس نیز بودند، اظهار داشت: قصد مطرح ساختن بحث توطئه انگاری را نداریم و بی شک تمام کسانی که در خصوص ایران، مشرق و دین اسلام کتاب نوشتند جاسوس نبودند؛ این امر در جای خود به اثبات رسیده است.

می‌توان گفت برخی از مستشرقین جاسوس بودند و حداقل وابستگی سیاسی داشتند

جواد زاده ادامه داد: می توان گفت برخی از مستشرقین جاسوس بودند و حداقل وابستگی سیاسی داشتند؛ این افراد تلاش داشتند جنایات و استعمارگری کشور خود را در کشورهای شرقی از جمله ایران توجیه کنند و نادیده گیرند و در تحقیقات خود این مسائل را پنهان سازند. وی با تاکید بر اهمیت مبانی فکری مستشرقین، گفت: مستشرقین مبنای فکری اومانیستی و سکولاریستی داشتند و با این مبنا به تحلیل تحولات شرق از جمله ایران و دین اسلام پرداختند؛ عقیده داشتند که باید سکولاریسم حاکم شود؛ نگاه های اومانیستی این افراد در تحقیقات آن ها انعکاس داده شده است و با این معیار در خصوص اشخاص، رهبران و مردم قضاوت کردند.

مستشرقین با نگاهی متکبرانه به شرق نظر کردند

جوادزاده با اشاره به تحقیر مردم مشرق زمین توسط مستشرقین، اذعان داشت: وقتی کتاب ها و تحقیقات جریان غالب مستشرقین را مطالعه کنید، در می یابید که با نگاهی متکبرانه به شرق نظر کردند، با این نگاه آن ها را قضاوت کردند، خود را قوم برتر می دانستند، مردم مشرق زمین را انسان های عقب مانده و قومی وحشی توصیف کردند. وی افزود: ادوارد براون نیز در این مجموعه قرار می گیرد و با نگاهی که به آن اشاره کردم باید به کتاب ها و تحقیقات وی ملاحظه کرد؛ مبنای فکری اومانیستی و سکولاریستی و جنبه های لیبرالیستی که در افکار و اندیشه های آن ها بوده است سبب گشته در تحلیل فرهنگ اسلامی مردم ایران تحلیل های غیر واقع بینانه ارائه دهند.

مستشرقین بخشی از اقلیت های مذهبی به ویژه فرقه هایی هم چون بابیت را بزرگنمایی کردند

جواد زاده اظهار داشت: مستشرقین بخشی از اقلیت های مذهبی از جمله مسیحیان، اهل سنت و... را برجسته ساختند به ویژه فرقه هایی هم چون بابیت را بزرگنمایی کردند و تلاش داشتند این افراد را به عنوان کسانی نشان دهند که به آن ها ظلم می شود؛ ادوارد براون نیز چنین نگاهی دارد حتی در کتابی تحت عنوان «نقطه الکاف» که برای جریان بابیت است، مقدمه نگاشته و آن را تحسین کرده است؛ ادوارد براون تا این اندازه برای احیا و رشد فرقه ضاله بابیت تلاش کرده است.

وی افزود: در خصوص کتاب انقلاب مشروطیت ایران ادوارد براون می توان گفت که وی عقیده داشته است انقلاب مشروطه ایران با افرادی که وابستگی فکری به انگلیس و جریان غرب داشتند، برخورد داشته است و اطلاعات خود را از این جریان دریافت کرده است؛ فرد برجسته ای که ادوارد براون با آن ارتباط داشته است، سید حسن تقی زاده بود. جواد زاده با تاکید بر این که ادوارد براون عنایت ویژه ای به تقی زاده داشته است، گفت: عنایت ادوارد براون به تقی زاده به گونه ایی بود که وقتی در مشروطه دوم آخوند خراسانی و مرحوم شیخ عبدالله مازندرانی حکم فساد مدرک سیاسی تقی زاده را صادر می کنند، ادوارد براون به تکاپو می افتد و نامه ای به آخوند خراسانی می نویسد و به این حرکت انتقاد می کند تا تجدید نظری در این حکم شود.

ادوارد براون با عینک افرادی چون تقی زاده به مشروطه نظر کرده است

وی افزود: علاقه و ارتباط خاصی بین ادوارد براون و تقی زاده بوده است؛ تقی زاده کسی بود که در انحراف نهضت مشروطه نقش بسیار پر رنگ و جدی داشته است به گونه ای که بعد از مدتی خود به افراطی گری خود اعتراف و اذعان داشته است؛ این ارتباطات در نگارش کتاب انقلاب مشروطیت ایران تاثیر جدی داشته است؛ لذا می‌توان گفت: ادوارد براون انسان منصفی بود ولیکن با عینک این افراد به مشروطه نگاه کرده است و مستندات، اطلاعات و... این کتاب برخاسته از ذهنیت چنین افرادی است.

جواد زاده گفت: نسبت به جریان های منتقد و اصلاح گرای مشروطه همانند شیخ فضل الله، قضاوت واقع بینانه ندارد و تحلیل نادرست و اشتباه ارائه داده است؛ در مجموع کتاب ادوارد براون فاقد اعتبار لازم است؛ عجیب است که چنین شخصیتی را در ایران مطرح کنند و در کنار دانشگاه مهم ایران یعنی دانشگاه تهران، خیابانی را به نام این شخصیت نامگذاری کنند.

وی ادامه داد: ایران شخصیت های بزرگی دارد که مورد کم لطفی قرار گرفتند و خیابان مهم شهر را به نام یک فرد بیگانه که اذعان نمی کنم جاسوس بوده است ولیکن مشکوک بود، وابستگی به کشور خود داشته است، تلاش کرده استعمارگری و ظلم انگلیس را توجیه کند و نادیده بگیرد، نامگذاری کردند؛ اگر این عمل غرض ورزی نباشد، از جهالت نشأت گرفته است و باید تجدیدنظری در این مسئله صورت گیرد.

جواد زاده با اشاره به مقاله منتشر شده با رویکرد انتقادی به کتاب ادوارد براون، گفت: این مقاله در آموزه، کتاب پنجم، منتشر شده است البته به صورت مختصر است ولیکن نکات کلی در آن ذکر شده است؛ محققین با مطالعه این نکات کلی می توانند آن ها را بسط داده و تحقیق مفصلی را در خصوص این شخصیت ارائه دهند.

لازم است رویکردی انتقادی به کتاب ها و آثار ادوارد براون داشته باشیم

وی در پایان اذعان داشت: لازم است رویکردی انتقادی به کتاب ها و آثار ادوارد براون داشت تا جامعه علمی از نگاه واقع بینانه نسبت به این شخصیت و آثار وی برخوردار باشد؛ این گونه نباشد که آثار قابل نقد و پر از اشتباه به عنوان منبع و مرجع شناخته شود و نام وی به عنوان شخصیت فرهنگی در یکی از خیابان های مهم تهران قرار گیرد.

ارسال نظر: