آیتالله جوادی آملی: بررسی زیارتنامهها از بهترین راههای شناخت سیره امام حسین(ع) است
این عالم دینی افزود: سرّ اینکه آنچه کار انبیاست در نهضت سالار شهیدان(ع) مشهود است، این است که حسینبنعلی وارث انبیاست
به گزارش «نسیم»، آیت الله جوادی آملی در سومین برنامه از سلسله برنامه های "نهضت سیّدالشهداء بر مدار عقل و عدل" که به مناسبت ایام محرم الحرام که قبل از اخبار ساعت 21 از شبکه یک سیما پخش می شود با اشاره به فرازهایی از زیارت اربعین و زیارت وارث گفت: حسین بن علی خونِ جگر و قلب خود را داد تا مردم را از جهل برهاند و از ضلالت نجات دهد؛ از جهل برهاند و عاقلشان کند، از ضلالت و گمراهی ظلم و ستم برهاند و عادلشان کند، همان کاری که انبیا به عنوان تعلیم کتاب و حکمت از یک سو و تزکیه نفوس از سوی دیگر داشتند، حسین بن علی(سلام الله علیه) که وارث انبیاست همین کارها را دارد .
متن کامل صحبتهای ایشان در این برنامه از "نهضت سیّدالشهداء بر مدار عقل و عدل" در ادامه تقدیم علاقمندان می گردد . اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم أَعظم الله أُجورنا و أُجورکم بمصابنا بالحسین(علیه السلام) و جعلنا و إیّاکم من الطالبین لثاره(علیه الصلاة و علیه السّلام ) نهضت جهانی سیّد شهدا حسینبنعلیبنابیطالب(صلوات الله و سلامه علیهما)، چون حقمدار بود و عقل و عدل, پیرو حقّ هستند؛ لذا به صورت نهضت عقل و عدلمداری بازگو شد. این مطلب را از زیارتنامههای آن حضرت هم در زیارت «اربعین» و هم در بعضی از زیارتهایی که در حرم مطهر آن حضرت خوانده میشود، کاملاً میتوان استفاده کرد و آن این است که به خدا عرض میکنیم پروردگارا! حسینبنعلی خونِ جگر و قلب خود را داد تا مردم را از جهل برهاند و از ضلالت نجات دهد؛ [1] از جهل برهاند و عاقلشان کند، از ضلالت و گمراهی ظلم و ستم برهاند و عادلشان کند، همان کاری که انبیا به عنوان تعلیم کتاب و حکمت از یک سو و تزکیه نفوس از سوی دیگر داشتند، حسینبنعلی(سلام الله علیه) که وارث انبیاست همین کارها را دارد . سرّ اینکه آنچه کار انبیاست در نهضت سالار شهیدان(سلام الله علیه) مشهود است، این است که حسینبنعلی وارث انبیاست. این زیارتهای آن حضرت ـ همانطوری که در نوبت قبل به عرضتان رسید ـ تبیین سیره, سریره و سنّت سالار شهیدان است که اگر کسی خواست حسینبنعلی(سلام الله علیهما) را بشناسد، یکی از راههای آن, بررسی این زیارتنامههاست که ائمه بعدی(علهیم السلام) دستور دادند که زائران از دور یا از نزدیک در اربعین یا اول ماه رجب یا نیمه ماه رجب یا نیمه ماه شعبان، در فرصتهای مناسب، در زمان خاص یا در زمین مخصوص آن حضرت را زیارت کنند. بررسی این زیارتها نشان میدهد که ائمه(علیهم السلام) در صدد تبیین سیره علمی و عملی وجود مبارک سالار شهیدان بودند؛ این زیارت «وارث» همین مطلب را تعیین میکند که میفرماید شما وارث آدم بودید, وارث نوح بودید, وارث ابراهیم خلیل و موسای کلیم و عیسای مسیح(سلام الله علیهم) بودید, وارث وجود مبارک پیامبر(صلّی الله علیه و آله و سلّم) بودید و همچنین وارث امامان بعدی . نکتهای درباره ارث به عرضتان برسد تا روشن شود که وارث بودن انسان کامل از انسان کامل به چه معناست. ارث مادی یک فرق جوهری با معاملات دیگر دارد و آن این است که در معاملات دیگر نظیر خرید و فروش و مانند آن مال به جای مال مینشیند; یعنی ثمن به جای مثمن و مثمن به جای ثمن قرار میگیرد، لکن در ارث مالک به جای مالک مینشیند، نه مال به جای مال، این مطلب اوّل . مطلب دوم آن است که در ارث مادی تا مورّث نمیرد، چیزی به وارث نمیرسد؛ در ارث ملکوتی و معنوی تا وارث نمیرد چیزی از مورّث به او نمیرسد که موت ارادی «مُوتُوا قَبْلَ أَنْ تَمُوتُوا»[2] همین مطلب را به همراه دارد؛ اگر وارث به مرگ ارادی مُرده است، آنگاه صلاحیّت پیدا میکند که به جای مورّث بنشیند . مطلب سوم آن است که در ارث مادی اگر وارث به جای مورّث نشست, مورّث دیگر مالک چیزی نیست; لکن در ارث ملکوتی, وارث که به جای مورّث مینشیند، مورّث همچنان سر جای خودش محفوظ است; یعنی پیامبری که معارف الهی را به امام بعدی ارث داده است معنایش این نیست که امام به جای پیامبر نشسته است و پیامبر فاقد آن ملکات علمی است، بلکه هم آن مورّث «بالفعل» مالک است و هم این وارث؛ سرّش این است که در مجرّدات, تزاحمی نیست؛ در مجرّدات, تمانعی نیست؛ در مجرّدات, جابهجایی نیست و مانند آن. بنابراین این جهات فارق بین ارث مادی و معنوی از یک سو, وارث مادی و معنوی از سوی دیگر, مورّث مادی و معنوی از سوی سوم, این سه نکته را از فرق بین ارث مادی و معنوی باید در نظر داشت. وجود مبارک حسینبنعلی(سلام الله علیه) برابر زیارت «وارث», وارث همه انبیای گذشته است; یعنی آنچه خوبان همه داشتند وجود مبارک حسینبنعلی دارد، بدون اینکه چیزی از آنها کم شود، البته خصیصه نبوّت و وحی تشریعی داشتن که مربوط به نبیّ است حساب خاصّ خود را دارد . مهمترین ارثی که وجود مبارک سیّدالشهداء(سلام الله علیه) از انبیای گذشته دارد، همان مسئله وارث آدم صفی بودن است؛ «صفوة», برجستگی, طهارت و مانند آن را از ناحیه علم «اسماء» به دست آورده است. برجستهترین نکته آدم(سلام الله علیه) که مورّث حسینبنعلی(سلام الله علیهما) است، همین است که او از علم «اسماء» طَرْفی بسته است ﴿وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ کُلَّها﴾،[3] این «اسماء» که جمع محلاّ به الف و لام است، اسمای الهی است؛ جهان با اسمای الهی اداره میشود. شما در دعاهایی نظیر «سمات», «ندبه» و در بسیاری از ادعیه دیگر میبینید که با فلان اسم خدای سبحان آسمان یا زمین را آفرید یا دریاها را مهار کرد و مانند آن. منظور از این اسم، این الفاظ نیست، یک؛ مفاهیمی که «مدالیل» این «اسماء» هستند نیست، دو؛ مصادیق خارجیه که مصداق این «اسماء» میباشند، نیستند، سه؛ بلکه حقایقی که مصادیق خارجیِ مظاهر آن حقایق هستند، آنها «اسماء» هستند و قهراً این الفاظی که ما تلفّظ میکنیم «اسم الاسم الاسم» هستند که در مرحله چهارم قرار دارد و از این لفظ کاری ساخته نیست، از این مفهوم کاری ساخته نیست، از مصداق خارجی که مظهر آن حقیقت است به وسیله آن حقیقت کاری ساخته است و در حقیقت کار اصلی برای آن حقیقت است که ظاهر در این مظاهر است و وجود مبارک انسان کامل با آن حقیقتِ اسم که آن فعلی از افعال الهی است یکسان یا متحد است و مانند آن، البته این اذکار ثواب خاصّ خودش را دارد .
آن تأثیراتی که مربوط به ادعیه و اذکار و امثال آن است آنها را به همراه دارد؛ اما اگر کسی بتواند و بخواهد با یک لفظ یا تصوّر مفهوم لفظ، مُردهای را زنده کند و بگوید من فلان اسم را آشنا هستم، اینچنین نیست که جهان با مفهوم اداره شود یا با لفظ اداره شود، بلکه با حقیقت اداره میشود که در دعای «سمات» یا در دعای «ندبه» گفته میشود که با فلان اسم وجود مبارک موسای کلیم این کار را کرد یا در کوه «طور» اینچنین شد یا طوفان نوح آنچنان شد و مانند آن؛ دریاها با آن اسم آرام میگیرند, صحراها با فلان اسم آرام میگیرند, آسمانها و نظام کهکشان با فلان اسم آرام میگیرند که اینها معلوم میشود به آن حقایق برتر برمیگردد؛ آن حقایق برتر را ذات اقدس الهی به انسان کامل یعنی آدم(سلام الله علیه) تعلیم داد که آن حقیقت را وجود مبارک حسینبنعلی(سلام الله علیه) به ارث برده است، او در این بخش وارث آدم است؛ در آن معارف توحیدی معارفی که وجود مبارک نوح آورده است وارث نوح پیامبر است . این زیارتنامهها را شما یک بار مطالعه کنید؛ غیر از خواندن که ثواب دارد، کسی که بخواهد سیره حسینبنعلی, سنّت حسینبنعلی و موقعیّت حسینبنعلی(سلام الله علیهما) را خوب بررسی کند، یکی از بهترین راهها بررسی زیارتنامههاست؛ در بخشی از زیارتنامهها نسبت به اهل بیت مخصوصاً حسینبنعلی و شهدا آمده است که شما قیام کردید تا توحید را حفظ کنید؛ این سخن خیلی معنا دارد، توحید را شما احیا کنید نشان میدهد که اینها آشنا به اسمای الهی بودند و به این فکر بودند که مسمّا را در جامعه به یاد مردم دهند تا مردم از نظر علمی عاقل شوند و از نظر عمل عادل شوند .