حمید حرا: تئاتر برای من، تریبون کارهای مذهبی است
کارگردان نمایش عاشورایی" معمای پریشانی" در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»، گفت: غایت و هدف یک نمایش دینی، باید یک تحول دینی، ارشاد و امربه معروف باشد/ تئاتری دینی است که غایتش مسائل وحیانی باشد
اجرای نمایش عاشورایی "معمای پریشانی" به کارگردانی حمید حرا و در قالب ویژه برنامه "خیمهها و نجواها" از ۲ آذر در برج میلاد تهران آغاز شده است .
نمایش معمای پریشانی روایت گر سه مطرب است که با دیدن سر بر نیزه شده امام حسین (ع) متحول می شوند. در خلاصه داستان این نمایش آمده است: پس از واقعه عاشورا، یزید جشن بزرگی برای ورود اسرا ترتیب میدهد و از بهترین مطربان برای پایکوبی در این جشن دعوت میکند اما ناگهان سر بر نیزه شده امامحسین (ع)، سوره کهف میخواند و مجلس بزم به هم میریزد و...
در این نمایش علی سلیمانی سرنسری، سیدعلی موسویان، علیرضا عمرانی، علیرضا ناظمی، سید محمدشایان سرکشیکیان و رضا حجاری زاده به ایفای نقش می پردازند.
نمایش معمای پریشانی تا هفتم آذرماه، هر شب ساعت 20 میزبان علاقه مندان و مخاطبان به هنر اصیل تئاتر است.
خبرنگار «نسیم»، با حمید حرا، کارگردان این نمایش گفتگویی انجام داده است که در ادامه شرح آن آمده است.
درباره نمایش معمای پریشانی مقداری صحبت کنید.
نمایشی که خدمتتان هستیم با نام معمای پریشانی، یک سال سابقه دارد و سال گذشته در تالار اندیشه حوزه هنری بیست شب اجرا رفته که البته آنجا نامش نمایش معمای مطربان پریشان بوده و حالا امسال یک همچین تغییر اسمی اتفاق افتاده است.
کارگردانی نمایش سال گذشته را نیز خودتان برعهده داشتید؟
خیر. کارگردانیاش توسط دوست عزیز من آقای کوروش زارعی بوده و امسال کارگردانیاش را من خودم انجام میدهم و سال قبل تهیه کنندگی کار با من بوده نویسندگی کار با دوستمان به نام آقای یاسین حجازی بوده البته امسال متن را هم بازنویسی کردیم به عبارتی متن دچار یک تغییرات نسبتاً جدی شده است.
یعنی موضوع و قصه داستان عوض شده است؟
داستان عوض نشده، ولی نوع پردازش و نگاهها تا حدودی نسبت به سال قبل تغییر کرده است.
نکته دوم اینکه امسال ما به دلیل بزرگ بودن سالن مرکز همایشهای برج میلاد شش اجرای بیشتر نداریم و این شش اجرا انشاء الله از دوم آذرماه شروع شده و تا هفتم آذرماه برقرار خواهد بود.
درباره گروه سایه و محوریت کاریتان توضیح می دهید؟
گروه ما گروهی است که از حدود سال 79 کارش را شروع کرده و الآن نزدیک به 14 سال است که دارد کار روی صحنه میبرد. تا کنون بنایش بر این بوده که کار مذهبی بسازد و بنای ما بر این هست که از تریبون تئاتر به عنوان یک مدیای خوب برای گویش مذهبی استفاده کنیم و ما اولاً بر خلاف مناقشاتی که هست خودمان را تئاتری نمیدانیم . ما خودمان را گوینده مذهبی میدانیم و حالا داریم از رسانه تئاتر برای این گویش بهره میبریم لذا نه اینکه بخواهیم مفاهیم را به افراد حقنه کنیم و تلقین نا به جایی انجام دهیم درنتیجه از ادبیات و از استانداردهای رسانه تئاتر بی بهره نخواهیم ماند و سعی میکنیم که با همان استانداردها حرفمان را بزنیم ولی بنای ما بر این است که در این ژانر باشیم و ژانرمان را نمیخواهیم عوض کنیم. حالا در حوزه مذهبی یک شاخه اش کارهای مذهبی مناسبتی است اما سخن از اخلاق و انتقال مفاهیم اخلاقی و سخن از تربیت دینی، اینها همه در حوزه کارهایی که به هر حال مد نظر ما هست و به آن نگاه میکنیم.
یعنی محوریت کارهای شما فقط در حوزه دینی است؟
آن ژانر تئاتر دینی که من به آن رسیدهام و به آن میپردازم و از آن دفاع می کنم و گروههای دیگر هم مثل گروه فدک و آیین و دوستان دیگری که در این زمینه کار میکنند در واقع میشود گفت که از همین روش بهرهمند هستند. به نظر من یک راه سومی است میانه تئاتر کلاسیک و مدرن که حالا مسیر خودش را میرود با تعزیه در این سوی قضیه، که به هر حال قدمت فراوانی دارد شاید از خیلی هنرهای دیگر در کشور ما تاریخچه طولانیتر دارد در نتیجه من عرضم این است که ما یک راه سومی هستیم با رعایتهای دینی خودمان و با بهرهمندی از هنر تئاتر داریم راه سوم را جلو میبریم و امیدواریم که ظرف سالهای آینده انشاء الله این مسئله نهادینه شود لذا بین دوستان و تئاتریهای مختلف در این زمینه مناقشاتی هست.
پس تئاتر دینی را به عنوان یک ژانر مستقل، قبول دارید؟
بله، من معتقدم کما اینکه شما میبینید که افرادی به عنوان ژانر جنگی به تئاتر نگاه میکنند و ژانر جنگی در سینما دارند همین ژانر میتواند با تم مذهبی باشد. ژانر دینی در تئاتر به نظر من ژانری است که باید انشاء الله نظریه پردازان این کار مبانیاش را کلاسیک کنند و مرتب و مدون کنند و مبانی مستحکم نظری هم داشته باشد. ولی به نظر من ژانر است.
می شود تعریفی مشخص از نمایش دینی داشته باشید؟
در موضوع تعریف نمایش دینی میشود سه دیدگاه را مطرح کرد: اول اینکه نمایش دینی نمایشی است که سناریوی مذهبی دارد. دوم نمایش دینی نمایشی است که آدمهای مسلمان و متدین و اهل دیانت در آن بازی میکنند یعنی نمایشی که متدینین بازی میکنند. و سوم اینکه نمایشی است که قصد دارد با استفاده از همه المانها و از همه آنچه که در صحنه تئاتر قابل استفاده است یک مقصد دینی و یک غایت دینی را به کرسی بنشاند که این غایت دینی ظرورتاً این امکان وجود دارد که ما از همه لوازمات آن بهرهمند نشویم که بگوییم فقط آدمهای متدین روی صحنهاش بروند یا فقط بگوییم که مناسبتی اجرا کنیم. خیر غایت ان یک تحول دینی ، ارشاد و یک امر به معروف دینی است این غایت نگری و این نتیجه نگری در این زمینه دست تولیدکنندگان را باز میکند که به هر شکلی این کار را تدارک ببینند و با طرق مختلف به این غایت برسند نه فقط از این طریق که بگوییم فقط با عزاداری امام حسین(ع) باشد. بلکه میتوانید برای مثال شما سلمان را به صحنه ببرید و از موضوع سلمان یک دفاع خیلی خوبی از مکتب شیعه بکنید در حالی که شما ممکن است نمایش معاصری را اجرا کنید و از فضای کاملاً امروزی بهرهمند شوید ولی یک زمینه و یک نکته اخلاقی بسیار درخشان و خوبی را دارید منتقل می کنید و همه اینها میشود ژانر دینی لذا این تفکر که میگوییم در ژانر دینی فقط کار مناسبتی است و فقط مثلاً آدمهای متدین هستند که روی صحنه میروند و یک محدودههای تنگ اینچنینی داریم خیر من اینجوری نمیبینم. من میگویم تعریف اگر این باشد که ما یک غایت متناسب با ادبیات دینی وحیانی و یک غایت اخلاق محور مبنی بر پایبندیها و تقیدات دینی مراد نویسنده و کارگردان و عوامل باشد، این میشود نمایش دینی.
چرا نمایشهای مذهبی فقط باید به مناسبتها برای اجرا دلخوش باشند؟
به دلیل این که در ایام و مناسبتهای دینی کارهای دیگری روی صحنه نمیآید یک مقدار فرجه و راه برای باز آمدن کارهای دینی روی سنهای خوب شهر باز میشود و اگر نه اینطور نیست که بگوییم اگر زمان دیگری از سال ، سالن در اختیار ما بگذارند کار دینی انجام نمیدهیم. منتها آنقدر در اولویت بندی، کارهای مذهبی غیر مناسبتی از اولویت پایینی برخوردار است و آنقدر از نظر طراحان بخشهای هنری نظام، الویت پایینی دارد که معمولاً کارهای ترجمه و اجتماعی و اینچنینی معمولاً همه سال را پر میکنند لذا باید بالاجبار به سراغ یک زمانهای مناسبتی برویم و اگر زمان دیگری در اختیار ما گذاشته شود ممکن است ما یک حرف دینی غیر مناسبتی هم به روی صحنه بیاوریم.
برای کلیشه و تکراری نشدن کار، چه کاری انجام داده اید؟
آنقدری که بلدیم سعی کردیم مضایقه نکنیم از این که به مبانی اصلی هنر تئاتر دینی نزدیک شویم بالاخره در سنتهای ما چیزهایی هست و سعی کردیم کارهای خودمان را از این قضیه بی بهره نگذاریم. لباس برای این کار طراحی شده دکور طراحی شده یعنی همش پول طراحی داده شد و همش از نو دوخته شده است. درصد ناچیزی لباس آرشیوی داشتیم اکثریت را سفارش دادیم و دوختند. کاملاً سعی کردیم که به عنوان کار بدیع و نو واقعاً طراحی کنیم و نوشته هم نوشته بدیعی است و فضای داستان سه مطرب در شهر شام است که اتفاقاتی برای آنها پیش میاید و درام نسبتا خوب و جذابی دارد. داستان سه مطرب است که در شهر شام دعوت شده بودند به مطربی کردن زیر سرهای آل الله و بعد سرشان را بالا میکنند و سر پسر پیغمبر را میبینند و اتفاقاتی برای آنها میافتد و دو کشته در شهر شام پیدا میشود. حالا ارتباط بین دیدن این صحنه و فرار یکی از مطربها با آن دو کشته، درام ما را تشکیل میدهد.
چرا تئاترهای مذهبی معمولا با کمبود سالن و اجرای عمومی مواجه اند؟
اصلاً دلیل رفتنمان به جشنواره دقیقاً همین بود که بتوانیم برای سال بعد و در این ایام، سالن داشته باشیم و نیت دیگری نداشتیم اصلاً نه دنبال درخشیدن و اسم در کردن بودیم. رفته بودیم جشنواره شرکت کنیم در سیستم نوبت دهی شده سال آینده قرار بگیریم برای سالن و متأسفانه خیلی صریح به ما گفتند که ما برای گرفتن سالن فقط می توانیم شما را به سالن ها توصیه کنیم یعنی هیچی. یعنی واقعاً هیچ انگیزهای برای سال بعد وجود ندارد که ما جشنواره شرکت کنیم آخر برای چه شرکت کنیم یک زمانی میبینیم که من دنبال کسب نام هستم و دنبال اینم که مطرح شوم از جشنواره به عنوان یک پلکان ترقی میخواهم استفاده کنم ولی من به دنبال این کارها نیستم من به دنبال این هستم که این کار را به سمع و نظر مردم بیشتری برسانم و سالنی در اختیارش گذاشته شود در تهران و شهرستانهای دیگر و حتی کشورهای دیگر و مردم بیشتری کار را ببینند و واقعاً به دنبال نام نیستیم.
آمدن بازیگران سینما و چهره را در کارهای تئاتری چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا خودتان از این بازیگران در کارهایتان استفاده می کنید؟
من واقعاً این کار را در یک حداقلی انجام می دهم بازیگرانی را هم میبرم که واقعاً بازی صحنه تئاتر را بشناسند و دلیلش این است که بچههای ما همان استعدادهایی که شما اشاره میکنید از مقابل ایستادن و پارتنر شدن با این بچههای بازیگر، خودشان پیشرفت می کنند و واقعاً هم آن بچهها و معمولاً خود آنها را با دقت انتخاب میکنم چون تعارف نداریم کار صحنه امام حسین(ع) و حضرت صدیقه طاهره(س) یک پاکی و زلالی دارد که افراد باید این را باور داشته باشند و اگر کسی میخواهد روی این صحنه برود باید این را باور داشته باشد و اگر کسی به تصنع بخواهد اجرا کند و باور نداشته باشد نه تنفس روی آن صحنه و نه انرژی که به بیننده پرتاب میشود هیچکدام جذابیت کافی را ندارد لذا دوستانی که معمولاً ما دعوت میکنیم اولاً خودشان یک همچین صحنه ای را باور دارند و ثانیاً دلسوزانه واقعاً تلاش میکنند که این هنر و حرفه را به دوستان جوانتر ما منتقل کنند که ما متکثر شویم و تعدادمان بیشتر و بیشتر شود و حتی از کنار ما گروههای جدید دیگری جوانه بزنند و بروند به شهرستانها یعنی ما واقعاً هیچگونه انحصارگرایی در این زمینه نداریم و تمایل داریم واقعاً تکثیر کنیم و کسانی که مایل بودند با ما کار کنند این مسئله را به وضوح دیده اند.