بررسی مختصات کار رسانهای در هیئات مذهبی
«نسیم» در نشستی با حضور مدیران سایتهای «عقیق» و «وارث» به موضوع "رسانه هیئت" پرداخت/ اخلاقی: خبرگزاریها از پس کار رسانهای هیئت بر نمیآیند/ صیادی: موضوع هیئت آنقدر بکر است که ۱۰ سایت خبری دیگر هم راه بیفتد کم است
خبرگزاری «نسیم» چندی پیش به مناسبت ایام سوگواری اهل بیت در ماه محرم و صفر، گفتگویی را با موضوع "رسانه هیئت" با مدیران سایت های «عقیق» و «وارث» انجام داد. این دو پایگاه خبری در دو سال گذشته با نام رسانه هیئت آغاز به کار کردهاند و مورد توجه و استقبال مخاطبین زیادی قرار گرفته اند.
اکنون در پایان دو ماه عزاداری شیعیان، گفتگوی «نسیم» با رضا صیادی، مدیر سایت "عقیق" و محسن اخلاقی، مدیر سایت "وارث" را در ادامه می خوانید.
نسیم: با وجود اینکه هیات خودش یک رسانه است و محتواهای فراوان و متنوعی برای ارائه به مخاطب دارد، اما تا سال های گذشته در حوزه رسانه های الکترونیک، رسانه ای نداشتیم که بصورت تخصصی به هیات و مسائل مربوط به آن بپردازد. سایت هایی که مربوط به هیات می شدند، صرفا پایگاه هایی بودند برای دانلود صوت و تصویر هیئت ها. تا اینکه دو پایگاه خبری «عقیق» و «وارث» وارد گود شدند و به صورت حرفه ای به مساله هیات نگاه کردند. به عنوان اولین سوال می خواستم بپرسم چه نیاز و خلایی در این فضا دیده شد که به فکر تاسیس رسانه هیات افتادید؟
صیادی: ما مدتها بود که دغدغه این را داشتیم که در فضای هیئت کار رسانه ای کنیم. اما به قالب اینکه چطور به این موضوع بپردازیم نرسیده بودیم. با دوستان مشورت کردیم که در فضای مجازی، برای هیئت سراغ چه ایدهای برویم؟ حتی می توانست این ایده پایگاههای کاملتر دانلود مداحی باشد یا میتوانست سایتهای دیگر باشد. تا این که به یک سئوال رسیدیم که تقریباً دغدغه خودمان بود، این سوال که "امشب هیئت کجا برویم؟" گفتیم بیاییم و یک سایتی طراحی کنیم و در آن مردم را راهنمایی کنیم که امشب هیئت کجا میتوانند برود. اعم از هیئتهای هفتگی و هیئتهای مناسبتی. محور اصلی ما این بود که این سایت کاربردی باشد. بعد نشستیم این ایده را پختهتر کردیم، و جانمایی هیئتها روی نقشه تهران را درست کردیم. بعد که سایت سر و شکل گرفت و راه افتاد و ما وارد هیئتها شدیم، طبیعتاً کارها و ایده ها هم تکمیلتر میشد. یعنی ما خودمان از اول شاید چنین افقی را پیشبینی نمیکردیم. فاز اول این بود که هیئت کجا بروید و مرحله دوم هم این شد که در هیئت چه گذشت؟ بعد به این نتیجه رسیدیم که میتوانیم گزارش از هیئتها داشته باشیم و بحث عکاسی در هیئت پیش آمد.
در ادامه یک اتفاقی افتاد که من فکر میکنم یک کشف مهم در حوزه رسانه انجام شد و آن این بود که حوزه خبری و رسانهای هیئت کشف شد. میدانیم که رسانهها سرویسبندی دارند، مثلاً فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، ورزشی و ... خیلی جاها تخصصی تر میشوند و به زیر شاخهها هم بها میدهند. ما به این نتیجه رسیدیم که هیئت یک حوزه رسانهای است که جامع همه موارد است، هم محتوا دارد و هم حتی می توان نگاه ژورنالیستی میشود. مدتی گذشت و چند تا از خبرگزاریها به ما پیشنهاد دادند که ما میخواهیم سرویس هیئت راه بیندازیم. البته این یک محدودیتهایی داشت و عرض خواهم کرد که چرا این اتفاق تا الان نیافتاد.
هدف گذاری هایی که کرده بودید چه چیزهایی بود و چقدر به آن اهداف رسیده اید؟
صیادی: هدفگذاریمان خیلی جاها در طول کار معلوم شد. اول این بود که هیئت کجا برویم، بعد رسیدیم به خبر هیئت، خبر هیئت یک خبر چند بخشی است، ممکن است صوت داشته باشد، عکس داشته باشد، خلاصه منبر داشته باشد. توانستیم تعریفی از خبر هیئت ارائه دهیم. حتی چندتا از اساتید روزنامهنگاری را دعوت کردیم که بیایید هیئت را ببینید و بگویید که خبر آن چه نوع خبری است، آیا خلاصه منبر است، ایا حواشی است، آیا صوت و عکس است؟ و این اتفاقات تا حدی افتاد و توانستیم امروز به این جایی که هستیم برسیم و ما شدیم پایگاه خبری هیئتها. دلیلش هم این بود که سایت خبری خیلی زیاد است، اما به نظر من امروز سایت خبری باید برود به سمت تخصصی شدن، مثلاً سایت خبری ورزشی و حتی سایت خبری فوتبال. ما رسیدیم به سایت خبری هیئت. به ما می گفتند در سایتتان راجع به مسجد و دین و قرآن و عترت هم کار کنید، اما من میگویم هر کدام از اینها میتوانند یک سایت داشته باشند، اما این عقیق، عقیق هیئت است. فکر می کنم، اگر بخواهیم این سایت را کشکولی کنیم، سایت هیئت تضعیف خواهد شد.
اخلاقی: اصلش همیشن بود که آقای صیادی گفتند. همانطور که آقا فرمودند، فرهنگ از اقتصاد هم مهمتر است، چون فرهنگ مثل هوایی است که ما تنفس میکنیم. قطعاً هیئت به عنوان یک پایگاه مردمی که متشکل از افرادی است که با سلایق مختلف دور هم جمع میشوند و یک نگاه واحدی نسبت به امام حسین (ع) دارند، بستر بسیار مناسبی است که ما بتوانیم روی فرهنگ مردم اثرگذار باشیم. نگاه رسانهها پیش از اینکه رسانه های هیئت شروع به کار کند، در این حوزه نگاه حاشیهای بود. یعنی هر موقع دنبال هیئت رفتند به دنبال حاشیههای آن رفتند. سایت عقیق و وارث وقتی وارد این فضا شدند به تمامی اجزاء هیئت پرداختند، یعنی فقط مداح را ندید، فقط سخنران را ندید و خود هیئت را دید. یعنی ما یکی از آن مسائلی که روی آن تأکید داریم این است که میگوییم ما برای هیئت اینجا هستیم، فلان مداح و فلان سخنران هیچوقت برای ما ملاک نبوده است.
میزان استقبالی که از این دو رسانه هیئت شده، چقدر است و آیا انتظار این استقبال را داشتید؟ غالب مخاطبین شما از چه طیفی هستند؟
اخلاقی: غالب مخاطب در مرحله اول خود هیئتی ها بودند. زمانی که کار شروع شد خود ما هم فکر نمیکردیم به این سرعت پیشرفت کنیم و دیده شویم. شاید دلیل این استقبال هم این باشد که واقعاً این بستر یک بستر مناسب و بکری بوده که کسی به سمت آن نرفته بود.
ما با بچه هایی این کار را شروع کردیم که با نیت جهادی وارد کار شدند. بچههای ما در آن اوایل، راه میافتادند در خیابان ها تا با موبایل عکس بگیرند و این "هیئت کجا برویم؟" را درست کنند. این مسئلهای که الآن خیلی ساده شده به این سادگی شکل نگرفته بلکه با یک پروسه زمانبر و بسیار سخت شروع شد. به جرات می توانم بگویم کاری را که عقیق و وارث شروع کردند، خبرگزاریها از پس آن بر نمیآمدند. آن زمانی که محدودیت نیرو و ابزار داشتیم شاید مثلاً همزمان سه تا هیئت را پوشش میدادیم. ما اینجوری شروع به کار کردیم.
بیشترین درخواست ما هم از سمت خود هیئتیها بوده و شاید اگر حمایت و نگاه آنها نبود الآن هیچکدام از این سایتها نمی توانست ادامه دهد. واقعاً نگاه ما، نگاه مخاطبی بوده است.
روند پیشرفت سریعی که اوایل این کار داشتید همچنان ادامه دارد یا شیب آن کندتر شده؟ هنوز ایده های جدید و فضاهای بکری در این فضا می بینید که بروید سراغ آن؟
صیادی: ما وارد یک اقیانوسی شدیم که خودمان پیشبینی نمیکردیم اینقدر جای کار داشته باشد. شاید امروز تمام کارهایی که کردیم، نصف آن افقی که میبینیم نیست. همینالآن اگر بخواهم بشمارم شاید واقعاً 10 ایده جدید در این فضا دارم، اما اولین کار ما این است که کار فعلی مان را با توجه به بضاعتهای مالی و شرایط خاص خودمان به یک ثباتی برسانیم. یعنی مخاطب دیگر بداند اگر الآن دهه اول محرم نزدیک است، میتواند مراجعه کند به جدول ما و اطلاعات بگیرد. اما قطعاً بحث توسعه فعالیتها هست. مثلاً حوزه شعر آئینی یکی از ارکان هیئت است، البته در این حوزه چندتا سایت فعالیت می کنند و ما هم مدتی است که وارد این بحث شدیم. در ابتدا میخواهیم بیشتر این فضا را درک کنیم و بعد بیاییم جدی تر به شعر آئینی بپردازیم. به نظرم واقعاً جا برای کار خیلی زیاد است و این موضوع رسانه هیئت آنقدر بکر و دست نخورده بوده که اگر 10 سایت دیگر هم راه بیفتند میتواند در این زمینه کار کند. کما اینکه این اتفاق الان هم افتاد و سایتهایی آمده اند و دغدغه کارهای هیئتی به این شکل دارند، البته یک سری آمدند و بعد از مدتی تعطیل کردند.
اخلاقی: شاید یکی از آن چیزهایی که وجه تمایز وارث و عقیق با سایتهای دیگر است، مواقع بزنگاه هاست، یعنی موقعی که مسئله ای در هیئت به وجود میآید و ممکن است هیئت از فضای رسانه آسیب ببیند. همینطور که در موضوعات مختلف داشتیم که مثلا مساله ای برای یک مداح پیش آمده و حضور وارث و عقیق یک پشتوانه رسانهای بوده برای حمایت و دفاع از هیئت. وجه تمایز ما با برخی سایتهای دیگر همین جاهاست. خیلیهای هم نگاه تجاری دارند در صورتی که ما وارد این مسئله نشدیم.
صیادی: فکر میکنم یکی از دلایل این که بعضی از رسانهها میآیند و نمیتوانند کار کنند این است که یک تعارض ذاتی بین رسانه و محیط هیئت ممکن است وجود داشته باشد. رسانه میخواهد یک پیامی را منتقل کند و یک چیزی را آشکار کند ولی ذات هیئت قرار است یک خلوتی برای اشخاص باشد. مثلاً هنگامی که چراغها را خاموش میکنند معنایش این است که ما میخواهیم برویم در خلوت خودمان. اینجا خیلی سخت میشود که حالا مثلاً یک دوربینی باشد و شما را رصد کند. بنظرم این تعارض وجود داشت و باعث می شود هیئت در مقابل رسانه گارد بگیرد. قدیمها سر فیلمبرداری مجالس اهل بیت چقدر مشکل و دعوا بوده و حتی قبلترش سر ضبط کردن هم مخالفت میکردند، اما حالا این اتفاق افتاده و در خیلی از هیئتها چندین دوربین عکاسی و فیلمبرداری میکنند. فکر می کنم رسانه باید آداب ورود به هیئت را بداند. یعنی قداست این ساحت و انتظارات این محیط را بشناسد و بعد وارد شود. رسانهها نگاهشان وقتی رسانهای است احساس میکنند که استادیوم با هیئت هیچ فرقی نمیکند. بعد وارد میشوند و نمیدانند که باید چکار کنند چون که با فضا آشنا نیستند. رسانهای میتواند وارد این محیط شود که این آداب را بشناسد و جنس هیئت را بداند، برای همین است که خیلی از رسانهها با بودجهای که داشتند آمدند و در این فضا سرمایهگذاری کردند و تبلیغ کردند؛ ولی به دو ماه نکشید که تعطیل شد، یا خودشان متوجه شدند که هیئت نسبت به رسانه گارد عجیبی دارند.
اخلاقی: هیئت به نوعی حیثیت ماست. در هر مجموعهای ممکن است یک سری خوبیها باشد و یک سری بدیها، هیئت هم مستثنی نیست. ممکن است یک سری مشکلات از یک شخص هیئتی باشد و در ظاهر به پای هیئت نوشته میشود. به خاطر همین ما همیشه گفتیم که اگر یک درصدی ناخالصی در این فضا باشد، آن هم نه از هیئت بلکه از من هیئتی، آنوقت در انعکاس خبر هیئت خیلی باید دقت شود که فردا بحثی در این زمینه پیش نیاید که هیئت ناخالصی دارد. ما گفتیم که آن بخش را نمیبینیم و به قسمت زردی که ممکن است در این فضا باشد کار نداریم. منظور از زرد هم، حاشیهای است که ممکن است من نوعی برای هیئت ایجاد کنم. ما آن سمت نمیرویم و نمیبینیم، ولی خب رسانههای دیگر اینطوری نیستند. ما واقعاً دنبال جذب مخاطب به این صورت نبودیم، یعنی سعی کردیم یک یک پایگاه خبری کاملاً سالم و متناسب با هیئت ایجاد کنیم. خبرگزاریها ممکن است این مسائل را رعایت نکنند و ممکن است برایشان مهم نباشد که یک خبر حاشیه ای و زرد در این فضا چه اثری روی مردم می تواند بگذارد.
شاید بتوانیم بگوییم مخاطب رسانه هایی مثل عقیق و وارث که به هیئت می پردازند، از مخاطب خود هیئت ها هم بیشتر باشد. چون هر هیئتی یک تعدادی مخاطب خودش را دارد، اما این رسانه ها مجموع مخاطب همه هیئت ها و حتی مخاطبی خارج از هیئت ها هم دارند. شما مخاطبتان خودتان را از چه طیف هایی تعریف کرده اید، مثلا برای قشر غیر هیاتی هم قلابی در رسانه تان دارید که اگر او هم وارد سایتتان شد برایش جذاب باشد و سریع صفحه را نبندد؟
اخلاقی: یکی از برکاتی که دو شاخه شدن این رسانه هیئت داشت همین بود که هر کدام از این دو سایت طیفهای مختلفی را از جریانها و افراد توانست جذب کند. یعنی ممکن است ما یک نوع نگاه به هیئت داشته باشیم و عقیق یک نگاه متفاوتی از ما داشته باشد، البته که این نگاهها خیلی به هم نزدیک است، ولی بالاخره تفاوت هایی هست. من فکر میکنم که ما هنوز نیاز به زمان داریم، چون هنوز مخاطب را کامل شناسایی نکردیم و نیاز داریم زمان بگذرد و مخاطب را بیشتر بشناسیم و جنس خواسته او و آن چیزی که فکر میکنیم نیاز هیئت است را بدانیم.
البته این هم هست که دغدغه هیئت در زمان های خاص برای همه هست. یکی از فرق های رسانهای های مثل ما با خود هیئت این است، که هیئت در مثلا محرم و صفر یک طیف مخاطب گسترده عمومی دارد که شاید به اصطلاح هیئتی هم نباشند، خب این نوع مخاطب هیئت شاید این دغدغه را نداشته باشد که بیاید سمت ما، ولی واقعاً اولویت ما فعلاً هیئتیها هستند ما اول باید آن چیزی که داریم را حفظ کنیم و بعد برویم به سمت مخاطبین دیگر.
صیادی: بنظرم اساساً هیئت نه تنها در کشور ما بلکه در جهان تشیع اصلیترین محور وحدت ماست، یعنی هیچ چیزی به اندازه هیئت نخ تسبیح مردم ایران نیست. دقیقاً جنس مخاطب ما جنس مخاطب هیئت است و مخاطب هیئت یعنی عموم مردم. می خواهم این را بگویم که ما مانعی برای کسی نگذاشتیم که به ما رجوع نکند. شاید دغدغه بعضی از هیئت به اندازه این است که بیاید 2 ساعت دعا بخواند و برود، چنین فردی ممکن است که مخاطب سایت ما نشود، اما می گویم که مانعی نگذاشتیم. همانطور که مخاطب هیئت یک دایره وسیع دارد مخاطب رسانه هیئت هم باید همین دایره را داشته باشد. اما اتفاقی که میافتد این است که طبیعتا آنهایی بیشتر به ما رجوع می کنند که هیئتیترند، الآن قطعاً مخاطب عقیق و وارث مخاطب هیئتی است و خیلی دایره فراگیری ندارد.
من فکر میکنم خود رسانه هیئت هم یک تعریف کلی دارد، ما الآن چند نوع رسانه هیئت داریم، یک وقت هست یک رسانه مکتوب است مثل خیمه که یک نگاه آئینی و مناسکی دارد. اما یک موقع هست که داریم راجع به فضای مجازی صحبت میکنیم که احتمالاً قرار نیست به اندازه یک مجله عمق داشته باشد، یعنی جنسش اقتضا میکند. اینجا دیگر ممکن است همان مخاطب غیر هیئتی هم بیاید داخل سایت و صدای حاج منصور را هم دانلود کند و گریه کند و برای ما هم کامنت بگذارد، که ما نمونه هایش را دیده ایم، میخواهم بگویم وقتی نوع مواجه شدن با مخاطب اینطوری باشد حتماً اشخاص میآیند که یک استفادهای کنند. فکر میکنم که این حوزه حوزهای است که پاسخگوی همه نیازها میتواند باشد، چون که هیئت با همه کار دارد و رسانهاش هم میتواند با همه کار داشته باشد.
بیشترین کلیک خور سایتتان کدام بخش است؟
اخلاقی: بالاخره عکس در تمام رسانهها یکی از جذابترین بخش هاست، ولی ما وظیفهمان به عنوان رسانه این است که تا آنجا که میتوانیم روی ذائقه مخاطبمان اثرگذار باشیم و سعی مان بر این است که این ذائقه را عوض کنیم. ولی عکس برای ما بهانهای است که معارف اهل بیت که داخل هیئتها مطرح میشود را به گوش مخاطب برسانیم. سعی میکنیم با خلاصه نویسی و چکیده منبر را پیاده کنیم که این اتفاق هم برای ما هزینه بر است و هم زمان بر، اما در این خصوص تلاش میکنیم. ما یک سری از مخاطبانمان خود آقایان مداح و سخنران هستند، یکی از آقایان منبری به من گفت من هرازگاهی میآیم صحبتهایی که آقایان کردند را میخوانم و میبینم موضوعی که از همه موضوعها بیشتر درخصوصش بحث میشود چیست و نسبت به آن موضوع منبر خودم را تعیین میکنم و همچنین نگاه میکنم که چه مطالبی مطرح شده تا من آنها را دیگر تکرار نکنم.
صیادی: سعی مان همیشه بر این بوده که از محتوا دور نشویم، یعنی همین خلاصه منبرهایی که الان منتشر میکنیم شاید خیلی کلید خور نباشد و واقعاً هم کار سختی است پیادم کردن آن ها ولی سعی میکنیم که به هیچ وجه محتوا را فدا نکنیم. الآن هم عقیق و هم واث عکسهای یک هیئت را آخر متن محتوای هیئت میگذارند، یعنی تو باید از محتوا رد شوی تا برسی به عکسها، به نوعی مخاطب را مجبور میکنیم که نگاهش به محتوا هم بیافتد.
برای همین محتواها که شاید کلیک کمی هم داشته باشد نمی توان نوعی جذابیت ژورنالیستی یا بصری درست کرد که مخاطب به طرف آن جذب شود؟ مثلا چه کار باید کرد یادداشتی را که ستون بغل سایت می گذارید خواننده علاقمند باشد که آن را بخواند؟
اخلاقی: یک جاهایی ما به عنوان رسانه وظیفهمان این است که اثرگذار بر مخاطب باشیم، یعنی اگر یک یادداشت یا موضوعی باشد که فکر میکنیم نیاز است بچه هیئتی از آن اطلاع داشته باشد، سعی میکنیم با اخبار مرتبط یا در کنار همان عکسها و کلیدواژه ها مخاطب را سوق می دهیم به سمت آن مطلب. البته توقع هم نباید داشت که عموم مخاطب سراغ مطالبی مثل یادداشت ها بروند، ولی داریم سعی مان را میکنیم تا آنجایی که می توانیم اینها را سوق دهیم به این سمت، حتی شده با انتخاب کردن یک تیتیر جذاب، در حوزه هیئت این کار کار سختی است.البته ما مخاطبین تخصصی مثل شاعر و مداح و سخنران داریم که این ها به یادداشت ها مراجعه می کنند و سایت ما را میبینند، چون ما بازخورد میگیریم از آنها. مثلا یک بار یکی از مداحانی که شاعر هم هست جایی من را دید و گفت که شعرها را درست بنویسید، خب این نشان می دهد این مداح معروف حتی خبر ما را هم می خواند چه برسد به این که یک یادداشتی مثلا در خصوص شعر منتشر کرده باشیم.
صیادی: اتقاقا ما چند تجربه در خصوص یادداشت ها داشته ایم که کلیک خور خوبی هم داشته اند. مثلاً یادداشت هایی است که استقبال خوبی هم از آن می شود. من خودم فکر می کردم که ما باید یک کاری بکنیم که فقط بگوییم جنسمان جور است، مثلا دو تا یادداشت هم داشته باشیم و خیلی روی بازخوردش حساب نمی کردیم، ولی وقتی دیدیم کلیک خور این یادداشت ها خوب است به این نتیجه رسیدیم که آن را بیشتر کنیم.
خیلیها به ما میگویند که شما برنامهتان چیست؟ حقیقتش این است که من فکر میکنم که هیئت الآن میتواند یک سایت جامع بسیار بزرگ و پویا داشته باشد و همه کارها در آن انجام شود، اما همه کارهای خوب دنیا را قرار نیست ما انجام دهیم، میخواهم بگویم که همه این کارها خوب است اما ما ظرفیتمان یک حدی است. خیلی دغدغه داریم که یک ظرفیتی ایجاد شود تا بتوانیم وارد حوزه های جدید بشویم. زورمان، پولمان، جانمان، تا امروز به اینجا رسیده. ایده های خوب زیادی داریم اما اینها توان، انرژی و ظرفیت میخواهد که هنوز به آن نرسیده ایم.
وقتی شروع به کار کردید چه گاردهایی از بدنه هیئت نسبت به شما گرفته شد و الان چقدر از آن ها شکسته و کمتر شده؟ چون بالاخره این اتفاق تازه و ناشناخته برای هیئت ها بود و احتمالا هراسی نسبت به آن وجود داشته است
اخلاقی: خیلی زیاد بود، اما برای ما عادی بود. بالاخره جا انداختن رسانه در هیئت خیلی کار سختی بود و از خیلی از موانع عبور کردیم تا به اینجایی که الان هست برسیم. الآن را نگاه نکنید که خیلی راحت عکاسها دوربین دست میگیرند در هیئت ها عکاسی می کنند. دورهای بود که اگر از مجالس اعیاد میخواستیم عکس بگیریم شاید با پنج نفر باید هماهنگی میکردیم. باور نمی کنید حتی بارها توی گوشمان هم زدند. یک سری عدم اعتماد آن اول بود. اول صحبت هایم گفتم که نگاه رسانه به هیئت، نگاه حاشیهای بود و این نگاه هم برای هیئت ها نگاه زرد و حاشیه ای است. در صورتی که ما نمیخواستیم اینطور باشد. زحمت کشیدیم و این مسئله را جا انداختیم که ما آمدیم آن چیزی که شما میخواهید را منعکس کنیم. هنوز هم البته بعضی ها آن نگاه را دارند، مثلا به ما می گفتند که خدا می داند که بالاخره کی شما زهرتان را می ریزید. گاهی به ما انگ های سیاسی می زدند که شما آمدید کار انتخاباتی بکنید.
صیادی: این مسئله سیاسی خیلی برای ما ازاردهنده بود. فارغ از گارهایی که در هیئت ها نسبت به ما بود، دو سه تا انگ آن اوایل به ما می زدند که شما وابسته به فلان جا هستید و بودجه تان از فلان سازمان می آید یا کار تبلیغاتی برای انتخابات می کنید و... درصورتی که ما از ابتدا مستقل بودیم و هستیم. اتفاقاً یکی از آقایانی که به ما نزدیک بود میگفت که اینها از شهرداری بودجه میگیرند، به او گفتم که شما من را میشناسید من در همشهری آیه سردبیرم؛ آنجا زیر نظر شهرداری است و هیچ باکی هم از گفتنش ندارم. اما در عقیق دارم کار خودم را میکنم و تا به حال یک ریال هم بابت این موضوع از شهرداری نگرفتم. بعد از گذشت دو سه انتخابات برای همه معلوم شد که ما کار سیاسی نمی کنیم و زمان مسائل را حل کرد.
اخلاقی: همه منتظر بودند که یکدفعه ما یک کار سیاسی انجام دهیم. خیلی جالب است بعد از انتخابات ریاست جمهوری همان کسانی که به ما میگفتند شما سیاسی هستید، همانها به ما انگ زدند که شما انگلیسی هستید و موافق جدایی دین از سیاست. هم عقیق و هم وارث در خط نظام بوده و به جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی تعلق داریم. ولی واقعاً دوره سختی بود. الان هم هیچ شخص و سازمانی به ما کمک نمی کنند، پس ما مخارج حداقلی این کار را ازکجا باید بیاوریم؟ یکی از معضلات ما برای ادامه کار همین است. ما الان خیلی نقشه ها برای ادامه کار داریم ولی نمی توانیم هزینه هایش را تامین کنیم. یکی از سختیهای کار هیئتی این است که هر جریانی که پشت سر این قضیه میآید برای ما مشکلساز میشود.
صیادی: من معتقدم که رسانه هیئت مثل هیئت باید مستقل باشد و اگر هم قرار است کسی کمک کند به هیچ وجه نباید این نگاه را داشته باشد که دخالتی در این جریان بکند. برای ما یا وارث پیش آمده که افراد سرشناسی در هیئت با عنوان حمایت از جریان فرهنگی هیئت خواسته اند به ما پول بدهند، اما ما میدانستیم این آقا بعدها در این زمینه ذینفع است و فردا میخواهد اعمال نظر کند. در عقیق نظرمان این است که کمک از مردم جمع کنم، و این گرفتاری ها برای تأمین هزینهها وجود دارد. خیلیها باورشان نمیشود که ما سر جمع ده نفریم که داریم در عقیق این کار را جلو می بریم و فکر میکنند یک شرکت و مجموعه عریض و طویلی هستیم. ولی ما 10 نفرمان داریم کار میکنیم و درآمدمان هم از جای دیگری است و هرکداممان برای خودمان شغلی داریم و اینجا عشق مان است. معتقدیم همانطور که امام حسین (ع) هیئتهایش را میچرخاند، اگر رسانههایش هم در همان مسیر باشند خود حضرت آن را تأمین میکند.
رسانه هیئت آفت هایی هم می تواند برای هیئت ایجاد کند؟مثلا یکی از نتایج رسانه ها چهره سازی است، آیا چهره سازی در این فضا باعث آفت می شود یا نه؟یا مثلا می گویند رسانه باعث می شود خلوت هیئت بهم بخورد
اخلاقی: یکی از آفت های رانندگی تصادف است ما هیچوقت نمی توانیم بگوییم به خاطر اینکه تصادف می شود پس ما رانندگی نکنیم. ما نمیتوانیم بگوییم بخاطر اینکه این آفت ممکن است به هیئت بخورد ما رسانه درست نکنیم.ما نباید مخاطبمان را اندک ببینیم، ما باید جهانی نگاه کنیم. بالاخره رسانه یکی از آفتهایش همان شهرت است. یکی از آن مباحثی است که برای خود ما دغدغه است این است که آن چیزی که بولد میشود هیئت باشد نه اشخاص و تا آنجایی که میتواننیم الکی کسی را مشهور نکنیم، ولی بالاخره بعضی از چیزها از سر ناچاری است. مثلا وقتی یک هیئتی در شهرستان جمعیت هفتگی اش 500 نفر است که جمیعت زیادی است و نوع هیئت داری شان هم بر اساس موازین است، من نمی توانم بگویم او را پوشش نمی دهم چون ممکن است معروف شود، بلکه آن آدم چون دارد کار میکند ارزش بولد شدن را دارد.ولی اینطور هم نیست که به خوشایند اشخاص خاصی کار کنیم یا به حرف کسی، فرد یا هیئتی را بولد کنیم. یک مدت به ما انگ می زدند که این سایت، سایت فلان مداح است، بعد گفتند چرا همان مداح را پوشش نمی دهید. حرف همیشه هست. ما دنبال بانی برای تامین هزینه های سایت هستیم، اما زیر بلیط کسی نمی رویم.
صیادی: ما اساساً نباید انتشار یک گزارش از هیئت، یا انتشار تصویر یک فرد را حمل بر این کنیم که داریم اخلاص را در آن فرد از بین می کشیم یا روح خلوت آن هیئت را از بین میبریم. مبنا نباید بر این باشد که اگر عکسی از کسی منتشر کنیم آن آدم ممکن است دچار یک عجب شود و احساس کند دارد مشهور میشود. این مساله به نظرم باید یک مرحله قبل حل شود، به این معنی که هر آدمی باید خودساخته باشد و از این که دو بار عکسش منتشر شد احساس نکند اتفاقی افتاده. اساساً ما باید به این سمت برویم که اگر آدمی را مطرح میکنیم، خیلی سنجیده عمل کنیم و با بررسی زیاد در این زمینه عمل کنیم. به هیچ وجه نباید بیگدار به آب زد، چون ممکن است کسی خراب شود در این حوزه، مواردش را هم داریم. این ظرافت ها و حساسیت ها را باید مدنظر داشته باشیم، ممکن است یک جاهایی هم ما اشتباهاتی کرده باشیم.
یکی از آقایان مداح خیلی با عکس مشکل داشت و میگفت من نمیخواهم عکس بگیرم، یک روز رفته بوده پیش یکی از علما و آن عالم به او گفته بود مراقب باش همین عکس نگرفتن برای تو حجاب نشود! ما هم چند بار با او صحبت کردیم و گفتیم قرار نیست اگر عکسی از تو منتشر شد، ریا باشد. تو نگاهت را اینجوری کن که این عکس یک ترویج و تشویقی برای مردم باشد برای حضور در هیئت. البته حالا کمی نظر ایشان تغییر کرده.
اخلاقی: رسانه در هیئت مثل راه رفتن روی لبه تیغ است. من به عنوان رسانه هیئت هیچ علاقهای ندارم که در متن هیئت اثرگذار باشم. یعنی به خاطر اینکه عقیق یا وارث میخواهد عکس بگیرد، بیاییم کسی را اجبار کنیم که در هیاتت چراغ بگذار! اگر واقعاً هیئتی اعتقادش این است به همان شیوه چراغ خاموش و بدون حضور دوربین ادامه دهد ما هیچ اصراری نداریم که خلوتش را به هم بزنیم. من به عنوان رسانه وظیفهام این است که آن هیئتی که قابلیتش را دارد به سمتش بروم، ولی هیچ هیئتی را هم سعی نمیکنم به این سمت سوق دهم که مثلا چراغ روشن کن تا من عکس بگیرم، چون مصنوعی میشود.
بعضی هیئت ها اصلا ذاتا رسانهای هستند، مثل هیات آقای هلالی، اینطور از اول بار آمده اند، یعنی هنگامی که چراغ روشن است یا خاموش برای مستمع هیچ فرقی نمیکند. ولی در یک روضه مثل جلسه حاج ماشاالله عابدی، مستمع با همان فضای خلوت و تاریک خودش انس گرفته و من سعی میکنم خیلی کم بروم سمت آن و حال جلسه را به هم نزنم، مگر اینکه اعیاد باشد. ما روی لبه تیغ حرکت می کنیم و من وظیفهام این است سعی کنم اثر منفی در هیئت نداشته باشم.
آیا رسانه هیئت تلاشی برای ابقا و احیای برخی سنت های عزاداری داشته؟ برخی سنت ها واقعا فراموش شده، آیا نیازی می بینید به احیای آن ها برای نسل حاضر؟
صیادی: در این زمینه جست و گریخته کارهایی کرده ایم. این نگرانی نسبت به سنت ها را همه بچه هیئتیها باید داشته. یکی از کارهایی که کردیم این بوده که با آقای امیر عباسی سعی کردیم که یک مقداری از سبکهای قدیمی را بازخوانی کنیم و حتی اگر لازم است به روز کنیم و با حفظ اصول یک تغییراتی هم در آن بدهیم. در دفترمان یک استودیوی خیلی کوچکی زدیم و تست هم کردیم. اما نکته اینجاست که همه کارهای خوب را ما نمی توانیم انجام دهیم، وگرنه کارهای خوب رو زمین مانده الی ماشاءالله هست. یک جا میبینید که ظرفیتها آنقدر نیست که یک کار را بتوانیم درست و حسابی به پایان برسانیم. این کار نیاز به یک پژوهش کاملی دارد، بعد باید الگوهایی درستی ارائه داد، بعد باید آسیبهایش را شناخت و موانعش را برطرف کرد و این خود یک ساز و کار خیلی جدی و عملیاتی دارد. این کار باید اولویت کارمان باشد، البته به شرطی که ظرفیتهایش را داشته باشیم به دلیل اینکه این موضوع بسیار حساسی است و اگر درست انجام ندهیم ممکن است ضربه هم بزند.
اخلاقی: ما نیاز داریم که محققین و پژوهشگرهایی که در این حوزه دارند کار میکنند به کمک ما بیایند در این حوزه و آن محتوایی که تا الآن در این چندین ساله جمع کردند و در هیچ جایی آنطور که باید و شاید استفاده را در اختیار ما بگذارند. به نظرم میّآید که باید یک همدلی باشد. من فکر میکنم رسانههای دیگری که در این حوزه کار کرده اند و می دانم که محتویات فاخری دارند باید در اختیار ما بگذارند تا ما دوباره نرویم همان پژوهش هایی را که آن ها انجام داده اند انجام دهیم، چون دوباره کاری می شود و وقت و هزینه هدر می رود. مثلا در همین بحث نخل گردانی کاشان، به جرأت میتوانم بگویم بیش از ده هزارتا مطلب و یادداشت موجود است ولی ما هیچ دسترسی به آنها نداریم چونکه اینها یک جایی دپو شده و دارد خاک میخورد.
صیادی: کسانی که در این حوزه متولی هستند، وظیفه دارند کمک کنند. ما که آمدیم خودمان داریم کار میکنیم ، یعنی وظیفه آقایان بوده که این کارها را بکنند حالا نکرده اند و ما خودجوش آمده ایم داریم کار میکنیم. حداقل کاری که متولیان امر می توانند بکنند این است که این رسانهها را کنار هم بگذارند و یک هم افزایی ایجاد کنند. در صورتی که وقتی خدمتشان میرسیم فقط به ما دستورات جدید می دهند که این کار را بکن و آن کار را نکن، خب پس شما قرار است چکار کنید؟ امروز این خلأ وجود دارد که رسانههای هیئت یک محور وحدت ندارند. الان درخصوص همین سنت های عزاداری یک بانک اطلاعاتی عظیمی دارند، ولی به ما نمیدهند در صورتی که وظیفهشان این است که بیایند و التماس کنند که ما این کار را انجام دهیم.حتی اطلاعات هیئتها را به ما نمیدهند.
اخلاقی: بعد جالب است به ما زنگ میزنند می گویند شما بانک اطلاعاتی هیئت ها را به ما بدهید، خیلی راحت با من تماس گرفته که از ما بانک اطلاعات بگیرند. شما چه چیزی به ما داده اید که حالا از ما بانک اطلاعاتی ما که ثروت ماست را می خواهید؟
هیئت خودش تهدید نیست ولی ممکن است یک سری چیز های از بیرون تهدیدش کند، در این مدت اخیر موارد حساسی و چالشی در بدنه هیئت ها و مخاطبین هیئت ها پیش آمده که قطعا ورود به این مباحث توسط رسانه هیات هم حساسیت ویژه ای دارد، شما در این دست موارد چه کار کرده اید؟ آیا اصلا وارد شده اید و نوع مواجهه تان چگونه بوده؟
صیادی: از محرم پارسال تا محرم امسال، چند اتفاق چالشی مربوط به چهره های هیئات و مداحی یا موضع گیری ها در خصوص هیئت و روضه پیش آمد، در کنار این ها هم جریانی بود که دنبال سکولار کردن هیئت ها هستند که در یک سال اخیر پررنگ تر هم شده، من فکر میکنم در همه این موارد وارث و عقیق خطشکنی کردند. یک جاهایی هم بی مهابا هم این کار را کردیم، مثلاً سر قضیه آقای ... به این نتیجه رسیدیم که ما سر عزای امام حسین (ع) که با کسی تعارف نداریم، حالا طرف هر کسی می خواهد باشد و ما همان دو روز اول یادداشت نوشتیم.
اخلاقی: جالب اینجاست که بعد از این داستان در سایت این آقا به ما انگ های سیاسی زدند.
صیادی: در همه این مسائل فکر میکنم که این دو تا سایت پیشرو بودند و یک جاهایی جریان ساز شدیم. چون الان هیئت ها دیگر رسانه دارند و این رسانه ها هم تا حدی قدرت پیدا کردند، در مباحث چالشی که پیش آمده تاثیر گذار بودیم. اینطور نیست که ما ساکت باشیم امروز دیگر هرکسی می داند که اگر بخواهد درباره هیئت و مباحث مربوطه اش اظهار نظر خامی بکند، فردا صبح اگر همه سایتها هم پشت او بیایند دو تا سایت مستقل هیئت هستند که خط قرمزشان هیئت است. سعی ما این است که واقعاً در کمال ادب تذکر بدهیم. یعنی ما همه مطالبی را که نوشتیم سعی کردیم درکمال منطق و ادب و دور از پرخاش باشد و البته با حفظ مواضعمان.
اخلاقی: ما به عنوان رسانه وظیفه مان آمادهسازی ذهن مخاطب است برای اینکه برسیم به آن نقطهای که میخواهیم. ممکن است موضوعی مطرح شود که همه می دانیم صحیح اما ممکن است برخی واکنش ها را داشته باشد، ما به عنوان رسانه وظیفه مان این است که ابتدا فضا را آماده کنیم. امام یک سال حج را تعطیل کردند، ممکن است خیلیها بگویند که حج واجب است، اما اگر امام گفت نباید برویم، یعنی نباید برویم. ولی فقیه می تواند واجب را هم با حکم ثانویه تعطیل کند. من فکر میکنم یکی از وظایف ما رسانهای ها این است که بیاییم بستر را برای اجرای برخی امور که ممکن است چالش برانگیز هم باشد آماده کنیم. ولی فقط من به تنهایی نباید باشم. بعضی اوقات ما یک هیئت را نشان میدهیم که روز جشن است، گریه کردند و سینه هم زدند. از چپ و راست با ما تماس میگیرند و ما را به باد توهین می گیرند. من به عنوان رسانه وظیفهام این است که نشان بدهم که در این هیئت چه میگذرد. شمایی هم رئیس فلان سازمان هستی باید بیایی از رسانه من ببینی که در آن هیئت چه می گذرد و بعد بروی روی اینها کار کنی. از من نباید انتظار داشته باشی که نشان ندهم چه خبر است، من اتفاقا باید انعکاس دهم که شمای فلان مسئول ببینی چه خبر است، من متولی فرهنگ این کشور نیستم، من یک رسانه ام.
من مثال میزنم، ولادت امام رضا (ع) یک هیئتی در شهرستان ... سینه زدند، زنگ زدم به مدیر کل ... گفتم حاج آقا یک همچین چیزی شده. گفتند یک یادداشتی، یک گزارشی بنویسید. گفتم دردسر میشود گفتند نه نمیشود. زنگ زدم فلان سازمان ان ها هم همین را گفتند. من یادداشت انتقادی را نوشتم و منتشر کردم. اول در آن یادداشت فلسفه اینکه چرا نباید در جشن عزاداری کنیم را نوشتیم، بعد هم بدون اسم اشاره کردیم به این هیئت، این یادداشت را منتشر کردیم، سه ساعت نشد که عالم و آدم زنگ زدند که چرا انتقاد کردید، این خبر را بردارید، مسئول هیئت تحت فشار است. مشکل اینجاست که دوستان هنوز اثر رسانه در هیئت ها را درک نکرده اند. خب ما چکار کنیم، من به شما تماس میگیرم که شما مساله را درست کنید و نمیکنید، بعد من به عنوان رسانه میآیم این را انعکاس میدهم و شما فشار میآورید که این خبر را برداریم.
شما با رسانه ها و خبرگزاری های دیگر که از نظر فکری با شما همسو هستند، همکاری و هم افزایی دارید؟
اخلاقی: ما هیچگونه پشتوانه رسانهای از رسانههای جبهه فرهنگی انقلاب نداریم. ما همه یک وجه اشتراکی داریم، اول امام حسین (ع) و بعد انقلاب. ما یعنی عقیق و وارث نشان دادیم در این دو سه سال گذشته به هیچ جریان سیاسی مایل نبوده و نیست، الا جبهه فرهنگی انقلاب. اما تا الآن هیچگونه پشتیبانی از رسانهها ندیده ایم. سر قضیه هجمه ای که به حاج محمود کریمی شد، سایت خبری ... بعد از اینکه حاج محمود در بیت خواند و همه هجمهها هم خوابیده بود یک دفعه یادداشت نوشت که چرا صدا و سیما مداحی یک متهم را پخش کرد. من برای اولین بار یک یادداشت با اسم خودم نوشتم و محکم دفاع کردم ولی هیچکدام از رسانهها پوشش ندادند. درصورتی که نگارشش آن طور بود خبرگزاری ها میتوانستند بیایند پای این خبر. ولی نیامدند چونکه محافظه کارند. ما باید بدانیم که در آن زمان، صرف زدن یک مداح نبود، می خواستند یک جریان را بزنند.
صیادی: من فکر میکنم باید یک قرارگاهی داشته باشیم از رسانه های خودی، که در مواقع بحران و بزنگاه بیاییم، جمع شویم و یک تصمیمی بگیریم. من فکر میکنم که بخاطر اینکه جنس کار ما هیئت است یک مقداری اقتضائاتمان با رسانه های اصولگرای دیگر فرق میکند. مثلا شاید سر قضیه ملا باسم دغدغه خبرگزاری ها این نباشد که به آن بپردازند، ولی وظیفه من این است که وارد شوم. یک جاهایی ما خودمان تصمیم میگیریم و اجتهاد می کنیم، ممکن است اشتباه هم بکنیم. بعضی جاها هم بوده که در موردی نگاه و تصمیم عقیق با واث با هم تفاوت داشته، چون بالاخره من ممکن است به یک نتیجه ای برسم و آقای اخلاقی به یک نتیجه دیگر، اما هر دو هدفمان یکی است. ممکن است یک جاهایی ما از این موضوع ضربه بخوریم. آن آقایانی که در این حوزه وظیفه دارند باید یک قرارگاه، ستاد یا سامانه بگذارند تا اینکه در مواقع بزنگاه حداقل بتوانیم یک اطلاعات درست داشته باشیم و اگر ما به عنوان رسانه هیئت قرار است تصمیمگیری کنیم حداقل بتوانیم یک تصمیم درست بگیریم. این واقعاً یک خلآیی هست که چندین بار ضربهاش را هم خوردهایم.