"سرخه حصار" زیر چرخ ماشینها له میشود؟
گزارش «نسیم» از اثرات مخرب احداث بزرگراه شوشتری در پارک ملی سرخه حصار؛ آخرین زیستگاه طبیعی شرق تهران زیر چرخ توسعه/ قالیباف: زیر سرخه حصار تونل میزنیم/ مدیرکل محیط زیست تهران: پروژه ارزیابی زیست محیطی ندارد
گروه اجتماعی خبرگزاری «نسیم» - سمیرا خباز: در حالی که شهرداری تهران در سالهای گذشته تلاش زیادی برای افزایش سرانه فضای سبز در تهران داشته است، اما حالا یک پروژه بزرگراهی قرار است قلب یکی از مهمترین زیستگاههای طبیعی تهران در سرخه حصار را هدف نابودی قرار دهد.
از چند سال پیش که طرح احداث پروژه شهید شوشتری در شرق تهران مطرح شد، نگرانیهایی برای عوارض زیست محیطی این پروژه هم مطرح بود، اما این نگرانیها وقتی قوت گرفت که مشخص شد قرار است این بزرگراه درست از وسط پارک ملی سرخه حصار در شرق تهران عبور کرده و این پارک ملی را از وسط به دو نیمه تقسیم کند.
رهبر معظم انقلاب اسلامی در هفدهم اسفندماه سال 93 در دیدار مسئولان و فعالان محیط زیست با تأکید بر اینکه حفظ محیط زیست یک وظیفه حاکمیتی است تصریح کردند: «تهیه سند ملی برای محیط زیست و پیوست محیط زیستی برای همه طرح های عمرانی، صنعتی و تجاری ... از مهمترین راهکارها برای حفظ محیط زیست است. »
با وجود این توصیه رهبر انقلاب برای ملاحظه زیست محیطی در همه طرحهای عمرانی اما ساخت بزرگراه شهید شوشتری همچنان ادامه دارد. مسئولان شهرداری میگویند میخواهند برای عبور از پارک ملی تونل بزنند تا آسیبی به پارک ملی وارد نشود اما کارشناسان محیط زیستی در مقابل نظر دیگری دارند و معتقدند احداث این بزرگراه، به تغییر اکولوژیکی و در نهایت نابودی این پارک منجر میشود. اما واقعا چه اتفاقی برای این پارک ملی در حال وقوع است؟
قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست هرگونه اقدام به تغییر را در پارکهای ملی و مناطق حفاظت شده به طور کلی ممنوع میداند. در آئین نامه قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست حتی بوته کنی، قطع درختان را در این مناطق منع کرده است، چه رسد به احداث یک جاده و گذر آن از دل پارک ملی!
پارک ملی سرخه حصار یکی از آخرین بازماندگان طبیعت تهران است، در حالیکه غالب مناطق طبیعی اطراف پایتخت تغییر کاربری دادهاند، این منطقه از 260 سال پیش حفاظت شده باقی مانده است اما این روزها خبرهای خوبی به گوش نمیرسد، گویا پارک ملی قرار است مشکلگشای گره ترافیکی شرق تهران باشد.
قالیباف: احداث تونل راهحل حفظ محیط زیست این منطقه است
محمدباقر قالیباف شهردار تهران با اعلام خبر ساخت اتوبان شهید شوشتری میگوید: این اتوبان بخش وسیعی از مشکلات ترافیک و آلودگی ناشی از تردد کامیون ها و ماشینهای سنگین را به حداقل خواهد رساند.
شهردار تهران در خصوص حل مساله زیست محیطی این اتوبان هم معتقد است که «در این قسمت از پروژه شهید شوشتری ما با مسائل خاص زیست محیطی مواجه هستیم که با جدیت این مسائل را دنبال کردیم و در تلاشیم که کوچکترین آسیبی به طبیعت بکر این محدوده وارد نشود.» راه حل پیشنهادی وی برای گذر از مسیر حوزه محیط زیست و پادگاه نیروی مسلح، حفر تونل است.
البته شهردار تهران در مصاحبهای که پیش از این با سایت رهبر معظم انقلاب اسلامی داشت نیز به دغدغه جدی مقام معظم رهبری در این خصوص اشاره میکند و میگوید: « یکی از موضوعات جدی در شرق تهران، نداشتن کمربندی است. همه از غرب و جنوب، به سمت شمال و مازندران میروند. در نتیجه، باعث آلودگی میشوند. کامیونها مشکلات ایمنی و تصادفات را ایجاد میکنند. ما به این نتیجه رسیدیم که حتماً باید در آنجا کمربندی بزنیم. این کمربندی نمیتواند خیلی دور از شهر باشد. این مسیر از بخشی از مراکز نظامی و حیاتوحش منطقهی سرخهحصار عبور میکند. با نیروهای مسلح هماهنگ کردیم و پیشبینیهای امنیتی این کار را کردیم تا آسیب امنیتی برای نیروهای نظامی قصر فیروزه نداشته باشد. ما به خیال خودمان پیشبینی لازم را کردیم و طرح را خدمت ایشان فرستادیم تا مجوز بگیریم. آنجا مربوط به نیروهای مسلح بود و طبیعتاً ایشان باید اجازه میدادند. اما ایشان گفتند در اینجا از وسط پارک رد میشویم. پس تکلیف آهوهای اینجا چه میشود؟ یعنی ضمن آنکه بهعنوان فرماندهی کل قوا بحث امنیتی اتوبان را از حوزهی مراکز نظامی در نظر بگیرند، به حیاتوحش توجه کردند. »
ممنوعیت احداث جاده در مناطق حفاظت شده و پارکهای ملی
اعلام خبر گذر اتوبان از میان پارک با واکنشهایی از سوی مسئولان و دوستداران محیط زیست همراه شده است. محمدهادی حیدرزاده، که قبلا مشاور زیست محیطی شهرداری تهران بود و اکنون مدیرکل محیط زیست استان تهران است، با بیان اینکه بخشهایی از پروژه بزرگراه شهید شوشتری از داخل پارک ملی سرخه حصار عبور میکند اظهار کرد: بر اساس مصوبه هیات وزیران و قوانین و دستورالعملهای سازمان محیط زیست، احداث جاده در مناطق حفاظت شده و پارکهای ملی به منظور حفظ اکوسیستم بکر و طبیعی آن ممنوع است .
وی ادامه داد: اجرای هرگونه پروژه عمرانی و ملی هرچند مهم و زیر بنایی منوط به ارائه طرح جامع و کامل ارزیابی زیست محیطی و سپس بررسی در سطح استان و تصویب آن در سازمان حفاظت محیط زیست است .
بزرگراه شوشتری، ارزیابی زیست محیطی ندارد
در حالیکه حیدرزاده از ضرورت ارزیابیهای زیست محیطی برای چنین پروژهای میگوید، آنچه در حال حاضر واکنشهای شدیدتری را از سوی دوستداران و فعالان محیط زیست ایجاد نکرده است، شاید همین گفته مدیرکل محیط زیست استان تهران باشد؛ «مسئولان پروژه اتوبان شهید شوشتری هنوز طرحی را برای ارزیابیهای محیط زیستی به سازمان محیط زیست ارائه نداده اند.»
آیا حل مشکل ترافیک، ساخت بزرگراه است؟
با وجود اظهارات شهردار تهران مبنی بر رعایت شرایط زیست محیطی در پروژه شهید شوشتری اما همچنان فعالان محیط زیستی از قرار گرفتن در عمل انجام شده نگران هستند. هومن روانبخش، عضو هیات علمی دانشگاه و فعال محیط زیست در گفتگو با «نسیم» میگوید: آنچه از گفتههای مسئولین و بررسی نقشهها بر می آید، این است که بزرگراه جدید شهید شوشتری قرار است از میان پارک ملی سرخه حصار گذر کند و این پارک ملی که قدمت حفاظت 260 ساله دارد را به دو نیم تقسیم می کند. ساخت این بزرگراه از میان پارک ملی و منطقه حفاظت شده، با عنوان کاهش بارترافیکی شرق تهران و اتوبان بسیج توجیه میشود درحالی که دوسال پیش نیز اتوبان دیگری به موازات همین اتوبان و در فاصله کمتر از 15 کیلومتری با همین توجیه از میان منطقه حفاظت شده جاجرود و پارک ملی خجیر تصویب و ساخت آن آغاز شده است.
به گفته وی با وجوداینکه احداث بزرگراه پاکدشت-بابایی که با صرف هزینههای محیط زیستی فراوان درحال انجام است، به اتمام نرسیده و اثرات آن بر ترافیک شرق تهران بررسی نشده، تصمیم به ساخت اتوبانی جدید به موازات همان بزرگراه مصوب قبلی ابهانات بسیاری را ایجاد میکند.
این فعال محیط زیست ادامه داد: مسئولان شهرداری تهران پیش از شروع عملیات اجرایی بسیاری از پروژههای بزرگراهی وعده حل مشکلات ترافیکی را دادهاند اما متاسفانه شاهدیم نه تنها ساخت بزرگراههای جدید مشکل عمده ای را حل نکرده است، بلکه این معضل روزبه روز در حال افزایش است. از آن جمله میتوان به وعدههای پیش از ساخت بزرگراه طبقاتی صدر اشاره کرد.
روانبخش با اشاره به آزمون و خطاهای متعدد شهرداری در ساخت بزرگراهها در تهران اظهار کرد: مسئولان شهرداری هنوز باور ندارند که تنها ساخت اتوبان و بزرگراه مشکل ترافیک را حل نمیکند و اینبار دست بر یکی از بکرترین عرصههای طبیعی باقیمانده در شرق تهران گذاشتهاند و قرار است بخش دیگری از آخرین باقیماندههای حیات وحش و گونههای گیاهی طبیعی شهر تهران، بیخانمان و نابود شوند.
آیا ساخت تونل راهحل مشکل است؟
تمهیدات شهرداری برای ساخت تونل و ساخت زیر گذر از پارک ملی سرخه حصار هم آنچنان به مذاق دوستدران محیط زیست خوش نمیآید؛ چرا که به گفته روانبخش ساخت تونل در یک منطقه کوهستانی مستلزم انفجارهای زیادی است.
وی به سخنان قاسم مالدار، مجری طرح های بزرگراهی سازمان مهندسی و عمران شهر تهران اشاره میکند که پیش از گفته بود: از 13 کیلومتر مسیر اتوبان (که حدود نیمی از آن، حدفاصل ورزشگاه تختی تا رسالت، از مناطق کوهستانی داخل پارک ملی عبور میکند) فقط 450 متر تونل با هدف جلوگیری از تخریب زیستگاه در برنامه قرار دارد و 800 متر تونل دیگر هم نیاز فنی پروژه است.
در واقع مجری طرح های بزرگراهی سازمان مهندسی و عمران شهر تهران اذعان میکند که ساخت این تونل نیازمند به عملیات انفجار و سنگ برداری است. همه این عملیات قرار است در دل پارک ملی انجام شده و به حیات پارک ملی هم آسیبی نرسد! در کنار این عملیات سنگین عمرانی قطع درختان بیشماری که در مسیر اتوبان قرار دارند را اضافه کنید.
مسیر جایگزین سرخ حصار را نجات میدهد
برخی از معترضان به این طرح مسیر جایگزینی را پیشنهاد می دهند، هومن روانبخش هم مسیر جایگزین را مثبت دانست و به اعتقاد وی میتواند آسیب های وارده را کاهش و یا حتی حذف کند، روانبخش خروج مسیر بزرگراه از دورن پارک و گذر آن از حاشیه پارک ملی و اتصال آن به میدان کلاهدوز یا بزرگراه اسبدوانی را پیشنهاد میکند و به گفته وی بزرگراه اسبدوانی و بزرگراه یاسینی در این مسیر از تراکم عبور پایینی برخوردار هستند و هدف مطرح شده توسط مدیران شهرداری که کاهش بارترافیکی اتوبان بسیج است را برآورده میکند و خسارت به پارک ملی را هم به طور چشمگیری کاهش میدهد.
شهرداری باید به این نکته نیز توجه داشته باشند که این جمعیت کوچک باقی مانده آهوها، در کنار ده ها گونه جانوری نظیر قوچ و میش، کل و بز که روزگاری در شرق تهران گله هایشان به این سو و آن سو می خرامید و همچنین صدها گونه گیاهی به ویژه درختان و درختچه های بومی نظیر بادام وحشی به عنوان ریه تنفسی و ذخیره گاه ژنتیکی ابرشهر تهران محسوب میشود مورد توجه مقام معظم رهبری نیز هستند، و ایشان در سخنانشان تاکید بر حفظ باقیمانده طبیعت بکر منطقه داشتهاند.
لازم به ذکر است، بزرگراه شهید شوشتری، بزرگراهی شمالی- جنوبی در شرق تهران است که از تقاطع بزرگراه رسالت با بزرگراه شهید یاسینی آغاز شده و پس از عبور از یک مسیر 13 کیلومتری، به تقاطع بزرگراه دولت آباد با بزرگراه امام رضا(ع) میرسد. بخش جنوبی این بزرگراه استراتژیک ساخته شده و تنها بخش شمالی باقی مانده که قرار است در دو فاز اجرایی شود. فاز اول پروژه از بزرگراه امام رضا(ع) تا ورزشگاه تختی و اتصال آن به بزرگراه شهید محلاتی است که قرار است عملیات اجرایی آن از نیمه دوم سال آغاز94 شود فاز دوم از ورزشگاه تختی به سمت بزرگراه رسالت و تقاطع بزرگراه شهید یاسینی و در واقع گذر از پارک ملی سرخه حصار است ادامه یابد.