مطلب علمی که در میزگرد «نسیم آنلاین» اثبات شده بود
زمستانی که رفت و النینیوای که نیامد
گزارش «نسیم آنلاین» از بررسی وقوع پدیده النینیو و پاسخ علمی به بازار شایعاتی که در اوایل پاییز امسال در بین رسانهها و مسئولین شکل گرفته بود. زمستان رفت و روسیاهی بر شایعهسازان ماند.
گروه جامعه « نسیم آنلاین »-مصطفی شاهمرادی: اواخر تابستان امسال بود که رسانهها از وقوع پاییز و زمستانی غیر عادی خبر میدادند. پدیده هواشناسی النینیو تقریبا به تیتر یک اخبار هواشناسی رسانهها تبدیل شده بود تا آنجا که کم کم امر بر مسئولان مشتبه شد و آنها را به تکاپو انداخت. کار تا جایی بالا گرفت که حتی مسئولان وزارت نیرو هم بخشنامه صادر کردند و برای مقابله با موج سرمای فزاینده در زمستان به فکر ذخیره گاز افتادند و به نقل از وزیر نیرو پیشبینی «احتمال وقوع زمستان بسیار سرد» و «بارشهای زیاد و وقوع سیل بسیار شدید» در کشور مطرح شد. پیشبینیهای سازمان هواشناسی هم یک در میان غلط از کار در میآمد و در مواردی هم که آنها درست پیشبینی میکردند مردم توجهی نمیکردند.
همه این موارد یک مقصر اصلی داشت، «النینیو» اسپانیایی یا به ترجمه فارسی «پسر مسیح» به متهم ردیف اول گمانهزنیهای غیر علمی رسانهها تبدیل شده بود. بازار شایعات داغ و هر کس خودش را صاحبنظر میدانست. به قول پروفسور اردکانی «۷۶ میلیون هواشناس در ایران داریم!». از رئیس شرکت... تا وزیر... راجع به پدیده النینیو اظهار نظر میکردند.
مهدی چمران رییس شورای اسلامی شهر تهران با اشاره به وقوع پدیده النینیو از تشکیل شدن ستاد بحران خبر داده و گفته بود: بررسی هواشناسی نشان میدهد که باید آمادگی همه جانبه برای مقابله با این پدیده را داشته باشیم به ویژه آنکه شهرهای دیگر ممکن است وضعیتشان خطرناکتر از تهران باشد.
برای بررسی این موضوع مهم « نسیم آنلاین » فارغ از بازار شایعات و اظهارنظرهای مقامات ریز و درشت کشور تلاش کرد تا با بهرهگیری از نظرات علمی اساتید به نام رشته هواشناسی و اقیانوسشناسی کشور به پاسخ درستی در این رابطه برسد. پرفسور حسین اردکانی از بنیانگذاران سازمان هواشناسی، دکتر محمد رضا بنازاده ماهانی رییس انجمن علوم و فنون دریایی ایران و رئیس مرکز تحقیقات علوم دریایی ایران و دکتر محمدتقی زمانیان، استاد رشته هواشناسی و عضو سابق کمیته مشترک علمی سازمان هواشناسی جهانی و قائم مقام سابق سازمان هواشناسی کشور با حضور در میزگرد « نسیم آنلاین » به سوالات و شایعههای موجود پاسخ دادند.
دکتر بنازاده علت وقوع پدیده النینیو و لانینیا را تغییر حرارت در آب اقیانوس دانسته بود: وقتیکه آب اقیانوس تغییر حرارت پیدا کرد آن را به جو میدهد، جو که گرم شد اختلاف فشار ایجاد میکند. اگر سرعت جریانات قویتر شود تندتر حرکت میکند یا اصلاً ممکن است مسیرهایش عوض شود و سرعتها شروع به کمتر یا بیشتر شدن میکنند. باید از روی نقشه نگاه کرد تا متوجه شد در منطقهای که النینیو اتفاق افتاده به کجا سرایت میکند.
بنازاده از کمبود دانش و امکانات لازم برای بررسی این پدیدهها گفته بود: باید از طریق ماهواره یا با عکسهای حرارتی مشخص شود این حرارتی که هست، کجاها خنثی شده یا تا کجاها اثر میکند. ما میتوانیم پیشبینی کنیم همینطور نمیشود حرف زد که بگوییم حالا در ایران اثر دارد یا اثر ندارد. باید نگاه کرد که این مسیر گردش اثر دارد یا نه. و اینها را باید دقیقاً تعیین کرد. و ما کمبود دانش داریم.
دکتر زمانیان درباره چیستی پدیده النینیو اینگونه توضیح داده بود: وقتی که کارمایه گرمایی بیشتر از حد به عرضهای بالایی یا عرضهای پایینی برود، پدیده النینیو اتفاق میافتد که اجازه نمیدهد آب گرم از عرضهای حارهای به عرضهای بالاتر برود. به همین دلیل آب گرم را پس میزند و به اقیانوس برمیگرداند. اگر یک سالی کمتر برود پدیدهای به نام لانینیا اتفاق میافتد که باعث میشود چرخه واکر سرعت سطحیاش بیشتر شود، یعنی باد موافق یا باد شرقی روی اقیانوس تندتر شده و بتواند کارمایه گرمایی یعنی آبی که گرم شده است را با سرعت بیشتری به عرضهای بالاتر ببرد تا کمبود کارمایه گرمایی را جبران کند.
زمانیان با اشاره به اثرات منطقهای پدیده النینیو گفته بود: این پدیدهها در مناطق خودشان اثرات جانبی هم دارند. بهعنوان مثال النینیو بر روی دما، بارش، دمای آب اقیانوس و رطوبت کاملاً مؤثر است به این شکل که در غرب اقیانوس آرام مثلاً سمت اندونزی به عنوان مثال باعث میشود که دما کاهش پیدا کند، بارش کم شود، دمای آب اقیانوس پایین بیاید و رطوبت هم کاهش پیدا بکند در حالیکه در شرق اقیانوس آرام بالعکس هست هم دما بالاتر میرود، هم رطوبت بالاتر میرود، بارش اتفاق میافتد و دمای آب اقیانوس هم بالا میرود. پروفسور اردکانی مشکل اصلی در بوجود آمدن چنین شایعاتی در رسانهها را کمبود تحقیقات علمی و نبود مدل بومی هواشناسی در کشور میداند و بیان میکند: سازمان هواشناسی به دلیل اینکه کار تحقیقاتی زیادی انجام نداده است نمیتواند قاطعیت داشته باشد و به همین دلیل است که از آن مدلهایی که به دستشان میرسد دو پهلو و سه پهلو یک صحبتهایی میکنند و مردم هم واقعاً نمیدانند چه کار بکنند. به صحبتهای وزیر نیرو گوش بدهند که میگوید هوای بسیار سردی امسال زمستان داریم. حالا وزارت نیرو بر چه مبنایی این را گفته است معلوم نیست! از چه مدلی استفاده کردهاند؟ چه کسی این حرف را زده است؟ یک نفر این حرف را با مسئولیت با دلیل یا بیدلیل زده است. ببینید اینها بایستی با دلیل صحبت شود، با کار صحبت شود. النینیو در فاز گرم روی ایران آن اثرات زیاد را ندارد. من دو تا تز بر روی این مسئله داشتم ولی من لانینیا را دیدم که احتمال دارد روی ایران اثر داشته باشد.
زمانیان به طور قاطع اعلام کرده بود پدیده النینیو بر روی آب و هوای کشور ما تاثیری ندارد و تاکید میکند: به نظر من النینیو اصلاً در ایران تأثیری ندارد و این حرفهایی که در مورد اینها زده شده که مثلاً زمستان یخبندان است درست نیست. ممکن است زمستان ما امسال یخبندان باشد اما اصلاً ربطی به النینیو ندارد. ببینید این یک پدیده فیزیکی است، اگر قرار باشد ایران را متأثر کند تمام مسیرش را باید متأثر کند و البته در محل خودش بیشترین تأثیر را بگذارد و هرچه به سمت ایران بیاید کمتر شود. یعنی اگر قرار است ایران را ۱۰ درجه سردتر کند آنجا که نزدیکتر هست باید ۲۰ درجه سردتر شود و اصلاً اینطوری نیست.
به وجود آمدن گمانه زنیها و شایعاتی که بر مبنای اظهار نظر غیر علمی و تخصصی برخی مسئولان در رسانهها انجام میشود آثار و تبعاتگاه جبران ناپذیری بر روی جامعه خواهد گذاشت. بوجود آمدن جو تشویش و اظطراب در بین مردم تنها یکی از آثار این اتفاق خواهد بود. به طوری که در سالیان گذشته برخی سودجویان با رواج شایعاتی توانستند از این مقال برای خود نان و آبی دست و پا کنند و به اهاف نامشروعی رسیدند.
در انتها ذکر این نکته خالی از لطف نیست که مسئولان محترم باید به این نکته توجه داشته باشند که قبل از هر اظهارنظر قطعی درباره موضوعاتی که جامعه به آن حساس هست حتما جوانب کار را بسنجند به طور مثال آنها میتوانستند همانند کاری که « نسیم آنلاین » انجام داد از متخصصین شناخته شده دراین حوزه نظرخواهی کنند تا در دام سیاهچال شایعاتی که معلوم نیست مبدا آن از کجاست نیافتند. حال با پایان زمستان و اثبات صدق بودن نظر علمی کارشناسان این حوزه باید گفت زمستان میرود و روسیاهی به ذغال میماند.