"خوشبینها تنها ۲۵ سال برای پایان عمر ذخایر آبی ایران پیشبینی کردهاند"
معاون پیشین سازمان محیط زیست در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»، افزود: براثر مصرف بیرویه منابع، کشور در حال تبدیل شدن به یک کویر سوخته است/ صادرات محصولات آببَر برای کشور، خودکشی است/ روند خشکی از جنوب کشور در حال حرکت به سمت خراسان است
یوسف حجت با بیان اینکه خشکسالی در ایران مساله حادی نیست و مشکل کم آبی نه به دلیل خشکسالی بلکه از جای دیگری نشات میگیرد، اظهارداشت: سهم آب مصرفی ایرانیان از ۴۰ سال گذشته چهار هزار لیتر برای هر نفر در سال بوده است و در حال حاضر نیز میزان آب هر نفر در طول سال همان چهار هزار لیتر است و ما در حال مصرف ۱۰۰ میلیارد متر مکعب آب ذخیره گذشتهمان هستیم .
وی ادامه داد: با توجه به افزایش ایران به ۷۵ میلیون نفر عرضه آب تغییری نکرده است اما تقاضا به شدت بالا رفته و این بالارفتن تقاضا مشکلات کم آبی را برای کشور به وجود آورده است .
در حال مصرف بیرحمانه پس اندازهای گذشته آبی کشور هستیم
عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس با تاکید بر اینکه نباید بر این باور باشیم که طبیعت بر ما سخت گرفته است گفت: ما در تمام طول تاریخ کشورمان سالهای کم آبی و پرآبی را داشتهایم اما هیچگاه زاینده رود خشک نشد. این فرافکنی است که خشک شدن زاینده رود را به گردن خشکسالی بیاندازیم .
معاون پیشین سازمان محیط زیست افزود: ما سالانه ۱۰ میلیارد متر مکعب بیش از ورودی آب سفرههای زیرزمینیمان مصرف میکنیم. و با این حساب در حال مصرف بیرحمانه پس اندازهای گذشته آبی خود هستیم .
حجت با اشاره به وضعیت زاینده رود تصریح کرد: زاینده رود همانطور که از اسمش پیداست زاینده است و از آبهای زیر زمینی تغذیه میشود اما چون سطح آبهای زیرزمینی ما کاهش یافته است دچار کمبود آب شده است .
وی اکثر رودخانههای کشور را دارای چنین بحرانی دانست و گفت: در حال حاضر اکثر رودخانههای کشور (ارومیه، جازمویان، بختگان، پریشان) خشک شده است .
ظرفیت زیستی کشور ما هم تنها جوابگوی یک سوم از جمعیت حاضر
معاون پیشین سازمان محیط زیست با بیان اینکه براثر مصرف بیرویه منابع زیستی، کشوردرحال تبدیل شدن به یک کویر سوخته است، گفت: باید جلوی مصرف بالای آب را در کشور بگیریم .
وی افزایش جمعیت و تغییر الگوی مصرف به سمت مصرف بیشتر را یکی از عوامل این کم آبیها خواند و ادامه داد: الگوی بهداشتی کشور در چند سال اخیر به سمت ریخت و پاش آب پیش رفته است .
حجت ظرفیت زیستی ایران را حدود ۲۵ میلیون نفر تخمین زد و اظهار کرد: کشور ما ظرفیت تولید محصول و تامین آب تنها ۲۵ میلیون نفر را داراست و مابقی مازاد را باید از کشورهای دیگر تامین کنیم .
وی با اشاره به کشورهایی مانند امارات متحده و قطر تشریح کرد: عمده احتیاجات مردم این کشورها از منابع زیستی خارج از کشور تامین میشود، ظرفیت زیستی کشور ما هم تنها جوابگوی یک سوم از جمعیت حاضر است و باید دو سوم احتیاجات دیگر (گندم، برنج، میوه و فرآرودههای دامی) باید از کشورهای دیگر تامین کنیم .
برداشت بیرویه صدمه پایداری به سرزمین وارد خواهد کرد
عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس تاکید کرد: ما نباید به سرزمینمان فشار بیاوریم، چراکه در اثر این فشارها صدمات جدی به سرزمین وارد میشود، برای مثال: خالی شدن سفرههای زیرزمینی موجب نشست زمین و بسته شدن فضا ذخیره آبی برای همیشه میشود. و این برداشت بیرویه صدمه پایداری به سرزمین وارد خواهد کرد .
حجت صادارات مواد آب بَر را برای کشور نوعی خودکشی دانست و عنوان کرد: باید صادرات مواد را به سمت صادرات موادِ صنعتی پیش ببریم که وابسته به آب نباشد و آب مجازی کمتری را از کشور خارج کنیم .
وی با بیان اینکه یک کیلو گندم ۱۳۰۰ لیتر آب و یک کیلو سیب زمینی ۲۵۰ لیتر آب مصرف میکند، گفت: گندم پنج برابر سیب زمینی آب مصرف میکند و ما باید الگوی کشت و مصرف خود را باید از سمت گندم به سمت سیب زمینی پیش ببریم .
عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس واردات یک میلیون تن گندم را معادل ذخیره شش برابر آب سد کرج تخمین زد و بیان کرد: در این شرایط اگر ما محصول آب بری را از کشور خارج کنیم به این معنی است که آب ارزشمند کشور خود را صادر کردهایم .
حجت معتقد است: برای نجات کشور از بحران آب ناچاریم الگوی تولید کلان را تغییر دهیم و به سمت الگوی صنعتی و خدماتی پیش برویم چراکه صنعت تنها ¾ میلیارد آب مصرف میکند اما کشاورزی ۹۰ درصد منابع آبی ما را مورد مصرف قرار میدهد .
خودکفایی در گندم یک باور غلط
وی با اشاره به تجربه کشور اسپانیا از تغییر الگوی کشت از گندم به سمت زیتون گفت: اسپانیا به این نتیجه رسید که چون کشور خشکی است و گندم محصولی آب بر است الگوی کشتش را تغییر دهد، ما هم میتوانیم با تغییر الگوی کشت به سمت محصولات باغی که آب کمتری مصرف میکنند تنها تا جایی که به استقلالمان ضربه وارد نکند گندم تولید کنیم .
این استاد دانشگاه خودکفایی در گندم را یک باور غلط خواند و اظهار کرد: باید طرز تفکرمان را تغییر دهیم. باید برخی بخشهای کشاورزی که صدمات جبران ناپذیر را به ذخایر سرزمینیمان وارد میکند تعطیل کنیم، و در قدم بعدی مانند کشورهای صاحب سرمایه اقدام به خرید سرزمین در کشورهای فقیر برای تولید محصولات مورد نیازمان بکنیم .
وی با تاکید بر اینکه کشور ما از لحاظ ذخایر آبی در وضعیت بحرانی قرار دارد ادامه داد: ما ذخایر آبی گذشتهمان را با برداشت بیرویه از سفرههای آبی زیرزمینی انجام دادهایم و در واقع جبران برداشت کمتر در ۳۰ سال گذشته را کردهایم و عمر چاههای ما به سرعت رو به کاهش است .
حجت با اشاره به پیش بینیهای موجود در خصوص پایان یافتن ذخایر آبی در کشور یادآور شد: با توجه به اینکه بدبینها ۱۰ سال و خوش بینها تنها ۲۵ سال را برای پایان عمر ذخایر آبی ایران پیش بینی کردهاند باید هر چه زودتر مصارفمان را کاهش دهیم چراکه روند خشکی از جنوب کشور در حال حرکت به سمت خراسان است و تا دو دهه آینده این مناطق همه خشک خواهد بود .
در شرایط تنش آبی قرار گرفتهایم
وی به ایجاد تنش آبی در کشور هشدار داد و اظهار کرد: در سال ۱۳۵۰ سرانه مصرفی آب در کشور چهار هزار متر مکعب در سال برای هرنفر بوده است، و در سال ۱۳۹۰ سرانه آب از چهار هزار متر مکعب به ۱۵۰۰ کاهش یافته و باید بدانیم اگر سرانه آب به دوهزار مترمکعب کاهش یابد دچار تنش آبی میشویم و اگر به یکهزار متر مکعب کاهش یاید دچار بحران خواهیم شد .
این کارشناس تاکید کرد: در حال حاضر هم در شرایط خوبی به سر نمیبریم، و در شرایط تنش آبی هستیم و باید آب موجود را عاقلانه مدیریت کنیم و آن را برای هر چیزی مصرف نکنیم.
گفتگو از سمیرا خباز