گزارش «نسیم آنلاین» از کتاب آیت‌الله شهید سید محمدباقر صدر؛

رویکردی کل‌گرا به سیره امامان معصوم

کدخبر: 2015919

کتاب "امامان اهل بیت؛ مرزبانان حریم اسلام"، اثری حائز اهمیت است که توسط کنگره شهید صدر، طی سال‌های اخیر ‏جمع آوری، تدوین و تحقیق شده و با عنوان "أئمة اهل البیت و دورهم فی تحصین الرسالة الإسلامیة" منتشر شده است.

گروه فرهنگی « نسیم آنلاین »؛ نگاه تحلیلی و استنباطی به سیره اهل بیت علیهم السلام زمانی که توسط یکی از بزرگ ترین متفکران شیعه صورت گرفته ‏باشد، اثری بسیار ارزنده و قابل استفاده را رقم خواهد زد.‏

متفکر شهید آیت الله سید محمدباقر صدر، عالم بصیر، آگاه و اندیشمند ممتاز شیعه در عصر حاضر است که مبارزات و ‏روشنگری های او در عراق، شهادت ایشان را به دست رژیم مستبد و ستمگر بعثی در پی داشت. او آثار گران سنگی در ‏زمینه فقه، اصول، فلسفه، اقتصاد و زمینه های متعدد دیگر در جهان اسلام به جا گذاشته است. اما این بار کتابی در زمینه ‏تاریخ تحلیلی امامان اهل بیت علیهم السلام از این متفکر، وارد عرصه فکری و مطالعاتی شده است.‏

کتاب «امامان اهل بیت؛ مرزبانان حریم اسلام»، اثری حائز اهمیت است که توسط کنگره شهید صدر، طی سالهای اخیر ‏جمع آوری، تدوین و تحقیق شده و با عنوان «أئمة اهل البیت و دورهم فی تحصین الرسالة الإسلامیة» منتشر شد و سپس ‏به دست دکتر رضا ناظمیان و حسام حاج مؤمن با قلمی شیوا و روان به زبان فارسی ترجمه شده است.‏

این کتاب برگرفته از سخنرانی ها و مقالاتی است که آن متفکر شهید به صورت منظم و مدون طی مناسبت های مختلف ‏ارائه کرده است و در این کتاب با پیاده سازی این آثار منطبق با قالب فصل بندی شده از جانب شهید صدر، توسط گروه ‏تحقیق کنگره بین المللی شهید صدر، پس از گردآوری، تصحیح و تحقیق به چاپ رسیده است.‏

نکته حائز اهمیت در این کتاب، که آن را از سایر کتب در زمینه تاریخ و سیره متمایز کرده است، رویکرد و روش به کار ‏گرفته شده در این کتاب است. شهید صدر در این اثر، با رویکردی کل گرا به بررسی سیره امامان معصوم پرداخته است.‏

در میان رویکردهای موجود در مطالعه زندگی و سیره اهل بیت علیهم السلام، یکی از رویکردها و روش های مهم، روش ‏کل گراست که زندگانی تمام امامان معصوم را نه به صورت جداگانه، بلکه در قالب یک کل به هم پیوسته مورد مطالعه و ‏بررسی قرار می دهد. مقام معظم رهبری (دام ظله) نیز بر اهمیت و ارزندگی این نگرش تأکید کرده اند و کتاب انسان 250 ‏ساله که برگرفته از سخنرانی های ایشان است، بر اساس همین شیوه نگاشته شده است.‏

در بخش سوم کتاب امامان اهل بیت علیهم السلام مرزبانان حریم اسلام، موضوع سخنرانی شهید صدر در کنگره¬ای ‏فرهنگی در نجف حول تبیین این روش و رویکرد است. ایشان علی رغم رد نکردن روش جزء گرا و استفاده از این روش در ‏رویکرد خویش، جزئی نگری در مواجهه با زندگانی امامان را روشی ناقص و ناتوان در تحلیل زندگانی و سیره امامان میداند. ‏ایشان دیدگاه کل گرایی را عقیده ای متبلور از ایده امامت در کلام شیعی می داند.‏

این کتاب با قملی شیوا و محتوایی متفکرانه، برداشتی بسیار عمیق و به روز از سیره و زندگانی اهل بیت ارائه کرده است که ‏می توان آن را یکی از منابع مهم و برجسته در راستای بصیرت افزایی شیعیان و مسلمانان دانست.‏

این کتاب مجموعه ای حاصل از سخنرانی ها و نگاشته های شهید محمد باقر صدر است که طی آن در مناسبت های ‏مختلف به بررسی و بیان زندگانی امامان پرداخته است. این مجموعه توسط گروه تحقیق کنگره بین المللی شهید صدر ‏گردآوری و چاپ شده است.‏

در این کتاب، مسیر کلی زندگانی اهل بیت در دوخط پی گرفته می شود: اول خط اصلاح کژروی و تلاش برای به دست ‏گرفتن زمام تجربه و دوم خط استوار سازی امت اسلامی که وجود مادی رسالت اسلامی به شمار می رود. اما در عین حال ‏با تفاوت موقعیت های امامان اوضاع خاص حاکم در زندگی هرکدام از حضرات معصومین، روش عملکرد و شیوه برخورد ‏آنان با مسائل زمانه برای رسیدن به هدفی واحد، به طور مصداقی تفاوت خواهد کرد و صلح امام حسن علیه السلام را در ‏زمانی و قیام امام حسین علیه السلام را در زمان دیگری رقم می زند. اما به گفته شهید صدر، این تفاوت ها تعبیرهایی ‏گوناگون از حقیقتی یگانه هستند.‏

شهید صدر در این کتاب، نقشه راه امامان معصوم علیهم السلام را به سه مرحله اساسی تقسیم کرده است. مرحله اول به ‏مصون سازی امت اسلامی در برابر آسیب کژروی که از سقیفه آغاز شد، اختصاص دارد و از رحلت رسول گرامی اسلام تا ‏امامت امام زین العابدین ادامه دارد. در مرحله دوم، امامان معصوم علیهم السلام در کنار مقابله با کژروی ها به شکل دادن ‏و تربیت شیعیان خاص خود پرداخته اند و در مرحله سوم آماده سازی امت برای به دست گرفتن حکومت از جانب اهل بیت ‏علیهم السلام پی گرفته شده است.‏

یکی از امتیازات ویژه این کتاب، نگاه عمیق و متفکرانه شهید صدر به سیره اجتماعی و سیاسی اهل بیت علیهم السلام و ‏استنباط احکام عملی در این زمینه است.‏

ایشان در برخی از فصول کتاب، در پایان سخنان خود با مقایسه شرایط و اوضاع عصر حیات امامان معصوم با زمان کنونی، ‏در صدد است که تکلیف شیعیان و دوستان اهل بیت را در این زمان تبیین کند و روش صحیح مواجهه با کژروی های ‏موجود در امت اسلامی را منطبق با این سیره نورانی ارائه کند.‏

یکی دیگر از امتیازات مهم این کتاب، تحقیقی است که در پاورقی کتاب نمود یافته است. در این تحقیق به خوبی تلاش ‏شده است که مطالب ارائه شده از جانب شهید صدر، به طور مستند و مفید ارائه شود و اسناد و کتب مرجع در هر بحث ‏معرفی شود.‏

قلم روان، شیوا و جذاب کتاب را نیز می توان یکی از محسنات آن بر شمرد.‏

تنها نقطه ضعف این کتاب این است که به دلیل پیاده شدن کتاب از روی سخنرانی ها و مقالات و پیام های مختلف شهید ‏صدر، در برخی از فصول، مطالب به صورت تکراری ارائه شده است و دو فصل از فصول کتاب نیز با سیر بحث، بیگانه بوده ‏و مانند جمله ای معترضه در این میان آمده است.‏

بخش عمده کتاب به زندگانی و سیره امیرالمومنین، امام حسن و امام حسین علیهم السلام (یعنی مرحله اول از نقشه راه) ‏اختصاص دارد و به نظر می رسد بسیاری از مطالب مربوط به دو مرحله دوم از نقشه راه اهل بیت (علیهم السلام) در این ‏کتاب آورده نشده است. در دسترس نبودن تمام فایل های صوتی سخنرانی های شهید صدر و شهادت ایشان را می توان از ‏علل ضعف بحث در دو مرحله آخر برشمرد.‏

فقدان فهرست اعلام، آیات و روایات در پایان کتاب نیز از نقایص شکلی و حاشیه ای کتاب محسوب می شود.‏

ارسال نظر: