یادداشت "نسیم آنلاین" بر کتاب "فرمان یازدهم"؛

کلید واژه‌هایی که نخ نما شده‌اند، انزجار نویسنده از کلیشه‌های فرمی و ساختاری!

کدخبر: 2020322

داستان "فرمان یازدهم" با فرمی قابل قبول و نوع روایتی مدرن پا به منصه ی ظهور گذاشته است. زیر بنایی پژوهشی اثر که شاید به روحیه معلمی نویسنده باز می گردد غیر قابل انکار است.

گروه فرهنگی « نسیم آنلاین »؛ نرگس روزبهانی؛ کتاب "فرمان یازدهم" نوشته زهره عارفی است؛ زهره عارفی کارشناسی ارشد ادبیات فارسی و دبیر با سابقه ی آموزش و پروش؛ متولد و ساکن شهر مقدس قم است؛ او سالهاست که در حوزه ی نقد و نگارش داستان و رمان فعالیت می کند.

فرمان یازدهم کاری از انتشارات کتابستان که به تازگی در ویترین کتابفروشی ها قرار گرفته است. «یوسف» راوی این رمان دانشجوی فارغ التحصیل تاریخ و اهل فسطین است. پدرش یکی از سران جهاد اسلامی یا یک گروه این چنینی است. با رفتن "پدر یوسف" به یک ماموریت مادرش با یک یهودی تازه مسلمان شده به نام «شمعون» ازدواج می کند و ... .

داستان «فرمان یازدهم» با فرمی قابل قبول و نوع روایتی مدرن پا به منصه ی ظهور گذاشته است. زیر بنایی پژوهشی اثر که شاید به روحیه ی معلمی نویسنده باز می گردد غیر قابل انکار است. توجه به سیر منطقی علت و معلول های داستان هم از دیگر نقاط قوت کار است. می گوییم داستان روایتی مدرن دارد چرا که اسیر پراکنده گویی هاست و تا اواسط داستان از زیر ورود به پیرنگ اصلی شانه خالی می کند.

ماجرای داستان اصلی از زمانی آغاز می شود که «کبهاء» ادعا می کند لوح موسی(ع) در مزرعه ی «میلراک» دفن شده است و برای ورود به مزرعه و زیرو رو کردن خاک آن تا جستن لوح با «میلراک» که صاحب مزرعه است در جدال است. میلراک به آنها اجازه ی ورود نمی دهد و...

داستان به لحاظ مقطع زمانی در دو روز اتفاق می افتد و طی چند یادداشت که از زبان «یوسف» برای سوفی گفته می شود روایت شده است. در لابلای روایت جستجوی لوح هم گفتگوهایی عاشقانه با سوفی دارد.

یکی از نقدهایی که می شود بر این اثر داشت؛ همین قالب کلی فرم و روایت داستان است. تا اواسط داستان کاملا احساس می کنیم که با یک داستان غیر کلاسیک روبرو هستیم و پس از نیمه ی کتاب وارد یک داستان می شویم.

شخصیت های داستان محدودند؛ برخی شخصیت ها هم کمی گنگ و مجهولند. ما تا پایان داستان نمی فهمیم که شمعون کیست؟ چرا شمعون می خواهد یوسف و مادرش را یهودی کند؟ گویا پدر سوفی باعث ازدواج مادر یوسف با شمعون شده است و یوسف در "حدیث نفسی" می گوید:« حالا می فهمم که اگر این ازدواج اتفاق نمی افتاد پدرم نمی توانست مبارزه اش را تمام کند..» و بیش از این توضیحی داده نمی شود. نویسنده یا تفسیر مجهولات این چنینی را بر عهده ی هوش مخاطبانش گذاشته است یا خواسته به ما بفهماند که چون دغدغه ی اصلی اش در این داستان در مقایسه با پیرنگ اصلی این ماجرا نبوده است؛ بیش از این لازم نبوده به آن بپردازد.

شخصیت پردازی منحصر بفرد کار متعلق به شخصیت کبهاست. کبهاء با یک آیرونی در شخصیت چشم و ذهن مخاطب را به خود جلب می کند. یوسف که درست ضد این قهرمان است شاید برای همین ساخته شده تا بتوانیم با فضای فکری شخصیت ها ارتباط بیشتری بگیریم. اینها همه برمی گردد به این که خانم عارفی به شدت در داستانش با کلیشه های ساختاری و محتوایی مبارزه می کند.

در حوزه ی محتوای اثر از نمادهایی چون "سنگ" و "زیتون" و "انتفاضه" فاصله گرفته است. اصلا کلید واژه های این کار فرق دارد. نویسنده با رمانش می گوید دوره داستان نویسی بر پایه ی شخصیت های تند رو درباره ی ماجراهای فلسطین از میان رفته است. شاید هم می گوید به اندازه های کافی روایت شده اند. همین است که از تعقیب و گریز خبری نیست. آدم ها مبارزان سیاسی رادیکال نیستند. اصلا ماجرا طوری توصیف می شود که پای هیچ حمله ای به داستان باز نمی شود، احتمالا به این دلیل است که بستر زمانی داستان طی دو روز است و در یک منطقه ی صهیون نشین یا در بیابان اتفاق می افتد.

ظرفیت آدم های داستان به یک اندازه نیست، داستان از این حیث بسیار منطقی و واقع گراست. از تمام روحیه ی مبارزه در شخصیت راوی که همان یوسف باشد چند حقد و کینه علیه صهیونیست ها در خاطر او می گذرد که مشخصا هم اشاره ای به غاصبان ندارد بلکه به نوعی دوری از پدرش را به گلایه ی می گذارد.

کبها سرسخت تر به نظر می رسد زندگی اش از مشی مبارزه دور نیست. کبها که پیرنگ اصلی را پیش می برد و حامل شعارهای نویسنده طی داستان است، سلاح گفتگو را پیش گرفته و با دشمن به گفتگو می نشیند و حجت می آورد.

سوفی خلق شده است تا پایان بندی کار را کامل کند، چون روایت فصل آخر با پاسخ نامه ی سوفی به تمامی نامه های یوسف است. چنین پایان بندی نگاه تازه ای را هم به داستان اضافه می کند و کار را از حالت تک صدایی در می آورد.

فرمان یازدهم یک قلم شریف زنانه دارد. با حیاء روایت می کند و دغدغه اش عقل آدم هاست. این رمان در انبوه رمان هایی که مستقیم و غیر مستقیم دغدغه های «اومانیستی» دارند؛ پدیده ای متفاوت است. این اثر به دور از انسانگرایی های محض عقلگرا و اندیشه محور است. تفکرات دشمن را مسلحانه با ایدئولوژی به توپ می بندد.

ارسال نظر: