مصطفی رضایی در گفتگوی تفصیلی با «نسیم آنلاین»:
"زایو"، ایده جسورانه مدیریت جمهوری اسلامی بر جهان است
داستان اولیه به این شکل بود که یک مشکل جهانی با گسترش ویروسی خاص پدید می آید بر این اساس یک دانشمند و قهرمان ایرانی در نقش یک قهرمان ظاهر می شود و به دنبال پیدا کردن منشاء این ویروس می رود تا درنهایت آن را خنثی کند.
گروه فرهنگی «نسیم آنلاین»، علیرضا ملوندی- پرداخت به آینده و فرجام جهان، موضوعی است که در متون دینی اسلامی و شیعی زیاد به آن پرداخته شده اما در عرصه هنری این غرب به ویژه آمریکا است که در آثار مختلف خود از آن صحبت کرده و لیبرالیسم را به عنوان منجی جهان معرفی می کند.
"زایو"، عنوان رمانی است که خرق عادت کرده و وارد محدوده ای شده که پیش از این فقط غرب و هالیوود از آن سخن می گفتند. رمانی آینده نگرانه که جسورانه از تشکیل "جمهوری اسلامی فلسطین"، "فروپاشی اسرائیل و قیام توده های مردم آمریکا علیه رژیم سرمایه داری حاکم بر این کشور سخن می گوید.
مصطفی رضایی، نویسنده 26 ساله این اثر که اکنون دوران سربازی خود را سپری می کند مهمان «نسیم آنلاین» شد تا در خصوص "زایو" و آینده نگری انقلابی در عرصه هنر سخن بگوید.
آن چه می خوانید متن گفتگوی تفصیلی «نسیم آنلاین» با رضایی است.
نسیم آنلاین : چه شد که وارد فضای نویسندگی شدید؟ رشته تحصیلی تان این بود؟نه، من در دانشگاه رشته الکترونیک خوانده ام ولی به این رشته علاقه نداشتم برای همین به دنبال تحصیل در رشته هنر هستم. وقتی تحصیل می کردم به این علت که رشته من فنی بود خیلی در حال و هوای رمان نبودیم و حتی یک کتاب داستان هم به زور در کتابخانه من پیدا می شد.
منتهی حدودا از سال 90 بود که به موضوع ادبیات علاقمند شدم و در این زمینه شروع به مطالعه کردم کار مطالعه خود را هم با خواندن کتاب های "جلال آل احمد" آغاز کردم. زیرا نثر جلال آدم را نویسنده می کند. کلاس مقدمه نویسی را به صورت فنی و کلاسیک در حوزه هنری گذراندم اما بیشتر علاقه داشتم تا در جلسات نقد استاد سرشار هم فعالیت کنم زیرا اعضای این جلسه همه حرفه ای بودند و همین هم شد. در حقیقت شروع داستان نویسی و پیگیری آن بعد از عضویت و شرکت من در کلاس های استاد سرشار بود.
نسیم آنلاین : چه سالی عضو کلاس های نقد آقای سرشار شدید؟رضایی: در اواخر سال 91 آغاز شد. در آن کلاس بود که داستان های کوتاه فراوانی نوشتم و نقد هم شد. اتفاقا نقد های بسیار سنگینی هم روی آثار من صورت گرفت به گونه ای که حس می کردم از در آدم را بیرون می اندازند! و من از پنجره وارد میشدم . خلاصه در این مدت مطالب فنی این حوزه را از ایشان آموختم و هم در داستان نویسی دستم راه افتاد.
نسیم آنلاین : چه شد که شروع به نوشتن "زایو" کردید؟ استارت نوشتن این رمان از کجا زده شد؟رضایی: "زایو" یک ایده جسورانه برای مدیریت جمهوری اسلامی بر جهان است. قصد تعریف ندارم ولی آنگونه که شنیده ام کتاب های ابتدایی هر نویسنده ای باید خیلی خوب باشد زیرا او گمنام است و کتاب های اولیه او باید خیلی خوب باشد تا شاید کسی پیدا شود که کتاب های او را چاپ و منتشر کند.
با این که تصور می کردم "زایو" رمان خوبی است اما بسیاری از انتشاراتی ها بودند که چاپ آن را رد کردند.
نسیم آنلاین : رمان خود را به چند انتشاراتی برای چاپ دادید ؟رضایی: رمان خود را به 2 یا 3 جایی که می شناختم برای چاپ دادم ولی نمی دانم چرا یا جسارت انتشار آن را نداشتند یا ایرادات فنی دیگری داشت ولی از طرفی هم در آن زمان سرباز هم بودم و وقت آن را هم نداشتم که پیگیری بیشتری را برای چاپ آن انجام بدهم.
نسیم آنلاین : ایراداتی که به این کار می گرفتند چه مواردی را شامل می شد؟رضایی: ایراداتی که از رمان گرفتند بیشتر بر روی فرم داستان بود اما انتشارات "کتابستان" خیلی خوب کتاب را شناخت. آن هم در زمانی که من کاملا ناامید شده بودم که این کار چاپ شود و پیرامون کارکردن در این حوزه هم دچار شک و تردید شده بودم.
درست در زمانی که خیلی ناامید شده بودم از انتشارات کتابستان با من تماس گرفتند و اعلام کردند که کتاب من به دست آنها رسیده، آن را خوانده اند و قصد دارند تا کتاب را چاپ کنند. این خبر خیلی من را خوشحال کرد و همینجا باید بگویم این انتشارات در حوزه داستان بسیار خوب و قابل تقدیر عمل می کند.
نسیم آنلاین : جرقه نوشتن زایو چگونه در ذهن شما خورد؟رضایی: خاطرم است که آبان ماه 93 و مقارن با محرم آن سال این ایده به ذهنم آمد. اخبار مختلفی مبنی بر گسترش ویروس ابولا در جهان هم منتشر می شد و همین باعث تقویت ایده خام اولیه در ذهنم شد.
داستان اولیه به این شکل بود که یک مشکل جهانی با گسترش ویروسی خاص پدید می آید بر این اساس یک دانشمند و قهرمان ایرانی در نقش یک قهرمان ظاهر می شود و به دنبال پیدا کردن منشاء این ویروس می رود تا درنهایت آن را خنثی کند.
این ایده موجب شد تا داستان شکل بگیرد. حالا در قالب این ایده دنبال کردن سرنخ ها و ماجراهایی که به دنبال خود دارد هم شکل گرفت.
داستان در گونه علمی تخیلی است که البته جنبه های سیاسی نیز دارد و در واقع علمی تخیلی صرف نیست.
نسیم آنلاین: نگارش رمان چقدر طول کشید؟دو هفته نگارش متن اولیه و سه ماه ویرایش آن به طول انجامید.
باید به سوی رمان های آینده نگر برویم نسیم آنلاین : "زایو" کار متفاوتی است. یعنی به دنبال سوژه ای رفته که ما کمتر در ایران همانند آن را در داستان نویسی داریم. راجع به این موضوع لطفا توضیح بدهید.رضایی: اگر آثار هنری امروز را شما بررسی کنید متوجه می شود آثار قالبا دو بعد ساختار و درون مایه محوری دارد. همیشه هم دیدیم که بین ساختارگراها و درون مایه گراها درگیری بوده است. بر این اساس به نظر من یک بعد سومی هم آن دوتا اضافه شده است که ما باید به آن توجه کنیم و آن چیزی جز نظریه و ایده پردازی و آینده نگری نیست.
باید به این وجه سوم توجه کرد زیرا اهمیت بالایی دارد.
موضوع خیلی ساده است ولی شما می آیید و با یک رسانه پیامی برای مخاطب ارسال می کنید که همه آن را دریافت می کنند و بر روی آنها تاثیر می گذارد.
در "زایو 2"، اتفاقات بکرتری را خواهیم دید نسیم آنلاین : موضوعی که برای داستان انتخاب کردید گسترش یک ویروس و مبارزه با آن است. فکر نمی کنید پیرنگی که برای داستان انتخاب کردید متاثر از علاقه سینمایی که داشتید است؟ بهتر نبود که مرزهای تخیل را خودتان می شکستید و ایده جدیدی در کار استفاده می کردید؟در این حوزه داستان های فراوانی وجود دارد؛ من هم این ایده را از روی فیلم های علمی تخیلی که دیدم برداشت کردم اما می توانم بگویم که "زایو" در ادبیات ما جدید است زیرا تمرکز اصلی من بر جنبه علمی و تخیلی داستان نبوده است. اگر من در داستان خود پیرنگ هایی چون مسائل و مشکلاتی که در فیلم "جنگ جهانی Z " آمده بود را قرار می دادم می شد گفت که از آن فیلم الهام گرفته ام ولی نه تنها این موضوع را در داستان نیاورم بلکه تلاش کردم در رمان حرف جدیدی بزنم و تمرکز خود را بر روی پیامی که مدنظر داشتم بگذارم.
ان شالله بنا دارم در "زایو 2" اتفاقات جدیدتری را رقم بزنم و برای داستان آن هم فکرهایی کرده ام.
نسیم آنلاین : توصیفاتی که از اثر ویروس داشتید خیلی شبیه داستان طاعون ارغوانی جک لندن است.شاید این طور باشد اما من "طاعون ارغوانی" لندن را نخوانده ام و قویا می توانم بگویم تاثیری از آن نگرفته ام.
نسیم آنلاین: داستان در ابتدا با ریتم بسیار خوبی شروع می شود ولی اندکی بعد ریتم داستان افت پیدا می کند.اتفاقات و ماجراهایی که در عراق و آفریقا پیش می آید حادثه ای است ولی در ادامه داستان شخصیت ها به سرنخ هایی می رسند؛ زمانی که به سمت آمریکا می روند تا اسناد را بردارند داستان از حالت حادثه ای خارج شده و وارد اتفاقات فکری می شود به همین دلیل تصور می شود ریتم داستان کند شده است.
در بخش اسپانیا هم مقداری از بار حادثه ای رمان کم می شود و آن جا هم پرداخت داستان کمتر می شود.
البته داستان هم باید به نوعی نوشته شود تا با سرعت ذهنی مخاطب پیش برود. به نظر من از نیمه دوم رمان به بعد سرعت درون مایه و پیگیری فرجام بشریت در ذهن مخاطب بیشتر می شود.
مدیریت کلان نجات جهان در داستان من بر عهده جمهوری اسلامی است نسیم آنلاین : کار یک نقطه مثبتی دارد و آن هم دید فراملیتی است که نسبت به قضیه دارد.شما این را جزو محسنات کار می دانید اما در مقابل عده ای به من این نقد را داشتند که چرا در رمان از شخصیت های خارجی استفاده کرده ای! اما نه فقط "زایو" شما هر اثری را که مطالعه می کنید باید ببینید ریشه های آن شخصیت هایی که در داستان آمده از کجا آمده است. نکته دیگر هم این است که باید دید سمت و سوی آن شخصیت ها چیست. در رمان من سمت و سوی شخصیت های بین المللی با مدیریت جمهوری اسلامی ایران و شخصیت دکتر پارسا همه با هم متحد و یک فکر هستند.
این اتحاد و این همفکری علمی و عملیاتی دنیا و در بحث شکل گیری نطام انتقادی در اروپا و آمریکا همسو با نظام ما همه مشخص می کند که سمت و سوی داستان ما به چه سمت و سویی می رود.
داستان من یک شخصیت آمریکایی دارد که خود جزو منتقدان نظام آمریکا است. او از طرف دیگر یک پژوهشگر اسلام شناس نیز است. حالا این شخصیت را من از کجا گرفته ام؟ از همین منتقدان نظام سرمایه داری و جریان بیداری مردم در آن کشور توانستم این شخصیت را خلق کنم.
یکی از سختی های کار من این بود و آنجایی که در زمان نوشتن ذهن من گیر می کرد اینجایی بود که می خواستم در داستان موضوعی را تعریف کنم ولی از آن طرف هم می خواستم که به صورت مستقیم هم به آن اشاره نکرده باشم.
تمامی این موارد همه را اگر جمع کنیم نظر رهبر معظم انقلاب اسلامی می شود. سخنی که فرمودند ما باید بین دولت و ملت آمریکا فاصله بگذاریم. زیرا بسیاری از کارهایی که دولتمردان آمریکایی می کنند گویی مست هستند و خود را درون یک گودال می اندازند در حالی که اندیشمندان سالها است که به آنها این هشدار را می دهند. این نگاه رهبری تعیین کرد که اگر می خواهید شخصیتی را خلق کنید چنین ویژگی هایی را داشته باشد.
نسیم آنلاین : بازخوردهایی که از انتشار این رمان داشتید چگونه بوده است؟قبل از اینکه کتاب چاپ شود آن را به جلسه نقد بردم و جناب استاد سرشار و حلقه ایشان کتاب را مطالعه کردند و بازخوردهای بسیار خوبی هم دادند. البته نقدی که کردند موجب شد تا مجددا مطالعاتی داشته باشم و یک بار دیگر این رمان را ویرایش مجددی کنم.
نسیم آنلاین : کار جدید را شروع کردید؟خیر . سربازی این فرصت را نمی دهد اما ان شالله بعد از پایان خدمتم مجددا شروع می کنم، برای این ژانر ایده های فراوانی دارم که تلاش می کنم آنها را بنویسم.
نسیم آنلاین : فکر می کنید "زایو 2" را کی بنویسید؟رضایی: قول نوشتن آن را می توانم بدهم ولی زمان نگارش آن را الان نمی توانم مشخص کنم. پیرامون سوژه آن هم همینقدر می توانم بگویم که از این داستان بسیار جذاب تر، پر حادثه تر و پر معنی تر است. در این رابطه فضاهایی که در ذهن دارم خود من نویسنده را مشتاق به نوشتن می کند.