اخبار آرشیوی
نقد و بررسی کتاب "طنز و تراژدی"/۲- موسوی گرمارودی: نام کتاب وجود مقالاتی را که صرفا طنز و یا صرفا تراژدی یا ملغمهایی از طنز و تراژدی را توجیه میکند ولی اگر افتخار ویراستاری آن را به من داده بودند طرحی دیگر میزدم
به گزارش «نسیم»، علی موسوی گرمارودی شاعر، محقق و پژوهشگر کشورمان با بیان این که نام برنامه "دگرخند" از عنوان کتاب من برداشته شده است، گفت: دفتر طنز و مهدی فرج الهی نام این برنامه را بدون این که به من اطلاع دهند "دگر خند" گذاشتند و البته خیلی خوشحال شدم که چنین کاری کردند، گفت: - هنوز هم نظر من همان است که در آغاز کتاب "دگرخند" خود دوازده سال قبل گفته ام که در داستان تراژدیک قهرمان ها فراتر از واقعیت و در کمدی فروتر از واقعیت مطرح می شوند و با الهام از همین سخن درباره هر مفهوم تراژدی یا کمدی و یا به تعبیر استاد خرمشاهی طنز و تراژدی هم می توان همین را گفت با این تفاوت که در مورد داستان چون ما با اشخاص و قهرمان ها ارتباط داریم معیار ما واقعیت است اما در طنز چون بیشتر با مفاهیم ارتباط داریم معیارمان حقیقت است. - می توان گفت کمدی عبارت از بیان یا گزارش یا عرضه یک پدیده حیاتی ، انسانی یا اجتماعی در سطحی فروتر از واقعیت یا حقیقت است. طنز در طول تاریخ ایران و در محیط های حاکمیت اقلب جابرانه و بیشتر رسانه انتقاد از ستم بوده است. طنز فریاد کسی است که با نگاهی از ژرفا زخم هایی را بر تن جامعه و مردم می بیند و درد آن را
بر تن خیش حس و ناگزیر فریاد می کند اما چون حنجره ایی زیبا دارد که همان قریحه طنز اوست مانند قناری فریادش گوش نواز، شنیدنی و زیباست. - وجه آموزشی طنز در ادبیات کشورمان را نباید نادیده گرفت، اگر سعدی در گلستان می گوید «به مزاحت نگفتم این گفتار / هزل بگذار و جد از او بردار» به همین جنبه طنز اشاره دارد و سنایی نیز در این رابطه صریح تر اشاره کرده است. کمدی را در شعر و نثر به سه دسته اصلی طنز، هزل و هجو می توان تقسیم کرد، هر یک از این دسته ها زیرمجموعه های خود را دارد، طنز و زیرمجموعه های آن قلقلک ارواح فرزانه و فرهیخته و خواص است و هزل برای آگاه کردن شادمانه ارواح اشخاص معمول و میانه و هجو هم دیگر قلقلک نه که تازیانه است. - استاد خرمشاهی چند نمونه از ترکیب توامان طنز و تراژدی به دست داده اند و با آن که نمونه های طنز و هزل محض در آن بیشتر از ترکیب طنز و تراژدی است اما تکیه جدی استاد بیشتر بر همین نوع است. ادبیات کشورمان از دورترین روزگار طنز و هزل و هجو در شعر و نثر اغلب شاعران و نویسندگان یافت می شده است، هر چه پیش تر می آییم اهتمام به طنز بیشتر می شود. عبید را شاید بتوان نخستین شاعری دانست که در طنز کتابی مستقل
نوشته است. طنز و هزل و هجو و نقیضه با انواع و درجات گوناگون و زیرمجموعه های آنها از آغاز شعر و ادب کشورمان وجود داشته است. - کتاب طنز و تراژدی استاد خرمشاهی دنباله سابقه ادبیات کشورمان است که البته با نثر درخشان و روشنی که از قلم او در ده ها کتاب اش سراغ داریم به نگارش در آمده است. نثر خرمشاهی را اگر بخواهیم به طور کلی و در همه آثار ایشان با چند کلمه پیاپی طراحی کنیم مانند پی رنگی که نقاشان نخست روی بوم با مداد از منظره ایی می کشند باید بگوییم که نثر او روشن، روان و بی گیر و گره، آرام و استوار و همیشه و با هر فرصت که پیش آید همراه با طنز است و البته هر چه طنز اش کمرنگ تر تاثیرش بیشتر است. - در سراسر کتاب طنز و تراژدی نثر چشم نواز خرمشاهی پیدا است. نام کتاب یعنی طنز و تراژدی وجود مقالاتی را که صرفا طنز و یا صرفا تراژدی و اعلب ملغمه ایی از طنز و تراژدی است توجیه می کند. ولی اگر افتخار ویراستاری آن را به من داده بودند طرحی دیگر می زدم. کتاب حاضر که حاوی مقالاتی بسیار درخشان است مانند نقیضه های برای علامه قزوینی، یا طنزواره و یا چند ده مقاله مانند آن جایی برای مقاله هایی مانند "علی آقا کوچیکه" که خوشبختانه زیاد
هم نیستند در کتاب باقی نمی گذارد و به نظر من این گونه مقالات باید رساله ایی دیگر می شدند و در آن می گنجید. - اساس نقیضه سرایی در واقع فرار نوعی فرار از تقلید محض بود ، یعنی نقیضه گویان نظم و نثر هنرمندان هوشمندی بودند که با نغیزه سازی از آثار پهلوانان سخن هم به قریحه و استعداد خود پاسخ گفتند و هم از تقلید صرف گریختند. و همچنین من بر این باورم که هر طنزپردازی در یک یا دو نوع از انواع طنز قریحه بهتری دارد. در کتاب مقدمه ای که بر کتاب "اصل مطلب" طنزپرداز معاصر ابولفضل زرویی نصرآباد در مورد قریحه نقیضه سازی نثر وی گفته ام که برجسته ترین نشانه قریحه والای او در طنز کتاب "تذکره المقامات" او ست که در سال 1376 منتشر کرد و یکی از استوارترین و ماندنی ترین نقیضه هایی است که در تاریخ طنز کشورمان به وجود آمده است. - در کتاب "دگرخند" خود فصلی را به معرفی این اثر اختصاص داده ام و نوشته ام که «حق آن است که از تمام نقیضه سازان طنز که من شناخته ام (تا آن روز) برتر و شیواتر و زبان آن استوار تر و طنز آن گزنده تر و شیرین تر است.» این گونه نقیضه سازی یعنی هم طنزآمیز و هم با گرته برداری از ساختار کتاب های مشهور سابقه فراوان در
ادبیات کشورمان دارد. فراتر از همه آن چیزی که گفتم باید در مورد نقیضه استاد خرمشاهی به خاطر احاطه کم نظیر ایشان به شعر و نثر کلاسیک از جمله درباره نقیضه برای علامه قزوینی ایشان در کتاب "طنز و تراژدی" اگر دخو در طنز دهخدا ست انصافا خرمشاهی کدخدا ست.