اخبار آرشیوی
بررسی کتاب "دایرهالمعارف مصور جنگ" در «نسیم»// جعفر شیرعلینیا، نویسنده: برای این کتاب ۱۰ هزار عکس دیدم/ بعضی عکسهای این کتاب موضوع پایاننامه دانشجویان خارجی شده است/ آرشیوهای عکس ما نظاممند نیست/ فرایند ترجمه کتاب به انگلیسی هم شروع شده است
کتاب "دایره المعارف مصور تاریخ جنگ" که سه ماه قبل بازار نشر عرضه شده اثری مکتوب در حجم حدودا 500 صفحه ای است که در قالب تصویر و گرافیک و نمودار، 10 سال سرنوشتساز از تاریخ کشور را بررسی و تحلیل می کند. این کتاب نوشته «جعفر شیرعلی نیا» محقق و پژوهشگر حوزه جنگ است که با همراهی یک تیم مفصل تحقیق و پژوهش و با بهره گیری از عناصر تصویری جذاب از سوی «نشر سایان» به بازار نشر عرضه شده است. این اثر مکتوب رویدادهایی که در فاصله سال های 1357 تا 1369 را هم بررسی و تحلیل می کند و از این حیث، هم به پیش زمینه های جنگ ایران و عراق می پردازد و هم تبعات آن را بررسی می نماید. چاپ اول این کتاب در تیراژ 5 هزار نسخه، خردادماه روانه بازار شد که طبق گفته شیرعلینیا بعد از چند ماه هم نسخههای آن فروش رفته است. به بهانه هفته دفاع مقدس، با شیرعلینیا با حضور در «نسیم»، به گفتگو با خبرنگاران این خبرگزاری پرداخت. «نسیم»: از حضور شما تشکر میکنیم. به عنوان مقدمه انگیزه شروع این کار چه بود و به چه دلیلی سراغ چنین سوژهای رفتید؟ **کتابخوانی همیشه دغدغه من بوده است شیرعلینیا: یکی از دغدغه های مهم من بحث کتابخوانی است که ما به شدت درآن ضعف
داریم در این حوزه که ذهنیت ها غالبا شفاهی شکل می گیرد و آسیب پذیری های زیادی هم وجود دارد. هر کسی می آید از وادی خودش حرفهایی را می زند که یک عده ای این را می پذیرند و یک عده دیگر بر اساس شنیده ها اقدام می کنند به نظرمن ضربه های بزرگی از کتاب نخواندن مردم در کشورمان می خوریم. بعضی جاها هم در مقاطعی به سود ما بوده ولی در بلند مدت و درمسیر کلی زندگی ما به نظر می آید که آسیب بزرگی است. همین علت باعث شده که من در کارم دو دغدغه دارم یکی موضوعی که روی آن کار می کنم که موضوع جنگ است و اینکه چرا بر روی این موضوع کار می کنم و یکی کتابخوانی.برای اینکه بتوانم به اندازه کمی هم که شده کتابخوانی را در کشور افزایش دهم. اول اینکه کتاب باید خواندنی باشد و افراد بیشتری آن را بخوانند و هم اینکه آن فراز و فرود های سیستمی که منابع را میزنیم و پی نوشت دارد؛ درحد یک سرنخ و کوتاه پرداخته شود ممکن است تعدادی ترغیب شوند به خواندن کتاب و اینکه متوجه می شوند که در برخی موضوعات کتاب هست واین باعث می شود که کتاب خوانی بیشتر شود . **تبلیغ و توزیع بد کتاب باعث شده است تا آمار کتابخوانی کم شود یک بخشی از پایین بودن آمار کتاب خوانی به دلیل
نوع کتاب های موجود در بازار است تبلیغ و توزیعی که ما داریم باعث شده که آمار کتابخوانی کم شود وعلت آن هم دلایل روانشناسی و ریشه های تاریخی است که این دغدغه ها معممولا در کارها با هم جمع شده است. من در مجموع 18 کتاب راوی دفاع مقدس کارکردم که 10 تا مربوط به مناطق جنوب ،6 کتاب مربوط به غرب بود و 2 کتاب هم درباره جنگ دریایی نوشتم که از این کتابها استقبال شد؛ این کتاب ها نیاز یک سری از افراد را پاسخ داد و البته باز هم احساس می شد که کارهایی هست که می تواند افراد بیشتری را جذب کتاب کند و اطلاعات بیشتری بدهد و کلیت موضوعی را که در حوزه ای اتفاق افتاده بتوانیم نشان دهیم. البته ایده آن در ایران قبلا هم اتفاق افتاده است اما در خارج از کشور مخصوصا انتشارات دیکی انگلستان که برای من هم جذاب بود برای کسی که زبان نمی داند می تواند مناسب باشد و سبک کارشان عکس و نمودار و ... است. **دایرة المعارف به سه روز پایانی نمایشگاه کتاب رسید اما استقبال خوبی شد م ا تجربه ای که داشتیم کمک تحقیقی به دایره المعارف یهود فلسطین بود که در همین نشر تولید شد احساس کردیم استقبال خوبی از آن شد با اینکه هنوز ابزار تبلیغی خوبی به کار نگرفتیم اما از
این سه کتاب استقبال خوبی شد این کتاب در سه روز پایانی نمایشگاه کتاب رسید و الان به چاپ دوم رسیده است؛ چاپ دوم کتاب با یک غلط گیری اندک صورت گرفته است. 20 اردیبهشت کتاب دایره المعارف جنگ ایران و عراق به بازار آمد 300 نسخه آن در نمایشگاه فروخته شد و این نشان می دهد که این سبک کارخواهان دارد. اغلب نسخه های این کتاب در بازارفروش رفته است وجالب است برخی کتاب فروشی ها می گویند که این کتاب را نداریم اما سفارش داریم و جزء کتاب های پرفروش نشرشهر هم شده است. قشرهای مختلفی این کتاب را می خوانند؛ خوب است که آدم کتابی را کار می کند به همدیگر نشان دهند واین اتفاق برای این کتاب افتاده است و انتظار ما همین بود ما پیش بینی مان این بود که چاپ دوم را برای نمایشگاه سال آینده بزینم اما چاپ اول آن به زودی فروش رفت. **تیراژ پنج هزارتایی برای بهترین کتاب وضعیت خوبی نیست چاپ صد هزارتایی از رویاهای یک نویسنده هم بالاتر است. و در کشور ما تیراژ 5 هزار تایی فروش بهترین کتاب است که وضعیت مناسبی نیست. **ترجمه این کتاب به زبان های دیگر هم شروع شده است این اتفاق به صورت ایده آل نیفتاده من موقع نوشتن می گویم که مخاطب من یک فرد عادی است و هیچ
چیزی نمی داند با این حال به فرم ایده آل نرسیده است و می خواهیم ترجمه کنیم که به کشورهای دیگر ارسال شود ، ترجمه آن نیز آغاز شده است. «نسیم»: علت این خلا ء چیست؟ **هیچ کتاب کاملی در مورد زندگی امام(ره) نداریم! شیرعلی نیا: موضوع عجیبی که بگویم دایره المعارف امام خمینی که به زودی منتشرمی شود جالب است بدانید که ما راجع به امام هیچ کتابی نداریم از که ابتدا تا انتهای زندگی ایشان باشد. یک کتاب کوچک آقای انصاری خودش نوشته است که خیلی مختصر است. امامی که بنیان گذار است این همه رهبری تاکید دارند کتابی در خصوص زندگی امام خمینی باشد را نداریم. یک کتاب آقای رجبی در مورد زندگی سیاسی امام که از سال 42 نوشته و تقریبا تا سال 56 آمده است کتابهای دیگر مختصر است. 24 سال از رحلت امام می گذرد این چیز جالبی نیست که ما حتی یک کتاب مرجع نداریم .حالا انگلیسی وعربی آن بماند . **نگاه بینالمللی نداریم و همین باعث عقب ماندگیمان میشود مشکل خیلی اساسی است ما یک پدیده ای داریم به نام جهاد کشاورزی که کتابی نیست که این مسئله را باز کند. بچه های قرارگاه رمضان کاری را شروع کردند آنها رفته بودند کردستان عراق همان زمان جنگ؛ می گفتند که کردهای
عراق می گفتند ما مسجد و کتابخانه می خواهیم اما سران سیاسی فقط فکر آب و برق بودند به سران سیاسی می گفتند ایران یک نهادی به نام جهاد سازندگی دارد وقتی اینها بیایند اینجا کار کنند خودشان این امکانات را می آورند در خیلی از مساءل عقب هستیم و نگاه بین المللی نداریم و در برخی موارد هم سیاست گذاری درستی نداریم . یکی از دوستان که خودش از بچه های جنگ است کاری را شروع کرد و دنبال یک جزوه ای است که اسامی مناطق جنگی را با علامت های خوانا داشته باشم که وقتی داریم فیلمنامه می نویسم بتوانم معرفی درستی داشته باشیم. متاسفانه ما این خلاءها را زیاد داریم و منتظر هستیم که نهادهای دولتی این کارها را انجام دهند نهاد های دولتی به انتشاراتی ها می گویند که به شما چه ربطی دارد همین مسئله باعث شده که در خیلی از حوزه ها کاری صورت نگرفته است، دلایل آن متنوع است از مشغولیت های مسئولین، از سیاست گذاریهای خوبی که صورت نگرفته، از درگیریهایی که بین مسئولین است، در حوزه هایی که خیلی نیاز نیست در آن رقابت شود. **بخش خصوصی وارد تاریخ جنگ نشده است/کتابی در مورد لانه جاسوسی نداریم که بشود از روی آن فیلی ساخت یکی از دلایل این است که بخش خصوصی وارد
این کار نشده است کاری که در تاریخ جنگ باشد بخش خصوصی وارد نشده برای اینکه این فضا فراهم شود یک سری دلسوزیهای ویژه ای می طلبد. مثلا فیلم آرگو ساخته می شود، می گویند بروید مطالعه کنید و فیلم بسازید ؛ کو کتابی که راجع به لانه جاسوسی نوشته شده باشد. زبان عکس زبان بین المللی است که نیاز به ترجمه ندارد .مثلا برای لانه جاسوسی به راحتی می توان مجموعه ای گردآوری کرد که عکس های آن گذاشته شود و روایت هایی راجع به عکس ها داده شود.همین که فیلمی ساخته می شود خارجی ها هم می توانند استفاده کنند. **یکی از نویسندگان خارج نشین کتاب زندگی امام(ره) می نویسد اما ما دست روی دست می گذاریم شنیده ام یکی از نویسندگان ایرانی خارج نشین دارد کتاب زندگی امام خمینی را می نویسد بعد ما دست رو دست می گذاریم این کتاب که منتشرشود تازه می فهمیم که هیچ کاری صورت نگرفته است. برویم کتاب بنویسیم وجواب بدهیم .احساس من این است که تازه قرار است ورود پیدا کنند.اینهانشان می دهد که هنوز ورود پیدا نشده است . «نسیم»: چرا تصاویری از مردم جنگ زده در این کتاب نبود؟ ** از سال 61 به بعد سیاست خیلی نقش پررنگی درجنگ دارد که به آن پرداخته نشده است شیرعلی نیا : در
موزه تاریخ شفاهی و مصاحبه گرفتن کسانی هستند، اما درحوزه جنگ و تاریخ نگاری که بحث های سیاسی و نظامی نویسنده های ما یا سیاسی هستند و یا نظامی و دلیلش این است که سپاه بیشتر وقت گذاشته است و گروههایی تمام جلسات را ضبط کردند و یک بخش دیگر این که زبان نوشتاری ارتش رسمیت بیشتری دارد و به نوعی مخاطبی که می خواهد تحقیق کند برایش سخت است. برای مثال من رفتم دزفول که کتابخانه ای دارند که جای نشستن چهار نفر بود .در تهران امکانات بیشتر است و اگر کسی بخواهد از کتابخانه تهران استفاده کند مشکل رفت وآمد دارد این باید سیاست گذاری شود. در شهرستانها دوره ای برای تربیت کردن و کارگاهی کارهایی باشد که تاریخ هر استان نوشته شود که خیلی از آن مسائل ساختاری است. دربخش هایی ما مجبور هستیم ورود پیدا کنیم مثلا در بحث فرهنگی و سیاست در جنگ که هنوز این موضوعات کار نشده تا زمانی که بنی صدردر ایران بود به آن پرداختیم از سال 61 به بعد سیاسیت خیلی نقش پررنگی درجنگ دارد که به آن پرداخته نشده است و درحد اشاره است در حوزه سیاسی هنوز کار نشده است و از زمان بنی صدر به بعدغیراز محدود اشاره ای است. ما نیاز به کار تحقیقی داریم ،فضای تحقیقی و تبلیغی ما
از هم جدا نیست دوستان می گویند که باید تحقیق شود اما به نظر من فضای تحقیق و تبلیغ باید همزمان باشد مکانهای مشخص را باید داشته باشیم مشکل ما این است که جاهای تحقیق تبلیغ هم دارد که ما سعی کردیم که این اشاره ها را داشته باشیم . **بعضی از عکسهای این کتاب موضوع پایان نامه دانشجویان خارجی شد چیزی که من اعتقاد بزرگی به آن داشتم خون شهدا است و به نظر من یک سرمایه بزرگ برای جمهوری اسلامی است اما اگر تحقیق راجع به شهدا مثلا شهید صیاد داشته باشم حتما نقد خواهم داشت. من با اینکه خیلی به مطالعه جنگ علاقمند هستم به خود جنگ علاقه ای ندارم درآبادن زمان جنگ 200 هزار نفر آواره شدند که می توان با این افراد صحبت کرد و آثار زیادی را تولید کرد، الان خیلی می توان از آن استفاده کرد.ما در کتاب دایره المعارف اشاره های کردیم. بعضی از عکس های این کتاب موضوع پایانامه دانشجویان خارجی قرار گرفت مثلا یک دانشجوی آمریکایی برای شهید ارمنی آمده بود و می گفت مگر شما نمی گویید که جنگ ایران اعتقادی بوده پس این زن ارمنی در این جنگ چه می کند. «نسیم»: دسترسی به آرشیو عکس ها چگونه بود؟ ** آرشیوهای عکس ما سیستماتیک نیست/در مجوع برای این کتاب 10 هزار
عکس دیدم شیرعلی نیا: از لحاظ منابع متنی من ده سال است که در این حوزه در حال فعالیت هستم و تقریبا چیزی دیده باشم اما نخوانده باشم بعید می دانم کتابهای جنگ را نخوانده باشم. باز هم کسی که بخواهد کار کند می تواند به اهدافش برسد.مشکل اصلی ما این است که آرشیوهای عکس ما سیستماتیک نیست، مثلا در آرشیو ها خیلی سخت می شود به عکس ها دسترسی پیدا کرد ولی هنوز جای کار دارد و باید آرشیو ها نظامند شود. داستانهای دسترسی به آرشیو وعکس ها خیلی زیاد بود. 16 کتاب راویها خیلی کمک کرد از کتابهای دیگر هم استفاده کردم .در مجموع 10 هزار تا عکس دیدیم . **خیلی از نهادها حاضر به همکاری با ما نشدند برای یک سری عکس های آرشیوی به ایرنا رفتیم و عکس هایی دیدیدم که واقعا خوشحال شده بودیم و وقتی که می خواستیم عکس ها رابخریم با مشکل مواجه شدیم که حراست دستور داده بود که این عکس ها باید بررسی شود و بعد به این افراد بدهیم دلیلشان این بود وقتی شما اصرار زیاد می کنید، شک شما بیشتر می شود که من گفتم اصرارنکنم که عکس ها رانمی دهید و اصرار هم که کنم مشکوک هستم .حالا من هم به دلیل نزدیکی به نمایشگاه کتاب عجله بیشتری داشتم چون جای دیگه برای دیدن این عکس
ها نرفته بودم .به ماگفتند که بروید و سه هفته بعد از عید بیایید . این اثر حتما با وجود افرادی خوب که پای کار بودند درآمده است.من برای عکس ها مشکلات زیادی داشتم که خیلی از نهاد ها حاضر به همکاری نشدند. «نسیم»: چه تفاوتهایی در جنگ ما نسبت به سایر جنگهای دنیا وجود دارد؟ شیرعلی نیا: من خیلی عکس های جنگ های دیگر را ندیدم اما سلاح یکی از ابزار اصلی سایر جنگ ها است اما در کشور ما اینگونه نبود، تفاوت بین جنگ ما و دیگرجنگ ها پاکی رزمندگان ما است.عکس هایی که بعضا هست نشان می دهد که چه تفاوتی بین رزمندگان ما است؛ من خیلی عکس جنگ ندیدم اما جنس آدمهای جنگ ما مختلف است. آقای قرائتی می گفت در زمان جنگ من به جبهه رفته بودم ، در میان راه که به شب برخورد کردیم مجبور شدم که شب را در پادگان وسط راه بگذرانیم وقتی خواستم سخنرانی کنم دیدم ظاهرا بسیجی ها من را نمی شناختند چون اصلا تلویزیون نداشتند . من به اینها گفتم پس شما کجا دارید می روید گفتند امام گفته من سرباز می خواهم که ماازیک روستا دور افتاده همه راه افتادیم و داریم می رویم به جبهه. **چاپ دوم کتاب با ویراستاری حداقلی منتشر شد/دایرة المعارف امام(ره) امیدوارم تا دو ماه آینده
منتشر شود چاپ دوم کتاب دایره المعارف با ویراستاری حداقلی انجام شد و درچاپ سوم با تغییراتی مواجه است. دایرالمعارف امام نیز امیدواریم تا دوماه آینده چاپ شود اما شاید به چالش هایی برخورد کنیم که کار را به تاخیر بیندازد ولی نشرآثار امام یک تعدادی عکس قرار است که به ما با قیمت مناسب بدهد. تفاوت ساختاری هم کتاب امام با این کتاب دارد و پرونده های دو صفحه ای است و این تجربه ای است که از این کتاب به دست آوردیم، امید واریم مردم کتاب ها را بخوانند و نظراتشان را بگویند که آثار بهتری تولید شود.