اخبار آرشیوی
احمد شاکری در نشست "عصر تجربه": ادبیات بعد از انقلاب را نباید با تئوریهای غرب سنجید/ ادبیاتی که میگوید از جنگ نوشتهام ولی فقط از سیاهیهای آن مینویسد برای ما ارزش ندارد/ باید از نویسندگان پیش از انقلاب و تجربیاتشان استفاده کنیم/ ممیزی مشکل اول ما نیست
به گزارش خبرنگار «نسیم»، احمد شاکری در بخشهای دیگری از اظهارات خود در نشست "عصر تجربه" بنیاد ادبیات داستانی که عصر روز گذشته در محل سرای داستان برگزار شد، افزود: وضعیت موجود ادبیات داستانی معاصر نشان میدهد که در حوزه آموزش، انتقال تجربه داستاننویسی با تنوع چشمگیری مواجه هستیم. پیش از انقلاب، نویسندگان تحصیلات چندانی نداشتند و بیشتر بر اساس تجربه، داستاننویس شدند. استادی به آن معنا ندیدند و از کارخانجات و روستاها برخاستند. دوره کنونی مثل گذشته نیست. نویسنده جوانی را پیدا نمیکنید که عناصر داستانی را در کتابها نخوانده باشد و در جلسات آموزشی شرکت نکرده باشد. وضعیت امروز ادبیات کشور ما و جهان این است. وی در بخشهای دیگری از اظهارات خود افزود: اینکه ادعا شود داستاننویسی فقط خواندن و نوشتن است، تجربه ثابت کرده که چنین ادعا و چنین نویسندهای، موفق نخواهد بود. در هر دورهای، که علم داستان گفته میشود، باید از خودمان بپرسیم که چرا در چنین جلساتی هستیمو شرکت میکنیم. داستاننویسی روشهای متعددی دارد و پاسخ به این سوالات یک ضرورت است و نویسندگانی که در این جلسات صحبت میکنند، حرفهایشان محدود به تجربههای شخصی
خودشان است و البته ممکن است این تجربهها و نوشتهها خیلی هم عالی نباشند. شاکری در ادامه اظهارات خود با اشاره به آسیبهای داستاننویسی گفت: متاسفانه یکی از آسیبهای امروز در ادبیات، فقدان روششناسی در کار است. مثلا کتابهایی که درباره تجربیات نویسندگان نوشته شده است. در غرب داستاننویسی 2 هزار سال سابقه تئوریک دارد ولی ما عملا این را نداریم و برای همدیگر خاطره تعریف میکنیم. البته این به معنای کوچک شمردن خاطرهنویسی نیست. علاوه بر این ادبیات داستانی معاصر در عرصه برنامهریزی دچار نوعی اکنوننگری و حالاندیشی شده است و مشخص نیست آینده ادبیات داستانی ما کجاست. جریان ادبیات داستانی معاصر، دچار اشکال روششناختی است. غلبه تجربهگرایی در حوزه آموزش داستاننویسی، روندی رو به رشد است. این نویسنده همچنین گفت: مهمترین کارکرد تجربیات داستاننویسانه، آموزش فنون، مهارتها، عادتها و الگوهای نویسندگی است. خیلی از کسانی که در این جلسات حاضر میشوند، پیش فرضشان این است که تئوری چیزی یاد نمیدهد و فقط آدم را میترساند. باید سراغ تجربه برویم تا بتوانیم بنویسیم. برخی که از تئوری به نتیجه نرسیدهاند، میگویند تجربه را امتحان
کنید. تاکید من هم بر روشمندی تجربه است. سطح تجربه بالاتر از دانش است. تجربه داستاننویسانه، دانش یا امری آزموده شده است بنابراین دانش نظری داستاننویسی، پس از بکارگیری به تجربه بدل میشود. همچنین تجربه داستاننویسانه پس از ضبط، استقرا و قیاس به دانش داستاننویسی منجر میشود. تجربه محل بروز آزمون و خطاست. تجربه داستاننویسانه، به میزان تکرار، به ملکه تبدیل میشود. شاکری در بخشهای دیگری از اظهارات خود افزود: ادبیات مشهوری که در رسانهها مطرح میشود، تلقی ناقصی از تجربه است که گمانم میکنند تجربه در مقابل علم است. گرایش به نویسندگی در دوران فعلی افزایش پیدا کرده است و از منابع نظری هم اشباع شدهاند و در چنین موقعیتی به سمت تجربه رفتن بهترین راه حل است. نویسنده "انجمن مخفی" در ادامه اظهارات خود با اشاره به وضعیت ادبیات داستانی پس از انقلاب گفت: بعد از انقلاب وارد دور جدیدی شدیم و برخی تلقیها از بین رفت. قبل از این چهرههای متدین ادبیاتی پید نمیکردیم و داستان مذهبی درستی نداشتیم. اگر هم بود چیزی شبیه "حاجی آقا"ی صادق هدایت بود که این چهرهها، چهرههایی دورو، مزور و دغلباز بودند. دور جدیدی بعد از انقلاب
ایجاد شد و چقدر مفاهیم قدسی در ادبیات راه پیدا و تعابیر و قوانین داستان نویسی تغییر کرد.البته هنوز کارهای بعد از انقلاب در این حوزه تئوری پردازی نشده است. در زمینه آموزش داستاننویسی مبتنی بر تجربه، هنوز کاستیهایی وجود دارد. باید نویسندگانی انقلابی را دعوت کنیم تا تجربیات نویسندگی انقلابی خود را در اختیار ما قرار دهند. تجربه، جسارتبخش است. علم میگوید انجام نده، نمیشود در حالی که تجربه میگوید انجام بده و میشود. تجربهها را باید تبدیل به روایت کرده و اسلوب داستان را بیان کنیم. نویسنده در تجربهاش دخل و تصرف هم میکند. تجربه باید در اسلوبهای مشخصی در بیاید تا بشود اسم آن را داستان گذاشت. خالق "عریان در برابر باد" همچنین با اشاره به نویسندهزده بودن ادبیات افزود: ادبیات داستانی ما به شدت نویسنده محور و نویسنده زده است. در ادبیات، نظریهپردازی، تاریخ ادبیات و اموزش و اینها همه را از نویسنده میخواهند و این دانش تفکیک نشده است. فکر میکنند نویسنده همه چیز میداند. از او میخواهند که راجع به سیاستهای کلی، فلسفه ادبیات و تاریخ آن حرف بزند. ادبیات ماهنوز به بلوغ نرسیده است و منتقدان ما هم حرفهای نیستند.
داستانهایی اوج میگیرند که مدح و ستایش میشوند و این مدح و ستایش، عالمانه نیست. داستانهایی اوج گرفتند که فلان نویسنده از آن تقدیر کردند. این در حالی است که نمیتوان با تعریف یک نویسنده از یک کتاب، جایگاه آن را ترسیم کرد. شاکری همچنین گفت: باید از آشنایی با عناصر داستان، کار نویسندگی را شروع کنیم. آقای دولتآبادی بعد از 30 سال داستاننویس شده و دارای سبک میشود. ما با نوشتن دو کتاب نمیتوانیم ادعای داستاننویسی کنیم. به قول ارسطو داستان خوب باید مقدمه، میانه و پایان خوبی داشته باشد. ملاکمان را هم باید از اثر بگیریم. معیارهای قوی یا ضعیف بودن داستانهای ما بر اساس تئوری پردازیهای غرب است که البته در غرب هم یک مکتب وجود ندارد. ادبیات پس از انقلاب را نباید با این عیار سنجید و من در سنجیدن ادبیات پس از انقلاب تردید دارم. البته قبول دارم که تجربه پس از انقلاب نسبت به تجربه ادبیات جهانی، ضعیف است. شما ببینید دولتآبادی یا صادق هدایت بر اساس چه الگویی مینوشتند. چیزی که هدایت نوشت، ترجمه و تقلید از مکاتب رایج غربی نظیر ناسیونالیسم، مدرنیسم و پست مدرنیسم غرب بوده است. این تقلید هم بر اساس مبانی غرب بوده است و ما
با این ادبیات به ادبیات بومی نمیرسیم. خواستگاه ادبیات بومی، اسلام است. خواستگاه ادبیات ما باید مبانی عقیدتی خودمان باشد. شاکری با انتقاد به برخی آثار حوزه ادبیات جنگ و دفاع مقدس گفت: همین الان کسی میگوید از جنگ نوشتهام ولی از سیاهیهای آن مینویسد. این رویکرد اعتقادی به حقیقت قدسی و جهان ماورایی ندارد. چنین ادبیاتی را نمیخواهیم و برای ما ارزش لازم را ندارد. ما در آغاز راه هستیم و ادبیات انقلاب هم کمرشکن نیست و ادعایش این است که مطلب جدیدی هم وجود دارد. در بخش پژوهش کاری انجام ندادهایم و در حوزه خاطرات هم کارهایی مانند "دا" و "بابانظر" شده است. در خاطرهنویسی در حال نزدیک شدن با شاخصههای نظری هستیم. باید به جایی برسیم که انتهای تجربه خاطرهنویسی ما ابتدای داستاننویسی ما باشد. صادق هدایت نویسنده محترم و پیشکسوتی است اما چه کسی گفته است که "بوف کور" او شاهکار است. برخی ادعاها تبدیل به تابو شده مثل هلوکاست که کسی نمیتواند درباره آن تحقیق و نقد کند. این نویسنده با اشاره به طرح موضوع غلط در رسانهها افزود: رسانهها هم دائم مینویسند مشکل اول ما ممیزی است. ممیزی را اگر بردارند، مگر نویسندگان چه گلی بر سر
ادبیات میزنند. این ممیزی در دوران اصلاحات برداشته شد اما چه اتفاقی افتاد. همه کتابهایی که ادعا میشود اگر ممیزی نباشد بهترین کتاب و یا شاهکار خواهد بود را در اینترنت و جاهای دیگر خواندهام. هیچی ته آنها نیست. شاکری همچنین این ادعا که ادبیات بعد از انقلاب به سرگذشتها و نویسندگان دوران قبل از انقلاب اهمیت نمیدهد، را رد کرد و افزود: ما باید از این نویسندگان و تجربیات اینها استفاده کنیم. نثر آقای دولتآبادی جا افتاده و تصیفهایی که در چوبک میدهد، بینظیر است. درست است که با رویکرد خاص نظر میدهد. صادق هدایت هم در بکارگیری اصطلاحات عامیانه، درسآموز است و باید از او یاد بگیریم.