دلایل محبوبیت کتاب‌های گویا در بین مخاطبان چیست؟

گروه فرهنگی «نسیم» حدیثه سوختانلو:: بشر در طول تاریخ همواره به دنبال کسب علم و دانش ومهارت و در پی آن به دنبال کشف پدیده های جدید و ابداعات و اختراعات تازه بوده است تا بدین وسیله بتواند دنیای علم و تکنولوژی را به خدمت خود درآورده و با دستیابی به انواع امکانات و ابداعات، زندگی فردی و اجتماعی خود را بیش از پیش به سهولت و رفاه برساند.

کتاب یکی از آن ابزارهایی است که در رشد و شکوفایی پیشرفت های انسانی از قبیل علم و فن و صنعت و تکنولوژی تاثیر بسزایی داشته است.

انسان ها در طول تاریخ پر فراز و نشیب حیات خود در این کره خاکی همواره تجربیات، احساسات و اکتشافات و دست‎‌آوردهای خود را به صورت مکتوب ثبت کرده و مورد استفاده خود و نسل های آینده قرار داده اند و مطالعه این تجربیات ارزشمند همواره یکی از راه های رسیدن به تعالی در میان انسان ها بوده است.

کتاب خوانی و مطالعه به معنای نگریستن به هر چیز برای واقف شدن به آن و تامل و تفکر و اندیشه در آن است و با کمی تامل می‌توان دریافت که مطالعه و خواندن فعالیتی پیچیده است که توامان تفکر و فهم را شامل می‌شود. امروزه یادگیری برای خواندن یک هدف آموزشی مهم تلقی می‌شود و توانایی مطالعه چشم افراد را به دنیای تازه‌ای می‌گشاید و فرصت‌های جدیدی را برای آنان فراهم می‌آورد.

امروزه با توجه به رشد و پیشرفت هرچه بیشتر و سریع تکنولوژی و همچنین مشغله زیاد انسان امروز و فرصت اندک او برای مطالعه کتاب های کاغذی، گوش سپردن به کتاب های صوتی به عنوان یکی از بهترین و کارآمدترین شیوه های مطالعه و کتاب خوانی در جهان به شمار می رود.

کتاب صوتی که برای نخستین بار به منظور پاسخگویی به نیاز نابینایان به کتاب و کتاب خوانی مطرح شد عبارت است از متن یک کتاب که توسط یک یا چند گوینده و یا راوی خوانده شده و یا به اجرا در می آید و در قالب فایلی صوتی به مخاطب ارائه می شود.

کتاب سخنگو که بعدها با نام کتاب صوتی (Audio Book) معرفی شد برای اولین بار در ایران و در سال 1929 میلادی توسط مبتکری به نام دکتر جواد شوکولاتخور که خود نیز فردی نابینا بود ابداع گردید. پیشینه کتاب گویا در سطح جهانی به سال 1931 در امریکا و تحت عنوان پروژه ای به نام (کتاب برای افراد نابینا) باز می گردد.

بعدها با اختراع و گسترش استفاده از نوار کاست و بدلیل سهولت استفاده از این کتابها و زیبایی و جذابیت آنها مورد استفاده عموم مردم قرار گرفت و تولید کنندگان کتاب رنج وسیعی از کتابهای خود را بدین شکل تولید نمودند. به طوریکه امروزه تقریباً این نوع کتابها در اکثر زمینه‌ها تولید و مورد استفاده قرار می‌گیرد.

امروزه کتاب گویا پدیده‌ای شناخته شده می باشد و در کشورهای توسعه یافته از طرفداران بسیاری برخوردار است. این کتابها در دسته بندی‌های مختلفی شامل داستان، رمان، کودک و نوجوان، مذهبی، آموزشی، علمی، هنری و ... به مخاطبان عرضه می شوند.

با گذشت زمان و استقبال رو به رشد جوامع از این کتابها، تعریف کتاب گویا گسترده‌تر شده و امروزه دیگر منحصر به کتابهای خوانده شده نیست و بسیاری از موارد دیگر همچون مقالات، سخنرانی‌ها، یادداشتها و ... را نیز شامل می‌شود.

در حال حاضر با گسترش اینترنت و تکنولوژی های ارتباطی و نیز بوجود آمدن فرمت‌های جدید فشرده صوتی و دستگاه‌های پخش صوتی MP3 محبوبیت کتاب های گویا در سطح جهانی به طرز شگفت انگیزی افزایش یافته و این رشد با دسترسی به خدمات دانلود کتاب های صوتی در جهان به سرعت شدت یافته است و کتاب های گویا که در آغاز در پاسخ به نیاز نابینایان ارائه شده بود برای عموم افراد در دسترس بوده و توجه همگان را به خود جلب کرده است.

کتاب گویا به دو صورت روخوانی و نمایشنامه تولید می‌گردد و برخی محققان بر این باورند که با مدرن شدن دنیای امروز و گسترش دانش و تکنولوژی، زندگی ها بیش از پیش پر استرس و اضطراب خواهد شد و در این شرایط هیچ چیز لذتبخش تر از شنیدن یک کتاب زیبا با موسیقی دل انگیز نیست.

کتابهای گویا به اشکال مختلف بر روی نوار کاست، سی‌دی، ام‌پی‌تری (MP3) یا فایل رسانه‌ای ویندوز (Windows Media Audio) و گوشی‌های تلفن همراه و آی‌پادها قابل استفاده می‌باشند و برای کسانی که به هر دلیلی قادر به مطالعه کتاب های کاغذی نیستند فرصت مطالعه و کتاب خوانی را فراهم می کنند.

افرادی نظیر بیماران ، معلولین ، بی سوادان و یا کم سوادان ، کودکان ، سالمندان، نابینایان و یا کم بینایان و نیز افراد پر مشغله ای که فرصت کافی برای مطالعه ی کتاب ندارند و یا افرادی که ترجیح می دهند با استفاده از تکنولوژی زندگی مدرن تری داشته باشند، می توانند با استفاده از کتاب های سخنگو از مزایای مطالعه بره ببرند.

از مهمترین عوامل محبوبیت کتاب های گویا این است که استفاده از این نوع کتابها نیاز به صرف وقت جداگانه نداشته و در هر شرایط زمانی و مکانی از جمله زمان های غیر مولد و غیر کارآمد مانند هنگام غذا خوردن، ورزش کردن، رانندگی، عبور و مرور در سطح شهر و حتی انجام کارهای شخصی و نظافت نیز می توان از آن ها استفاده نمود.

و حتی در شرایط نامطلوبی که به هر دلایل مختلف به افراد تحمیل می شوند و فشارهای روانی بسیاری را به آن ها وارد می نمایند گوش سپردن به کتاب های صوتی می تواند موثر واقع شده و برای دقایقی فشار ناشی از محیط را برای شنونده کاهش دهند.

از دیگر ارزشمندی های کتاب گویا استفاده از آن در اهداف و مسائل آموزشی و درسی می باشد. دانش آموزان و دانشجویان می توانند در حال انجام کارهایی که نیاز به تمرکز و تفکر خاصی ندارد بوسیله کتابهای صوتی به آموزش و یادگیری بپردازند و یا به همراه گوش سپردن به کتاب گویا و همزمان با آن خواندن کتاب های درسی مرتبط، میزان و بازدهی یادگیری دروس را افزایش دهند.

با توجه به اینکه درگیر چیزی شدن با بیش از یک حس، می‌تواند به درک بهتر آن کمک کند، کتاب های گویا به کودکان کمک می کند تا با شنیدن و دیدن متن یک کتاب دایره لغات و مهارت های ارتباطی شان را افزایش داده و درک بهتر و سریع تری از کتاب و پیام های آن داشته باشند و فرصت زبان آموزی و گرایش به یادگیری و مطالعه را برای آنان ایجاد می کند.

همچنین استفاده از موسیقی و راوی و اجرای نمایشنامه وار کتاب های گویا باعث لذت بخشی بیشتر کتاب و در مواردی تاثیرگذاری بیشتر و ماندگاری آن در ذهن مخاطب می شود و از عمده دلایل محبوبیت و مقبولیت آنها به شمار می رود.

هرچند که صدای راوی و نوع موسیقی استفاده شده در متن از عوامل تعیین کننده در محبوبیت و موفقیت کتاب های گویا به شمار می روند.می توان گفت که اگر کتابی که با صدایی خسته کننده و یکنواخت و موسیقی نامتناسب با متن و کسالت بار تهیه و به مخاطب عرضه شود نمی تواند رضایت شنونده را جلب کند و در نهایت موجب دلزدگی فرد از کتاب و کاهش محبوبیت کتاب های صوتی می گردد.

هرچند که کتاب گویا یکی از کارآمدترین ابزارهای ترویج فرهنگ مطالعه برای عموم افراد جامعه می باشد اما هنوز آنطور که باید و شاید و آنگونه که از کارایی های آن برمی آید در ایران مورد توجه و استقبال قرار نگرفته و فراگیر نشده است.

امید است که با معرفی و بیان ویژگی های این پدیده ارزشمند فرهنگی با بالا رفتن سطح کیفی آثار تولید شده در این زمینه، جامعه و عموم مردم به استفاده هرچه بیشتر از کتاب های صوتی به منظور بهره گیری بهینه از زمان و ارتقاء سطح فرهنگی جامعه بیش از پیش مبادرت ورزند.