مواهب پایتختنشینی، جوّزدگی و گاردِ آنتی نمایشگاهی
خُرده یادداشتهای «نسیم» از حاشیههای نمایشگاه کتاب تهران/ روحیه پایتختنشین شاید حالا حالاها حالِ امید تیموریانهای ایلامی و شهرستانی را نفهمد که بعضا حتی یک کتابفروشی هم در شهر و دیارشان به زحمت یافت میشود
گروه فرهنگی خبرگزاری «نسیم»، محمدصادق علیزاده- با همه دعواهای فروشگاهی - نمایشگاهیِ نمایشگاه کتاب، یکی از خوبیهایش اما همین دیدن رفقای اهل فرهنگ و گپ و گفتهای حاشیهای و آفاق و انفس گفتن است که لذتی دارد غیرقابل وصف! اول وقت در محضر محمودِ حکیمیِ عزیز بودیم که قریب پنجاه سال است قلم میزند! از نسل آدمهایی که هنوز بوی خلوص دهه پنجاه و شصت را میدهد که دیگر نادرند و حکم استثنا را دارند. به جهت رونمایی از کتابی دعوتش کرده بودند مصلا و وقتی فهمیده بود کتاب مزبور در نقد وهابیت و سلفیگری است، مهمان را رها کرده و آمده بود. شخصیتی افتاده و فروتن و دوستداشتنی با ظاهری ساده و بیتکلف! آن قدر بیتکلف که هنوز کارت اتوبوس و مترو توی جیبش باشد و با آن به مصلا رفت و آمد و درخواست میزبان جلسه برای برگرداندنش به منزل با آژانس را رد کند.
مصلا در روز جمعه حال و هوای متفاوتی را نسبت به دو روز قبل از خود تجربه میکند. مردم از همان اول وقت قبل از باز شدن درهای شبستان، جمع شده بودند پشت در. تا در باز شود سیل جمعیت شُرّه میکند داخل شبستان. بیجهت هم نیست که تقریبا برای اولین در طی این روزها، هُرم دمکرده داخل شبستان احساس میشود و گرما هم مزید بر علت. آمار فروش را از چند غرفه که بپرسی دستت میآید که فروش دو روز گذشته چندان قابل توجه نبوده. به جز یک انتشارات که نسبتا از فروشش رضایت دارد، باقی چنگی به دل نمیزنند.
عابسِ قدسیِ سپیده باورانِ مشهد که کلا عقیده دارد، یخ نمایشگاه از دو سه سال قبل به این طرف باز نشده و نمایشگاه همپنان عصرِ یخبندانِ خودش را طی میکند. از وضعیتِ مالی نشر در این دو سه سال اخیر میپرسم و اینکه چرخش میچرخد و جواب هزینهها را میدهد یا نه. خدا را شکری میگوید و البته که راضی نیست اما همین قدرش معلوم است که دخلش اگر به خرجش نچربد حداقل همقد و اندازه هم هستند. هرچند به گفته خودش او در زمره کسانی بود که از سیستم توزیع و پخش شروع کردهاند و بعد به کتابفروشی و نشر رسیدهاند که ناگفته پیداست، بخشی از بار توزیع را خودش به دوش میکشد که پیش از این شبکه توزیعش را شکل داده و به تعبیر خودش، مستقیما با شبکه توزیعِ 20 استانِ کشور در ارتباط است.
پخش تهران و برخی مناطق دیگر را هم با شرکت پخش بسته است و از کارشان نسبتا رضایت دارد. هرچند یکی از پخشیها سر یکی دو مورد از کتابهاش با او مرزبندی دارند و خودداری میکنند از توزیعش! حمیدِ خلیلیِ شهید کاظمی هم وضعیت مشابهی دارد. او هم در زمره همانهایی بوده که از سیستم توزیع و پخش و فروش به کتابفروشی و نشر رسیدهاند و بار بخشی از سیستم توزیع را خودشان به دوش میکشند. بیش از آنکه فروش برایش اهمیت داشته باشد، توزیع و چرخش کتابهایش ارزشمند است که کسی آنها را بخواند و در موردشان نظر بدهد. بازخورد برای ناشر چیزی مثل به بار نشستنِ فرزندی است که برایش بیدارخوابی کشیده و روز و شب بر بالینِ تبدارش به انتظار نشسته تا آینده درخشانش را به چشم ببیند.
لابلای گپ و گفتها، رفقا با جوانی نورس آشنامان میکنند. «امیدِ تیموریان» نامی که در منتها الیه غربِ ایران در منطقهای محروم و مرزی، پاتوقِ کتابِ ایلام را راه انداخته و چراغ کتاب را روشن نگه داشته! حال و احوالی میکنیم. کولهاش را که سرِ چفیهای از آن بیرون زده، کنار کانتر میگذارد. مکانِ فروشگاهش اجارهای است اما به گفته خودش، دخل و خرجش با هم میخواند و جواب هزینهها را میدهد. پیگیرِ ساخت تیزر برای تبلیغِ و بازرگانی فروشگاهش است از شبکه استانیِ ایلام که هنوز گویا به نتیجهای نرسیده! رفیقِ همراهم، اندکی راهنماییاش میکند و ارجاعش میدهد به بیست و اندی تیزر تلویزیونی بعضی کتاب که از تلویزیون پخش شدهاند که همانها را بگیرد و با زیرنویس یا چیز مشابه دیگری، بیننده استانی را برای خرید به پاتوق کتابش ارجاع دهد. امری که گویا مقبول میافتد.
رفیقِ همراه مشغول گپ و گفت و راهنماییِ امید تیموریان است که از ایلام راهی تهران شده برای پر کردن انبارِ پاتوقِ کتابش! من اما به برخی متنهای دست به دست شده در شبکههای مجازی فکر میکنم که به اسم یازده دلیل برای نرفتن به نمایشگاه کتاب و امثالهم، مشغول تمسخر و استهزای تلویحی نمایشگاهروهایی هستند که خرید و عایدی داشتهاند از این فروشگاه بزرگ! دلایلی که به نظرم بیش از هر چیز برخاسته از روحیهای پایتختنشینی است که هر وقت اراده کند، دستش به هر چیزی از جمله کتاب میرسد. روحیهای که شاید حالا حالاها حالِ امید تیموریانهای ایلامی و شهرستانی را نفهمد که بعضا حتی یک کتابفروشی هم در شهر و دیارشان به زحمت یافت میشود که کتابهای مناسب احوال و غیربازاری داشته باشد.