اخبار آرشیوی

به گزارش «نسیم»، متن این یادداشت که توسط علیرضا خامسیان نوشته شده، بدین شرح است: بعد از پایان جنگ و با توجه به خرابی اکثر زیرساختهای کشور آنچه که مهم و اولویت دار تشخیص داده شد ترمیم و بازسازی این خرابی‌ها بود و برای این کار مدیریت اقتصادی کشور می‌بایست تمام توان خود را با اتخاذ سیاست‌های اصولی معطوف به سازندگی کشور کند برای همین در دوران ریاست جمهوری آقای هاشمی که به حق با عنوان سازندگی نام گرفت در این مسیر حرکت شد و در طی این دوران با بازسازی زیرساخت‌های از بین رفته شده در دوران جنگ و بازسازی خرابی‌های ناشی از این دوران ،کشور در کوتاهترین زمان ممکن از بحران اقتصادی بعد از جنگ تا حدودی رهایی پیدا کرد و این مهم بی‌تردید با درایت هاشمی رفسنجانی و مردان او و البته همراهی مردم شکل گرفت. کمتر کسی است که نقش و مدیریت راهبردی هاشمی رفسنجانی را در دوران پس از جنگ نادیده بگیرد اگرچه در سایه توسعه اقتصادی که لازمه آن دوران بود از توسعه سیاسی غفلت‌هایی صورت گرفت اما منتقدان سیاست آن دوران امروزه بر اولویت‌دار بودن توسعه اقتصادی در مقطع بعد از جنگ اذعان دارند. در دولت آقای خاتمی هم با پیگیری همان سیاست و البته با اولویت‌دار کردن توسعه سیاسی، کشور هم در عرصه بین الملل و هم در عرصه اقتصادی با موفقیت‌های زیادی رو به رو شد و دولت آقای احمدی‌نژاد در بهترین زمان ممکن بر سر کار آمد و می‌توانست ایران را در تمامی سطوح به اوج برساند که متاسفانه با سوء مدیریت،اقتصاد کشور در بدترین وضعیت خود در طول 30 سال اخیر قرار گرفت و کمتر کسی است که از سیاست‌های اقتصادی دولت دفاع کند. اگرچه اقدامات شتاب زده‌ای که بیشتر جنبه تبلیغاتی داشت برای فرودستان انجام شد ولی همین قشر هم حمایت خود را از دولت احمدی‌نژاد تداوم ندادند.از نگاه جامعه شناسی،ظهوردولت آقای احمدی‌نژاد می‌تواند علل وموجبات متفاوتی داشته باشد .صرفنظر از جنس رقابتی که در دوره نهم ودهم ریاست جمهوری اتفاق افتاد ،ازنظرموجبات بروز بستر سیاسی ،اقتصادی واجتماعی درظهور دولتی با ویژگی‌های دولت نهم ودهم،باید کنکاشی عالمانه در مسایل مستحدثه جامعه ایران داشت . اینکه چرا پس از افول دولت اصلاحات ،چنین دولتی با گرایشی متفاوت ظهور می کند وچرا اقبال عمومی گرایش به چنین دولتی را بخصوص در سال 84 تجربه می کند؟ دلایل بسیاری متصور است ولی بسیاری از اگاهان مسایل ایران اتفاق نظر دارند که شعارهای پوپولیستی دولت وبه خصوص تاکید بر عدالت موجب شد که لشگر آنانی که معاش روزمره دغدغه اصلیشان بود ،پشتوانه ارای دولت احمدی نژاد بخصوص در دولت نهم شوند،به عبارت بهتر غلبه گفتمان عدالت طلبی بر فضای سیاسی -اجتماعی ایران موجب شد تا محمود احمدی‌نژاد بر کرسی قدرت بنشیند واز این حیث به زعم نگارنده ،سرمایه اجتماعی دولت عمدتا اقشار اسیب پذیر تعریف می‌شوند. این روند به تدریج با کاستی وفرومایگی روبرو شده وامروز دیگر طبقه فرودست از دولت عدالت حمایت نمی‌کنند واز این جهت دولتی که روزی با شعارهای پوپولیستی حمایت طبقه فرو دست را به خود جلب کرده بود ،امروز حمایتی را از این طبقه تجربه نمی‌کند.در حقیقت عدالت مورد نظر توسط آقای احمدی‌نژاددر مصداق ،مدینه فاضله‌ای را متصور بود که اولا ارمان انقلاب اسلامی قلمداد می شد وثانیا در معنای اقتصادی (که مورد تاکید دولتمردان می باشد)به انسجام وپیوستگی اقشار جامعه هدف (گروهای اجتماعی فقیر) درخواسته هایشان منتهی می شد وثالثا دو گزاره پیشین به گروهای اجتماعی وحامیان سیاسی آنها فرصت می داد تا به باز سازی فکری -طبقاتی خود بپردازند . لذا اگر در دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی غلبه گفتمان روشنفکری ،تهییج ونقش افرینی گروهای ذینفع مانند دانشجویان ،روزنامه نگاران وروشنفکران را موجب شد و حمایت طبقات متوسط را برانگیخت ،در دولت اقای آحمدی نژاد اقشار ضعیف وبطور کلی فرودستان باید حمایت خود را از این دولت دریغ نمی کردند. ولی این وضعیت استمرار نیافته است واکنون می‌توان گفت که پایگاه طبقاتی دولت آقای احمدی نژاد بشدت دچار نقصان شده ،چراچنین شرایطی ایجاد شده است: 1-اولین دلیل ظهور چنین شرایطی به حاکم شدن وضعیت گسیختگی بین؛انتظاروبرآوردمنتهی می‌شود .جامعه شناسان سیاسی معتقدند که بین خواست ویافت باید تعادل وهمگونی وجود داشته باشد .ناکارآمدی سامانه مدیریتی دولت،عدم اتخاذ استراتژی مشخص اقتصادی ،اعمال سلیقه‌های شخصی وسیاسی ، عدم توزیع عادلانه ثروت،افزایش شکافهای طبقاتی وکاستی در تامین حداقل‌های معیشتی طبقات فرودست که قرار بود پول نفت را بر سر سفره خود ببببیند ،از جمله عواملی است که موجبات ناهمگونی بین خواست ویافت موجود در جامعه را بوجود اورده است. 2-در طی انتخابات سال 84 وبخصوص در مناظره های انتخاباتی ،برای توده مردم این موضوع عمومیت یافته بود که نگاه ورفتار دولت جدید معطوف به "خدمت و"وظیفه "است وتفاوت دولت جدید با دولتهای قبلی اراده برای "کار "است.اگر چه بسیاری از فرهیختگان ونخبگان همان زمان در تحلیل ها وپیش بین‎های خود عنوان می‌کردند که رفتارهای "توده ستایانه "دولت نمی‌تواند تداوم داشته باشد وبسان یک راهبرد سیاسی برای پیروزی در انتخابات وغالبیت گفتمان دولت جدید است، ولی عموم مردم با نگاه به رفتارهای ظاهری دولت جدید بخصوص طرز لباس پوشیدن وبکار گیری افراد جدید در مناصب سیاسی اجرای به این باور رسیده بودند که رفتار سیاسی دولت جدید با اسلاف خود تفاوت فاحشی دارد ولذا در نزد خود تحلیل می کردند که رویکرد دولت جدید به سمت طبقات فرو دست وعامه مردم می باشد . این موضوع به شدت پایگاه طبقاتی آقای احمدی‌نژاد وسرمایه اجتماعی دولت جدید را مستحکم تر کرد . روند غالبیت گفتمان جدید به حدی رسیده بود که اصولگرایان در "چسباندن"خود به دولت جدید در صفی طولانی وانتظاری غریب ایستاده بودند وهمه به یاد دارند که چگونه آقای باهنر بعنوان نایب رییس مجلس در یک سخرانی عجیب همه پیروزی انتخاباتی سال 84را به تدابیر ومحبوبیت خود وهمفکرانش نسبت داد واز آن به عنوان پیروزی اصولگرایان یاد کرد .واقعیت این بود که "توده ستایی"دولت جدید که عمدتا با ادبیات منحصر بفرد آقای احمدی‌نژاد شکل گرفته بود وعموما با نقد وتخریب گذشته ،هجوم به طبقات متوسط وبالایی جامعه همراه بود ،توانست سرمایه اجتماعی قابل اتکایی برای دولت جدید وشخص اقای احمدی‌نژاد بوجود اورد.حال در چنین شرایطی اگر دولت در گذر زمان توانمندی خود را برای حفظ ظاهری آراسته به خدمت به اثبات نرساند وبه مرور زمان حتی در نوع لباس وچهره دولتمردان نیز رگه‌هایی از" اهالی قدرت "(به زعم خودشان)دیده شود وبه زبان علمی‌تر "رفتار معطوف به قدرت" بروز کند،بدیهی است ریزش پایگاه طبقاطی وگروه‌های حامی اولین نتیجه این وضعیت خواهد بود ،اتفاقی که ظهور وحدوث آن برای هر شاهد منصفی قابل رویت می‌باشد . البته اهالی دولت چنان رفتار معطوف به قدرت دارند که همچنان در توهم حمایت اقشار فرو دست وتوده به سرمی برند ،ولی واقعیت چیز دیگری است .دولت آقای احمدی نژاد حتی اگر تلاشی بکار بندد تا برای حفظ ظاهر نیز ادبیات ورفتار اوایل پیروزی دولتش در سال84 را بکار گیرد ،به دلایل بی شماری واز جمله وابستگی به الزامات قدرت ،نمی تواند راهبرد توده ستایانه خود را ادامه دهد .در هر صورت این راهبرد تا مدتی توانست گشایشگر راهی باشد که حمایت توده مردم را در پی داشت ولی امروزه که به پایان عمر این دولت نزدیک می شویم و برای تداوم ماندن در قدرت این جریان برنامه هایی دارند از مسلمات فضای سیاسی کشور است که دیگر فرو دستان احمدی نژاد را همراهی نمی‎کنند. 3-مردم طبقات فرودست در انتخابات سال 84 عمدتا به شعارهایی توجه کرده بودند که مستقیما "معیشت"انها را هدف قرار داده بود :تقسیم سهام عدالت،آوردن پول نفت بر سر سفره مردم ،مقابله با افزون طلبان و ویژه خوران،توزیع عادلانه ثروت در کل کشور و....از جمله شعارهای "معیشت محور"دولت تلقی می‌شد که مسلما مورد اقبال طبقات پایینی جامعه قرار می‌گرفت .ولی در گذر زمان "معیشت "نه تنها در شعارها فراموش شد بلکه اتخاذ سیاستهای تورم زا(بدون توجه به اقشار اسیب پذیر )وفشار مشهود گرانی وحذف بسیاری از کالاها از سفره مردم باعث گردید تا حامیان دیروز دولت به این باور برسند که "معیشت"و "عدالت"تنها یک شعار بوده ودر مقام عمل هیچگونه تدبیری برای اجرای ان صورت نگرفته ،چه اینکه روز به روز معیشت مردم دچار نقصان وتنزل شد ودر نتیجه بنیان های اعتقادی مردم طبقات پایین به دولت آقای احمدی‌نژاد آسیب های جدی را به دولت وارد کرده وخواهد کرد. مبارزه با فزون طلبی طلبی هم عملا با فاش شدن اختلاس های میلیاردی در نظام بانکی و بدنه اجرایی کشور همانند استانداری تهران تنها شعاری بیش برای حامیان دیروز دولت تلقی شد حال که به انتخابات ریاست جمهوری دور یازدهم نزدیک می شویم وهر روز گزینه های جدیدی برای رقابت در این عرصه قد علم می کنند آنچه که باور غالب مردم تلقی می شود این است که کشور نیازمند یک سازندگی دیگر است. اگر بعد از جنگ زیرساختها از بین رفته بود و امروز این زیرساختها وجود دارد ولی وضغیت اقتصادی کشور به گونه‌ای است که کسی که سکان دولت بعدی را بر عهده می گیرد لاجرم باید سیاست سازندگی را دنبال کند. و راهبری این سیاست از توان فردی از جنس آیت‌الله اکبر هاشمی رفسنجانی برمی‌آید اگرچه نزدیکان او تاکید کردند آیت‌الله برنامه‌ای برای انتخابات ندارد ولی به باور نگارنده بهتر آن است که پایان عمر سیاسی هاشمی رفسنجانی با حالت منجی گرایانه برای کشور همراه باشد و این البته به تدبیر حاکمیت برای استفاده از چنین ظرفیتی برمی گردد.