اخبار آرشیوی
محمد اسماعیلزاده؛ محقق و پژوهشگر حوزه علمیه قم در یادداشتی به تبیین فرمایشات رهبر معظم انقلاب در جمع معلمان در خصوص ضرورت تحول در آموزش و پرورش و راهبردهای آن پرداخته است
در قسمتی از این یادداشت آمده است: تعلیم و تربیت اسلامی، مجموعهای از دانشهای تربیتی (فلسفه تربیت، برنامهریزی درسی، روش تدریس و سرفصلهای دیگر درسی) است که با هم هماهنگاند و سازمانها و موسسهها با سامان دادن به برنامههای خرد و کلان تربیتيِ متناسب با معرفت تربیتی، میتوانند نیازهای حال و آینده جامعه را در مواجهه با عوامل تهدیدکننده، برآورده سازند.
متن کامل یادداشت محمد اسماعیلزاده؛ به شرح زیر است: ضرورت تحول در آموزش و پرورش؛ در هر زمانی که به آموزش وپرورش نگاه کنیم از دو حال خارج نیست یا ناکارآمد و عقبمانده است که باید آن را کارآمد و پیش رو کنیم یا کارآمد و پیشرفته است که باید آن را کارآمدتر و پیشرفتهتر سازیم. باید توجه داشت که تحول در آموزش و پرورش را نمیتوان بهطور جدا و گسسته از سایر قلمروها در نظر گرفت، هر چند که آموزش وپرورش تحول خاص خود را نیاز دارد. در این صورت میتوان گفت که تحول در آموزش و پرورش به معنای ایجاد بستر لازم و فراهم آوردن شرایط به گونهای است که نسل آیندهی جامعه در راستای آن اهداف تربیت شود. اگرهدف جامعهی اسلامی ایران، به ویژه پس از تبیینی که در پرتو انقلاب اسلامی پیدا کرده است، متخلق شدن افراد جامعه به ارزشهای اسلامی و پیاده شدن ارزشهای یاد شده در زوایای زندگی انسانهاست و اگر در چارچوب باورهای مکتب تشیع، هدف از انقلاب اسلامی آمادهسازی جامعه برای ظهور مصلح کل حضرت حجت(عجلاللهتعالی) است و اگر برای آن روزگار ایدهال به انسانهای صالح و مصلح نیاز است، بر همهی ما و به ویژه دستاندرکاران سیستم آموزش وپرورش کشور
لازم است که با برنامهریزی دقیق، زمینهی رسیدن به آن اهداف را آماده سازند و اگر در مواردی به انحراف میرویم و یا فعالیتهای ما در رسیدن به آن هدف ضعیف یا غیر مربوط است آنها را تصحیح کنیم. تحول در آموزش و پرورش دقیقاً به همین معنی است. عمدهی این تحول میبایست منوط و مربوط به تحقق صحیح و دقیق تربیت اسلامی در بدنهی آموزش و پرورش باشد. تعلیم و تربیت اسلامی، مجموعهای از دانشهای تربیتی (فلسفهی تربیت، برنامهریزی درسی، روش تدریس و سرفصلهای دیگر درسی) است که با هم هماهنگاند و سازمانها ومؤسسهها با سامان دادن به برنامههای خرد و کلان تربیتيِ متناسب با معرفت تربیتی، میتوانند نیازهای حال و آیندهی جامعه را در مواجهه با عوامل تهدیدکننده، برآورده سازند. راهبردهای تحول در آموزش و پرورش؛ برای ایجاد تحول در آموزش و پرورش نیازمند راهبردهایی هستیم که مقام معظم رهبری به پارهای از آنها اشاره نمودند: 1-توجه به نقشهی راه؛ برای تحول در آموزش و پرورش، باید بحث را از کجا شروع کرد، نخستین گام چه باشد؟ لازم است محققان، در اولین مرحله، برداشت و تفسیر خود را از این امر به عنوان زیربناییترین مسأله برای ورود در پژوهش مشخص کنند.
مهم در این است، اول؛ موارد و اولویتهای تحول را مشخص سازیم و دوم؛ برای انجام عمل تحول برنامهای دقیق و منسجم که همهی راهکارها را مشخص نموده ارایه نماییم و بالاتر از همه شجاعت لازم برای تحقق برنامههای تحول راداشته باشیم. بدون شک اگر برنامهی تحول در قالب یک برنامهی مدون، دقیق وشفاف صورت نگیرد مطمئناً منجر به اهداف تخریبی میشود خواسته و ناخواسته نتیجهی آن تخریب وضع موجود است و این اصلاحات، هنری برای ساختن و بهتر کردن ندارد. از دیگر آسیبهای این نوع تحول، ناکامی و شکستنی است که در ذهن مردم نقش میبندد و روح منفی نسبت به هرگونه اصلاحات در آنهابهوجود میآورد. اصلاحات مکرر، بدون هیچ گونه نشانهای از بهتر شدن وضع موجود، سرمایه و بیش از همه امید جامعه را از بین میبرد. در این مورد باید چند عنصر مورد توجه قرار گیرد. 1-هدف مشخص؛ 2-راه روشن؛ 3-بخشهای هموار راه؛ 4-بخشهای ناهموار وانحرافات؛ تحول در نظام آموزش و پرورش میبایست بر هدفی مشخص و خاص و در راهی روشن، که یک جامعه آن رامطلوب و صلاح خود میداند، صورت گیرد، تا آن جامعه پس از آنکه درمواردی از مسیر خود دور گشته است، مجدد به جادهی مورد نظر برگردد و
افرادآن حول همان محور اولیه جمع گردند. لذا برای تمام این موارد نیاز به نقشهی راه است. مقام معظم رهبری در این خصوص میفرمایند: «بعضى کارهاى مهم و درجهى یک و اساسى است، بعضى هم کارهاى فرعى است- اینها باید انجام بگیرد؛ منتها جهت را مشخص کنید، بدانید چه کار میخواهیم بکنیم. نقشهى جامع براى تحول در دستمان باشد. بر اساس این نقشهى جامع اجزاى گوناگون را یکى زودتر، یکى دیرتر، به وجود مىآوریید. شما در ذهنتان طرح یک ساختمان کاملِ جامعِ زیباى مستحکم را در یک زمین بزرگ و در جاى مناسب میریزید؛ میدانید چه کار میخواهید بکنید. حالا از یک گوشهاى شروع میکنید. گاهى یک جزیى از ساختمان را این طرف، گاهى یک جز دیگر را آن طرف میسازید. آدمى که نگاه میکند، ممکن است نفهمد چه چیزى در خواهد آمد؛ اما شما که نقشه در ذهنتان هست، میدانید چه کار دارید میکنید. هر جزیى تأمینکنندهى بخشى از آن نقشهى جامع است. این وقتى است که نقشهى جامع داشته باشید. اگر نقشهى جامع وجود نداشت، اگر در این تحول، نگاه کلان وجودنداشته باشد، کارها ممکن است متناقض از آب در بیاید؛ تکرارى باشد، زایدباشد، کمبودهاى بزرگى به وجود بیاید. پس نگاه کلان و نقشهی جامع،
شرط اولاست.»(1) 2-تحول بر مبنای الگوی اسلامی نه الگوی غربی؛ نزدیک به یک قرن است که تفکر جدیدِ اسلامی، علت عقبماندگی مسلمین را ناکارآمدی نظام تربیتی اسلامی میداند در حالیکه اسلام کمترین تأثیر را در این نظام گذاشته است. در دورانی که مدرنیزاسیون و تمدن بزرگ، آرزویی بود که شاهان پهلوی همواره خواب آن رابرای کشور اسلامی ایران میدیدند، رضا خان برای رسیدن به این هدف دو مسیر را بهطور موازی پیمود. از یکسو با ایجاد مؤسسهها و نهادهای رسمی و یکنواختسازی مواددرسی دورهی ابتدایی و تهیهی کتابهای درسی متمرکز، نهادینه کردن مدرنیتهی غربی را پیگرفت و از سوی دیگر تلاشی گسترده در جهت تغییر فرهنگ اجتماعی مردم در آن راستا را جزو برنامههای خود قرارداد. شاه پسر در کتاب «مأموریت برای وطنم» مینویسد: «پدرم بر این عقیده بود که اولین وظیفهی آموزش و پرورش ایجاد وطنپرستی در قلب نسل جوان است و بر این عقیده بود که تمدن و فرهنگ جدید فقط به معنای ساختمان و راه و جادهی آسفالته نیست، بلکه منظور از آن تغییر اساسی در روحیه، آداب و رسوم مردم است وآنگاه اضافه میکند که من هم با شروع سلطنت، این اصول را در آموزش و پرورش ادامه دادم.»(2)
امروزه به برکت انقلاب اسلامی، همگان به ضرس قاطع به این نتیجه رسیدهاند که اگر بخواهد تحولی در آموزش و پرورش رخ بدهد میبایست بر مبنای تحول اسلامی با در نظر گرفتن مقتضیات بومی باشد. از این رو محققان اسلامی تلاش دوبارهای را آغاز کردهاند. وقتی امروز ما وضعیت و شرایط فعلی آموزش و پرورش را چه به صورت سیستمی و چه به صورت جزیی مورد ارزیابی و بررسی قرار دهیم، نشانههای ناکارآمدی، درهم ریختگی ونامطلوبی را به وضوح مشاهده میکنیم؛ به عنوان مثال میدانیم که از جمله اهداف نظام آموزش و پرورش ما تربیت انسانهای مؤمن، آگاه، مسؤول، حق طلب، عدالتخواه و با مهارت و توانمند میباشد ولی آنچه در خارج و در عمل به عنوان محصول این نظام مشاهده میکنیم با این اهداف فاصلهی زیادی دارد و این دلیل برناکارآمدی و ضرورت تحول در آموزش و پرورش میباشد. نکتهای که در اینجا لازم است قدری مورد توجه قرار گیرد این مطلب است که در رویکرد اسلامی، اول؛ هر حرکتی راکه صرفاً در جهت تغییر ارزش صورت پذیرد، نمیتوان اصلاح نامید. بلکه حرکت یا صلاح خواهد بود که زنده کنندهی ارزشهای اسلامی باشد و این نه از آن رو است که صرفاً از ارزشهای خاص یک ملت دفاع
کنیم بلکه از آن جهت است که ارزشها ی اسلامی، که صلاح و اصلاح انسان و جامعه در آن است، ریشه در فطرت انساندارد.(3) پس باید در اولین گام اصلاحات فلسفه و دکترین نظام تربیت اسلام، راهبردها و برنامههای عملیاتی آن تبیین شود. اگر ما خواهان تحقق اهداف این نظام تربیتی هستیم باید مدرسهی خود را بر همان اساس طراحی کنیم، باید شیوهی مدیریت برنامههای درسی و آموزشی-روشهای تربیتی و آموزشی و... بر اساس همان آموزهها باشد والا همواره بین اهداف و نتایج نظام آموزشی ما گسست و فاصله وجود خواهد داشت، البته در این میان نمیتوان از نقش بیبدیل حوزههای علمیه غافل شد. اگر تربیت دینی در نظام ما وضعیت مطلوبی ندارد شاید بخشی از مشکل ناشی از آن باشد که در این عرصه متولیان متخصص نیستند ومتخصصان متولی نیستند. وقتی امروز ما وضعیت و شرایط فعلی آموزش و پرورش را چه به صورت سیستمی و چه به صورت جزیی مورد ارزیابی و بررسی قرار دهیم، نشانههای ناکارآمدی، درهم ریختگی ونامطلوبی را به وضوح مشاهده میکنیم؛ به عنوان مثال میدانیم که از جمله اهداف نظام آموزش و پرورش ما تربیت انسانهای مؤمن، آگاه، مسؤول، حق طلب، عدالتخواه و با مهارت و توانمند میباشد
ولی آنچه در خارج و در عمل به عنوان محصول این نظام مشاهده میکنیم با این اهداف فاصلهی زیادی دارد و این دلیل برناکارآمدی و ضرورت تحول در آموزش و پرورش میباشد. در عمل نیز مجریان آموزش وپرورش و مربیان، اتفاقنظر دارند که تعلیم و تربیت اسلامی کاربردی نیست ودر بدنهی نظام آموزشی وارد نشده است تا وظیفهی آنها را بهصورت دقیق مشخص کند. البته این مشکل خاص ایران نیست بلکه در تمام جهان اسلام شمولیت دارد. ارزیابی دستآوردهای پژوهش در دیگر کشورهای اسلامی نیز نشان میدهد که این پژوهشها به صورت عمده بر اصولِ کليِ نظری و ستودن مزایای تربیت اسلامی و نقش آن در پیدایش سلف صالح، تأکید دارد بدون آنکه از نقش تربیت اسلامی به عنوان یک رسالت در مواجهه با نیازهای اکنون و آینده بحث کند.(4) با توجه به این کاستیها، نیاز به بررسی بیشتر به منظور تعیین دو امر ضروری مینماید: الف) ترجیح تربیت اسلامی بر مبنای الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت به عنوان رسالت برای مواجهه با عوامل تهدید کنندهی جهان اسلام در زمان حاضر و پاسخ به نیازها و اقتضائات آیندهی آن؛ ب) تدوین و ارایهی جزییات و تصمیمات تخصصی برای این قسم از تربیت، مانند فلسفهی تربیت،
روشها وگسترههای تربیت، راههای تربیت و اهداف آن و دیگر مطالب از قبیل اصول و جوانب اجزای عمليِ مورد نیاز سیستم تربیتی معاصر. به نظر میرسد این ناکامی در ارایهی تعلیم و تربیت اسلامی در کشورهای اسلامی و کشور ما، با توجه به گذشت سی و چند سال از انقلاب و اهتمام مسؤولین به تربیت اسلامی، به عوامل چندی مربوط است که برخی از آنها چنین است: «عدم شناخت تخصصی دین و قلمرو تربیت، گزینش شیوهی نادرست در دستیابی به نظریههای تربیتی، درگیر نشدن با پرسشهای جدّيِ فرا روی تعلیم و تربیت اسلامی، کاربردی نکردن نظریهها و عدم سازماندهی مجموعه پژوهشهای منظم و منطقی ومکمل یکدیگر» برای رفع این نواقص و کاستیها، در ادامه، راهکارهایی با عنوان کلی بایستههای اساسی پژوهش در تعلیم و تربیت اسلامی بر مبنای الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ارایه میشود. از همین روست که مقام معظم رهبری لزوم تحول را بر مبنای الگوی پیشرفت میدانند. «این تحول باید بر اساس ایجاد یک الگوى مستقل ایرانى و برخاستهى از معنویات و نیاز این کشور باشد؛ یعنى در واقع برخاستهى از اسلام ناب، اسلامِ مورداعتقاد ما باشد. ما بایستى یک چنین الگویى به وجود بیاوریم. تحول باید ناظربه
این باشد» (5) و در نظر گرفتن اقتضائات بومی را برای آن جدی و مؤثر ارزیابی میکنند. انسان باید همیشه ازتجارب دیگران هم استفاده کند. ما بدمان نمىآید و ننگمان نمیکند که ازدیگران یاد بگیریم. آنچه که بد است، این است که ما بیاییم الگوهاى ملتهاى دیگر و فرهنگهاى دیگر را به طور دربست در بین ملت و کشور خودمان پیاده کنیم و اقتضائات، شرایط و زمینهها را اصلاً در نظر نگیریم. از صد سال پیش،این در کشور ما اتفاق افتاده است. آن کسانى که نیت خوب داشتند و میخواستند کشور را پیش ببرند، اما نفهمیدند چه جور میشود این کشور را پیش برد - حالا آنهایى که مزدور سرویسهاى جاسوسى و دولتهاى بیگانه بودند، به کنار - فکرکردند باید بروند سر تا پا بشوند به شکل آن بیگانگان، که گفتند ما از سر تاقدم باید فرنگى شویم؛ هم گفتند، هم در نوشتههاشان هست؛ آنها این خطاى بزرگ را کردند؛ از جمله آموزش و پرورش ما. خیلى چیزهاى دیگر ما هم متأسفانه همین جور بود. اقتصاد ما، معمارى ما، زندگى عرفى و فرهنگى ما و خیلى چیزهاى دیگر ما به خاطر خیانت یا بدفهمى نخبگان سیاسى دورانهاى طاغوت، به این بلا مبتلا شد. با آمدن انقلاب اسلامى، مسیر تغییر پیدا کرد. ماآمدیم به
سمت خودجوشى، خوددانى و خودفهمى؛ لیکن هنوز بسیارى از بنیانها به همان حال سابق موجود است؛ از جمله همین مسألهى آموزش و پرورش. ما باید ازتجربههاى دنیا - چه دنیاى غرب، چه دنیاى شرق؛ ملتهاى گوناگون - به طور حتماستفاده کنیم. براى کیفیت بخشیدن به الگوى خودمان. نیاز ما به تحول، ازاینجاست.»(6) 3-توجه به ارزش و اهمیت معلم و تلاش برای ارتقای جایگاه آنان؛ معلم در آموزش و پرورش رکن اصلى توسعهی اجتماعى، فرهنگى آن قلمداد مىشود و به منزلهی قدرتمندترین ابزار شکل دهى آینده به شمار مىرود که نقشى محورى در افزایش ظرفیت و توان تولیدى جامعه ایفا مىکند. این نکوداشت مقام معلم، براى جوامع پویا که خواهان تغییرات اساسى و بنیادى هستند، به خوبى پذیرفته شده است. ولیکن در نظام آموزشى ما، هنوز این امر آن چنان که بایسته و شایسته است اتفاق نیافتاده است و مىتوان بر این نکته به جدّ تأکید کرد که کیفیت و قابلیتهاى معلمان شاغل در نظام آموزشى، آیینهی تمام نماى کیفیت آموزش و پرورش مىباشد. نظام آموزشى ما باید به خوبى دریابد که نمىتوان به تحقق عملى هیچ هدف یا نوآورى در آموزش و پرورش دل بست، مگر آن که تغییرات متناسب با آن، پیشاپیش در
معلمان به عنوان کارگزاران اصلى تغییر و تحول، به وقوع پیوسته باشد. در نتیجه، بازاندیشى دربارهی نقش معلم در نظام آموزشی، اقدامى ضروری است. باید به این امر توجه داشت که تقویت نقش حرفهاى معلم در نظام آموزشى و تحقق اندیشه ورزى او به عنوان کارگزار و با توجه به تغییرات بىحد و حصر کنونى، سبب کیفیت و کارآیى معلم در نظام آموزشى میگردد. بدون تردید بدنهی سیاستگذاری در آموزش و پرورش باید به این واقعیت رسیده باشد که در عصر نوینی که لزوم گردآورى، دسته بندى، پردازش، بازسازى و روزآمدى اطلاعات و استفادهی بهینه از یافتههاى آن، به شدت احساس مىشود و به عنوان سرمایه و دارایى پذیرفته شده است. سازمانهایى پاسخگو و موفق خواهند بود که هرچه بهتر و بیشتر بر تغییرات پرشتاب، یکپارچگى، دانش اندوزى مداوم، تقویت تعهد در کارکنان، تعامل مناسب با محیط سازمانى و برون سازمانى، نوآورى و خلاقیت تأکید کرده باشند. چنین سازمانهایى، فرهنگى را ایجاد یا تقویت خواهند کرد که به «خود ـ انگیزشى»، «خود ـ سازماندهى»، «مسؤولیت پذیرى»، «خود ـ کنترلى» و «خود ـ آموزى» منتهى شود، چرا که دانش و یادگیرى، نرم افزار استفاده از تمام ابزار و امکانات موجود در
سازمان است بنابراین نقش معلم در تحقق این اهداف بی بدیل است و معلم به واسطهی نقش برترى که دارد، باید به بازنماى تمام و کمال خصوصیات و کیفیتهاى مطلوب هر نظام آموزشى تبدیل شود. «برونر» در مقدمهاى که در سال 1977 بر کتاب مشهور خود «فرآیند تعلیم و تربیت» نگاشت، بر اهمیت معلم به عنوان عنصر کلیدى در اجراى برنامهها تأکید ورزید. وى مىگوید: «یک برنامهی درسى، بیش از آن که براى دانش آموزان طراحى شده باشد، باید براى معلمان طراحى شود. اگر یک برنامه درسى نتواند معلمان را تغییر دهد، تعادل آنها را بر هم بزند، بر آگاهى آنها بیافزاید و آنها را به حرکت درآورد، به طور قطع هیچ گونه تأثیرى بر کسانى که توسط آنها تعلیم داده مىشوند، نخواهد داشت؛ حال اگر معلم را در کانون فرآیند تحول آموزشى و پرورشى قرار دهیم، پرسش قابل طرح دیگر این است که چنین توجهى باید از چه زاویه و منظرى باشد تا بتواند بر کیفیت، کفایت و کارآیى معلم در نظام آموزشى بیافزاید. شاید این امر بیش از هر چیز مستلزم توجه و اعتبار بخشى به نقش حرفهاى معلم باشد. اصولاً حرفهاى تلقى کردن و کسب تخصص حرفهاى به وسیلهی دست اندر کاران آموزش و پرورش اساسىترین راه تضمین
کارآیى و کیفیت نظام آموزشى است. از این روست که مقام معظم رهبری از همگان میخواهند که احترام و شأن معلم را رعایت کنند. «یکى از کارهاى واجب ما این است که آحاد ملت ما، از کوچک و بزرگ، از مقامات عالى تا آحاد مردم، قدر معلم را بدانند، اهمیت معلم را درک کنند، حرمت معلم را بشناسند؛ این از کارهاى بسیار اساسى است. رسانهها باید نقش ایفا کنند، مسؤولان باید نقش ایفا کنند. به تعارف هم برگزار نشود؛ تفهیم شود. امثال منِ نوعى بفهمیم که چهقدر مهم است نقش این مردى، این زنى که در کلاس، عمر خودش را دارد براى تربیت این نوجوان ما، این کودک ما، این فرزند ما مصرف میکند البته خود معلم هم این نقش را به درستى درک کند و اهمیت آن را بفهمد. این از کارهاى اساسى و مهم ماست. بنابراین ارزش معلم، هفتهى معلم، روز معلم، چیزهاى بسیار برجسته و بزرگى است.»(7) اگر یک برنامه درسى نتواند معلمان را تغییر دهد، تعادل آنها را بر هم بزند، بر آگاهى آنها بیافزاید و آنها را به حرکت درآورد، به طور قطع هیچ گونه تأثیرى بر کسانى که توسط آنها تعلیم داده مىشوند، نخواهد داشت؛ حال اگر معلم را در کانون فرآیند تحول آموزشى و پرورشى قرار دهیم، پرسش قابل طرح دیگر
این است که چنین توجهى باید از چه زاویه و منظرى باشد تا بتواند بر کیفیت، کفایت و کارآیى معلم در نظام آموزشى بیافزاید. شاید این امر بیش از هر چیز مستلزم توجه و اعتبار بخشى به نقش حرفهاى معلم باشد. 4-توجه به ساختن نیروی فعال برای کشور؛ تاریخ 150 سال آموزش و پرورش جدید در کشور ما و اصلاحات متعددی که چه قبل از انقلاب و چه بعد از انقلاب انجام گرفته گویای این مطلب است که تقریباً تمامی اصلاحات روبنایی و سطحی بوده است؛ کمتر در این اصلاحات تحولات زیربنایی و اساسی انجام گرفته است. از این رو هیچ گاه نتوانسته است آن چنان که شایسته و بایسته است نیروهای فعال در اختیار جامعه قرار دهد. امروزه میبایست مراکز آموزشی و متولیان آموزش و پرورش بدون شتابزدگیو با جذب نیروهای متخصص و فرهیخته و حتی تربیت نیرو، مجموعهای ازفعالیتها را برای تربیت نیروی فعال جامعه ساماندهی کنند و از اقدامهای بدون پشتوانهی نظری قوی اجتناب ورزند. به علاوه از نقد، اصلاح و تکمیل فرضیههایی که صورت عملی به خود میگیرد، غفلت نورزند. مقام معظم رهبری در این خصوص معتقد است: «هدف این الگوى جدید، این ترکیب و ساخت جدید براى آموزش و پرورش باید چه باشد؟ هدف،
تربیت نیروى انسانىِ طراز جمهورى اسلامى است. باید انسانهاى شریف، دانا،با استعدادهاى جوشان، داراى ابتکار، داراى اخلاق نیک انسانى، داراى شجاعت،قوّت خطرپذیرى، ورود در میدانهاى جدید، بدون هیچگونه عقدهى خود کمبینى یاخود برتربینى، انسانهاى دلدادهى به خداى متعال و متکى به قدرت الهى و داراى توکل کامل، انسانهاى صبور، انسانهاى بردبار و حلیم، انسانهاى خوش بین وانسانهاى امیدوار تربیت کنید. خروجى آموزش و پرورش باید این جور انسانى باشد. انسانهاى تنگنظر، انسانهاى بدبین، انسانهاى ناامید، انسانهاى افسرده،انسانهاى بىتقوا، ناپرهیزگار و آلودهدامن نمیتوانند جوامع را پیش ببرند وملتها را خوشبخت کنند؛ طبعاً نمیتوانند الگو هم باشند. تحول آموزش و پرورش ناظر به این است.»(8) 5-پرهیز از شعار زدگی؛ شعار زدگی یا سیاستزدگی تحول در آموزش و پرورش از جمله آسیبهای فرارو است. اینکه تحول در آموزش و پرورش در حد تعدادی شعار کلی- مبهم و پرطنطراق باقی بماند و برای مقاصدی غیر از اصلاحات در آموزش و پرورش مورد استفاده قرار گیرد، مطلوب و پسندیده نیست. برای تحول در آموزش و پرروش همانند هر نوع تحول دیگرابتدا باید وضع موجود را
شناخت، ضعف و کاستیهای آن را تشخیص داد و درمرحلهی بعد باید تصور و اهداف اصلاحات را به صورت واضح و آشکار بیان کرد و در سومین گام باید راهکارها و برنامههای عملیاتی حرکت و انتقال از وضع نامطلوب موجود به وضع مطلوب تعریف شوند. از این رو کسانی به واقع میتوانند در آموزش و پرورش تحولگرا باشند که هم در این زمینه تخصص داشته باشند و هم در این زمینه تحقیق و پژوهش انجام داده باشند. تحول در آموزش و پرورش باصحبت کردن و شعار دادن عملی نمیشود. مهم عملی کردن آن است و این عمل ازعهدهی اهل شعار برنمیآید. از این روست که مقام معظم رهبری میفرمایند: «البته دربارهى مسایل تعلیم و تربیت و نقش معلمان، حرفهاى زیادى زده شده است. ما امروز در شرایطى نیستیم که به حرف اکتفا کنیم؛ امروز نیاز داریم به عمل»(9) بحث و نتیجه گیری پایانی؛ یکی ازمشکلات فرا روی تحقق تحول در آموزش و پرورش ما این است که هنوز ضرورت آن برای خیلیها آشکار نگردیده است. از این رو به تحول در آموزش و پرورش به عنوان راهکار بنیادین نگریسته نمیشود و این مستلزم آن است که نگاه راهبردی به این مسأله نه تنها در سطح آموزش و پرورش بلکه در کل جامعه فراهم گردد. چراکه دغدغهی مقام
معظم رهبری و دلسوزان نظام این است که اگر این تحول به شایستگی و بایستگی انجام نگیرد در آینده با مشکلات جدیتری روبهرو خواهیم بود. پینوشتها؛ 1- بیانات در دیدار هزاران نفر از معلمان سراسر کشور، 14/2/1390 2- محمدرضا پهلوی، مأموریت برای وطنم، ص 489 3- محمدجواد زارعان، «جایگاه تربیت دینی در ساختار نظام آموزش و پرورش»، معرفت، 57،ص 8- 4- المیزان، ج 16، ص 77 5- الکیلانی، ماجد عرسان، فلسفهی تعلیم و تربیت اسلامی، مجله اسلامیة المعرفه، ش 20، ص70 6- بیانات در دیدار هزاران نفر از معلمان سراسر کشور، 14/2/1390 7- بیانات در دیدار هزاران نفر از معلمان سراسر کشور،14/2/1390 8- بیانات در دیدار هزاران نفر از معلمان سراسر کشور، 14/2/1390 9- بیانات در دیدار گروه کثیرى از معلمان سراسر کشور، 15/02/1389(*) *محمد اسماعیل زاده؛ محقق و پژوهشگر حوزه علمیه قم